Abaq Kerey 12 atağa bölinedi. Bwl bölinis Qıtay qaramağına ötken kezden bastaladı. Abaq kereydiñ qaydan, qalay taratılatını turalı şejireler köp jäne olarda birizdilik joq, yağni «ärkimdiki özine jön» degenge sayadı. Oyğırlıq Mäsäli, Döyten, Sahariya qariyalardıñ maqwldauı negizindegi atam Janattıñ (A.J) jazıp qaldırğan şejiresinde Abaqtan Izen, Jusan. Izennen Mağınalı, Sidalı, Jabaydı taratadı. Mağanalıdan Qoylau, Baylau delinedi. Qoylaudan-Iteli. Abaq Kereydiñ işinde iteli ruı «noqta ağa» ataladı. 
“Alaş aynası” internet-gazeti halqımızdıñ şığu tegin, taraluın bayandaytın tarmağı – qazaq şejiresi turalı aqparattardı kezeñ-kezeñimen jariyalamaq. Osı arqılı üş jüzdiñ är ruı turalı mälimetterdi toptastırıp, qazaqtıñ ortaq şejire qorın jasap şığarmaq. Eger sizdiñ qolıñızda öz ruıñız jayında mälimetter bolsa, bizdiñ mına: info@alashainasy.kz elektrondı poştamızğa jiberuiñizge boladı.
Noqta ağanıñ jolı – ertede el köşkende kösem tüyeni jeteleydi jäne dastarqanğa bata beru, tabaqtağı sıylı müşeni kesude basımdılıq beriledi. Baylaudan jäntekey, jädik, şeruşi ruları taraydı. Sidalıdan jastaban, şimoyın, könsadaq ruları tarağan. Jastaban ruı negizinen Şığıs Qazaqstan oblısınıñ bwrınğı Şwbartau (qazir Ayagöz audanınıñ qwramında) audanın mekendeydi. Kerey Altayğa bet alğanda Qabanbay batır men Aqtamberdi batır jıraumen dos-jar Şaqantay, Nwralı batırlar naymannan qonıs alıp, mekendep qalğan delinedi. Keyinnen bwl ölkede Abay eli tobıqtılar qoñsılas boladı. Jastaban – belgili ğalım-jazuşı Mwhtar Mağauinniñ eli. Jabaydan qaraqas, molqı, sarbas ruları taraydı. Mağınalınıñ qızı Mäulimnen şwbarayğır taraydı delinedi. Şejireşiler şwbarayğırdı kereydiñ jieni, merkitti jienşarı edi dep qiıstıradı. Merkit – bwdan segiz jüz jıl bwrın, yağni Şıñğıs han zamanına deyin-aq Bayqal köliniñ oñtüstiginde quattı jeke memleket qwrğan el bolsa, ol qalay Kereyge jienşar bolmaq.. Şıñğıstıñ merkit bileuşilerine degen jeke bastıq öşpendiligi saldarınan 1204 jılı qırğınğa wşırap, jeñilgen merkitter Sarıarqağa qaşqandığına, 1216 jılı Joşı äskeri qazirgi Irğız-Torğay ölkesinde Sübedey äskeriniñ merkitterdi tolıq talqandağandığına tarih kuä. Osı qırğınnan aman qalğan merkittiñ azğana böligi keyinen kereydiñ qwramına qosılsa kerek. On eki ruğa bölinu Kögeday töre twsında, Mänji qıtayğa bağınu kezeñinen beri payda bolsa kerek. Şındığına kelgende On eki kereyge birde şimoyındı, birde, jäntekey işindegi qwltaybolattı jatqızuı osını meñzeydi. Är rudıñ öz tañbası, wranı bar. Olar är rudıñ joñğarlarğa, keyinnen qalmaqtarğa qarsı küresken batırlarınıñ esimderi:

1. Iteli (Bwqarbay)

2. Jäntekey (Şaqabay)

3. Şeruşi (Baytaylaq)

4. Molqı (Maşan)

5. Qaraqas (Qaptağay)

6. Merkit (Qwlsarı)

7. Jastaban (Jobalay)

8. Könsadaq (Jabay)

9. Şwbarayğır (Qojabergen)

10. Sarbas (Sarıtoqay)

11. Jädik (Janat)

12. Şimoyın (Älmembet)
Şeruşi ruınıñ wranına aynalğan wzınmıltıq Bayımbet wlı Baytaylaq batır-Er Jänibektiñ qarulas serigi bolğan. Kerey Baytaylaq batırdıñ ziratı delinetin töbeşik Soltüstik Qazaqstan oblısı, Aqjar audanı ortalığı Talşıq kentiniñ Jañauılğa bwrılğan jolayrığı mañındağı qoqıs tögetin orın (svalka) mañına tayau jatır. Mwnı äli de ayqındau qajet. Baytaylaq Semey ölkesinde, Er Jänibektiñ qasında jerlengen degen de pikirler bar. Baytaylaq pen onıñ balası Şwbaş batırlar şeruşi ruın bilegen. Keyinnen Aqtay bilikti qolğa aldı.Qojabergen Jänibekwlı – şwbarayğır ruınan şıqqan batır. Köbinese osı Abaq Qojabergen batırdı Aşamaylı Qojabergen Tolıbaywlımen jañılıs atau kezdesedi. Aşamaylı Qojabergen äygili batır, jırau. Ataqtı änşi Segiz seriniñ wlı atası. Abaq Qojabergen oyrattıñ azatker batırı Amırsanamen jas jağınan şamalas ekendigin bilemiz.Şeruşi ruınan şıqqan Bayğara wlı Kiikbay batırdıñ beyiti Aqmola oblısınıñ Atbasar audanında Sergeevka selosı mañında delinedi. Qalay bolğanda da Kiikbay batırdıñ Qazaqstanda jerlengeni dausız.Jädik, jäntekey, şeruşi ruları tuıstas, qanattas ataladı jäne olarğa bergen halıq minezdemesi de tämsil bolıp aytıladı. Jäntekey- Abaq kereydiñ jartısınan köbin qwraydı. «Kerey bwzılsa jäntekeyge sıyadı, jäntekey bwzılsa, kereyge sıymas»,- degen söz bar.Jädik balası: 1. Mälik 2. Janat 3. ItemgenJanattan taraytın rular: bayqazan, jaqay, qostay, jarasbay, mwñal, tilel, qıdır, boqay.Mälikten taraytın rular: bayğara, bayan, qwlanbay, köten.Jäntekey balası:1. Süyimbay2. Süyindik3. Süyinşäli Süyimbay balası:1. Samwrat2. Qwtı3. Sämembet 4. Bökes (Elgeldi ruı taraydı….Seysenbay-Sambay-Abay)5. Töleke (Esirkep ruı taraydı) Sämembetten taraytın rular: atantay, esentay (barqı, bazarqwl, şaqabay, tüktibay, qıstaubay,t.b.), esembay, 6 tasbike, (aqşa, börte, qarjau, jaman, sarı, elibay), esağası, qazıbek. Tasbike Aqşadan: Bayğon, Bayğonnan: Bäyterek, Bäyterekten: Bayjan, Bayjannan: Uanğan Juanışbay (Qağay), Orayhan, Toqay, Quanıq. Qağaydan: Abay, Baday, Şäkerhan, Abzalhan. Orayhannan: Şämen, Şerihan, Qanağat. Toqaydan: Kämen. Kämennen: Mwrat, Talğat. Quandıqtan: Şäpen, Jeñishan, Sepey (Qajıwlı Janattıñ zayıbı). Şäpennen: Atqazı. Süyindik balası: 1. Altı2. QalkeSüyindikten taraytın rular: jaylau, küntu t.b. Altıdan: Sarı. Sarıdan Berdäulet. Berdäuletten: Jänibek batır. (Kerey Er Jänibek) Jänibektiñ qızı Ermekti (key derekterde qarındası) Tobıqtı Irğızbay alğan. Irğızbaydan Öskenbay. Öskenbaydan: Qwnanbay odan Abay tuadı.Süyinşäli balası: 1. Qojamjar2. Baraq3. Sekel4. Bwlantay.Qojamjardan: Botağara, Äytimbet. Äytimbetten: Qarajan. Baraqtan: Qangeldi, Taylaq. Bwlantay. Bwlantaydan: Köbek.

Al, jalpı alğanda, qazaqtıñ töl şejiresin, är ru men är üş jüzdiñ qalay jäne kimnen tarağanın bilgiñiz kelse, Alaş Orda ükimetiniñ müşesi, tilşi Kärim Bätişwlınıñ 1911 jılı «Ayqap» jurnalına jazğan «Qazaq şejiresi» attı tuındısın şolıp şığuıñızğa boladı.
QAZAQ ŞEJİRESİ

Türik näsilinen «Alaş esimdi bay häm balaları köp baqıttı bir adam Alaşa hannıñ zamanında mäşhür adamdardan sanalıp twrıptı. Sol zamannan qalğan bir söz bar: «Alaş alaş bolğanda, Alaş han bolğanda, tañbasız tay ensiz qoy bolğanda» degen.

Alaştan eki bala tuğan Seyilhan, Jäyilhan degen. Jäyilhannan – Mayqı bi. «Tügel sözdiñ tübi bir, tüp atası – Mayqı bi» degen söz bar. Mayqı biden – Özbek, Sıbiyan. «Özbek – az ağam, sart – sadağam» degen söz osıdan qalğan. Sıbiyannan, Ayırqalpaqtan – Qazaq, Sozaq. Sozaqtan – Qaraqalpaq.

Qazaqtan üş bala tuadı. Aqarıs, Janarıs, Bekarıs. Bwlardıñ ärqaysıları bay häm mäşhür adamdar bolğan. Näsil, nesipteri köp bolıp, tap-tabımen barıp Qaratau degen jerge şähär bolıp, birneşe jıl otırıptı. Ülkenine qarağan eldi «Wlı jüz», ortanşısına qarağan eldi «Orta jüz», kişisine qarağan eldi «Kişi jüz» dep atağan. Kädimgi taudıñ arğı jüzi, bergi jüzi degen sekildi. Mwnan biraz zaman ötken soñ bwlarğa jeti jıl twtas aşarşılıq kelgen. Eñkeygen käri, eñbektegen jas öle bastağan soñ bwlar bas qosıp, oylasıp, tws-twsına bıtırap kün köruge, äuelde taudıñ oñtüstiginde – öziniñ otırğan jağına wlı jüz, künşığıs jaqqa orta jüz, kişi jüz öziniñ otırğan künbatıs jağına, ärqaysısı öziniñ tuğan-tuısına ketip kün körmekşi bolıp, jiılıp amandasıp tarağan. Bwl jiılıp twrğan jerde bir öleñşi zarlıq etip, üş auız öleñ aytqan. Sözdiñ bası osı:
Qarataudıñ basınan köş keledi,

Köşken sayın bir taylaq bos keledi.

Qarındastan ayırılğan jaman eken,

Qara közden möldirep jay keledi.

Mına zaman, qay zaman, bağı zaman,

Bayağıday bola ma tağı zaman?!

Atadan wl, eneden qız ayırıldı,

Közdiñ jasın köl-dariya ağızamın.

Mına zaman, qay zaman, qısqan zaman.

Baqıt qwsı basıñnan wşqan zaman.

Topıraq pen aspannan şañ boraydı,

Qañtardağı kün suıq qıstan jaman.

Bizge qısım körsettiñ qattı, Qwday,

Qabırğama qara jer battı, Qwday.

Jayau jürsem, tabanım auıradı,

Tım bolmasa, bermediñ attı, Qwday!

«Qaratau» degen öleñdi «Men qazaq» degen zattıñ bäri biledi.

Wlı jüz Aqarıstan eki bala – Üysin, Dulat. Üysinnen tört bala – Şañışqılı, Qañlı, Oşaqtı, İrgenekti. Dulattan tört bala – Botbay, Şımır, Siqım, Janıs.

Orta jüz Janarıstan jeti bala – Taraqtı, Arğın, Qıpşaq, Nayman, Qoñırat, Kerey, Uaq. Är atanıñ balası soñğıların özderi bilu mindet. Mine, bwl jerde Qıpşaqtı jazamın. Janarıstan – Aqtımsopı, onan Qıpşaq, onan Aqköbik alıp, odan Solım alıp, onan Müyizdi sarı abız, onan üş bala – Qara, Qwla, Sarı. Qaranıñ äuleti Qaraqıpşaq atanadı. Sarınıñ äuleti Qıtayqıpşaq atanadı. YAğni qonıstarı Qıtay qoltığında bolğandıqtan, Qwlanıñ balaları Qwlanqıpşaq atanadı.

Joğarğı aytılğan Qaradan Qwlandı, onan Toqtar, onan bes bala tuadı: Bwltıñ, Torı, Wzın, Qarabalıq, Köldeneñ.

Kişi jüz Bekarıstan Alşın tuadı, onan Alau batır, onan Qwduar tentek. Aqılıñ bolsa, ala baytal soğa şap degen naqıl osı kisiden qalğan eken. Qwduardan eki bala – Qıdırqoja, laqabı «Bay», Qarakesek. Qıdırqojadan on eki bala – Qıdırsiıq, Baqıtsiıq, Swltansiıq, Esentemir, Asıq, Qızılqwrt, Masqara, Tazdar, Altın, Jappas, Aday, Beriş.

Qarakesekten – Älim, Şömen, Kete, Ojıray, Älimnen Törtqara, Şekti. Şömennen – Aspan, Bozğwl, Toqa, Könen. Kişi jüzge qosılğan jeti rular: Jağalbaylı, Tileu, Tama, Tabın, Kerderi, Kereyt, Ramadan.

Bwl – Alaştıñ barlıq qazaqtıñ atası ekendiginiñ kuäsi. Bwrın qazaq böten halıqpen şektesse, bireui «Alaş» degen wrandı şaqırsa, bäri birıñğay bolıp, tez jiılıp, tilek qosıp qaladı eken. Bwl sözder — bizdiñ bwrınğı kärilerden estigen sözder. Qadiri hal bilgenimizdi jazdıq. Mwnan artıq biluşiler bolsa, bilgenin işine saqtamas, halıqqa jazıp bildirer dep ümit etemiz.
Şejire dlya russkoyazıçnıh kazahov

Şejire (kaz. şejire) — genealogiçeskaya rodoslovnaya u kazahov i kipçakskih narodov, naprimer, tatar i başkir. Kak pravilo predstavlyaet soboy pis'mennoe ili ustnoe pereçislenie predkov po pryamoy mujskoy linii.

Takje rasprostranen sinonimiçeskiy variant şejire — Jeti-Ata (bukv. perevod s kazahskogo — sem' dedov). Sçitaetsya, çto znanie şejire (ili svoih predkov do sed'mogo kolena) yavlyaetsya obyazatel'nım dlya kajdogo kazaha. Eto pozvolyaet izbejat' blizkorodstvennıh brakov.
Kazahi i şejire

Otnoşenie kazahov k şejire yavlyaetsya sakral'nım. Mnogie sovremennıe kazahi pıtayutsya vosstanovit' svoi korni i oçen' ser'ezno izuçayut svoyu rodoslovnuyu. Soglasno drevnim tradiciyam, rod u kazahov peredaetsya çerez mujskuyu liniyu. No inogda v eti zapisi vklyuçayut i naibolee vıdayuşihsya jenşin. Krome imen eti zapisi soderjat biografii, istoriyu i geografiyu naibolee znaçimıh sobıtiy, legendı.
Sovremennıe şejire

Massovoe uvleçenie kazahami şejire vırajaetsya v izdanii mnogotomnikov s pereçisleniem vseh çlenov opredelennogo roda. Naprimer, takie bol'şie rodı kak Naymanı, Dulatı, Albanı, Bayulı ili Alimulı mogut nasçitıvat' do odnogo milliona çelovek tol'ko v sostave kazahov, ne uçitıvaya drugie narodnosti, oni mogut imet' neskol'ko izmenennıe nazvaniya (Dulu→Duglat→Dulat). Dlya sravneniya çislennost' Argınov prevışaet million, a s uçetom nekazahskih Argınov sostavlyaetsya neskol'ko millionov. Knigi s pereçisleniem şejire mogut sostavlyat' 3 i bolee tomov.
Şejire sostoit iz treh juzov
Starşiy juz 
Aydarlı

Akarıs

Aksakal

Alban

Alıbay

Asan

Baydibek

Baydolla

Bayterek

Baktiyar

Beimbet

Birmanak

Botbay

Dulat

Eskel'dı

Jalayır

Jalmanbet

Jansakal

Janıs

Jarimbet

Jarıkşak

Joldaboldı

Ibraiım

İle

Kalıbay

Kanlı

Karaş

Keyki bi

Kogam

Kuyıldar

Kurti

Meaykı

Mekreyil

Oysıl

Oşaktı

Sakaldı

Sarı

Sarıuysin

Sirgeli

Suan

Sıykım

Sırmanak

Tolıbay

Uzınsakal

Uysil

Şanışkılı

Şapıraştı

Şegir

Şumanak

Şıbıl

Şımır

Istı
Sredniy juz 
Argın

Atıgay

Aşamaylı

Baganalı

Bazarhan

Baytalak

Baltalı

Basentiin

Bahram

Begendık

Beymen

Betke

Bolatkoja

Elemes

Ergenşi

Er-Kosay

Eskara

Jadik

Jamanbay

Jangulı

Jantekey

Janteli

Jastaban

Iteli

Kazıgul

Kambar

Kanjıgalı

Karagerey

Karakas

Karakesek

Karakipçak

Karasopı

Karatay

Karaul

Karauıl

Kensadak

Kerey

Ketbuga

Kitaykipçak

Kokjarlı

Kokkoz

Konırat

Kotenşi

Kuandık

Kulankipçak

Kıldıbatır

Kıpşak

Mad'yar

Matay

Meyram

Merkit

Molkı

Mulkiaman

Naganay

Nayman

Sadır

Sarman

Sarısopı

Suindık

Suyeniş

Taraktı

Tobıktı

Tokpak

Toktamıs

Torteuıl

Tortul

Torıkipçak

Uak

Şegendık

Şeruşi

Şimoylı

Şubaraygır

Şubırtpalı
Mladşiy juz
Aday

Alaşa

Alimulı

Altın

Baybaktı

Baysarı

Bayulı

Baksiik

Beriş

Esentemir

Jagalbaylı

Jappas

Jetıru

Karakesek

Karasakal

Kerderi

Kereit

Kete

Maskar

Nogay-kazak

Ramadan

Sultansiik

Tabın

Taz

Tama

Tana

Teleu

Tortkara

Şektı

Şeneş

Şerkeş

Şumekey

Isık
Vozniknovenie 3-h juzov

Vopros o juzah takje yavlyaetsya ne vpolne reşennım.

V opredelenii samogo termina «juz» bol'şinstvo istorikov sçitayut ego ob'dineniem kazahskih rodov i plemen. Samo slovo «juz» perevodyat kak «vetv'», «çast'», «sotnya». Slojnım yavlyaetsya vopros o priçinah i vremeni obrazovaniya juzov.

Delenie etnosa na çasti tipa juzov imelo mesto v istorii ryada narodov (drevnerimskie tribı-plemya, u severo-amerikanskih plemen – troystvennıe soyuzı), no do nastoyaşego vremeni ono sohranilos' tol'ko u kazahov.

Priçinı obrazovaniya juzov:

1. Hozyaystvenno-ekonomiçeskie usloviya, koçevoy obraz jizni(S. Asfendiyarov, M. Vyatkin, V. Bartol'd). Delenie territorii Kazahstana dlya koçevogo skotovodstva na tri estestvenno-geografiçeskie oblasti: zapadnuyu – na r.Ural; srednyuyu – na reke Sarısu, Çu, nizov'ya Sır-Dar'i, po Işimu, Tobolu i Irtışu, i vostoçnuyu – v Djetısu.
2. Prirodno-geografiçeskie (territorial'nıe) faktorı.
3. Voenno-politiçeskie faktorı (dlya zaşitı).
4. Istoriçeskie tradicii (delenie plemen na zapadnoe, vostoçnoe krılo, centr – eşe s hunnov, tyurkov, mongolov i td.).
Pomimo nauçnıh ob'yasneniy imeyutsya razliçnıe legendı po povodu proishojdeniya juzov. (otrajayut sobıtiya s VIII veka i ranee).
Juzı imeyut nazvaniya: Starşiy (Velikiy), Sredniy i Mladşiy. Znaçenie takoy ierarhii toje ob'yasnyayut po-raznomu. V çastnosti, Velikim sçitaetsya juz po ego drevnemu proishojdeniyu, on – prarodina vseh plemen; Mladşim – potomu, çto on oformilsya pozdnee vseh.
Territorii i osnovnıe rodı i plemena, sostavlyayuşie juzı:
Starşiy juz – eto Semireç'e i YUjnıy Kazahstan – sarıuysin, dulatı, jalairı, kanlı i dr.
Sredniy juz – Vostoçnıy, Severnıy i Central'nıy Kazahstan – argını, kıpçaki, naymanı, kerei i t.d.
Mladşiy juz – Zapadnıy Kazahstan – alimulı, bayulı, jetıru i dr.
Kogda obrazovalis' juzı? Po raznomu traktuyut vremya obrazovaniya juzov, kotoroe otnosyat k periodu s X v. po XVI v. (raspad Zapadno-Tyurkskogo kaganata ili tri samostoyatel'nıh ulusa v XV-XVI vv. polojili naçalo kazahskomu hanstvu i dr. ). Bol'şinstvo sklonyayutsya k XVI veku. Odnako v poslednee vremya takaya toçka zreniya vızıvaet vozrajenie. V çastnosti, E. Arınov, E. Abenov i dr. somnevayutsya v tom, çto komu-to bılo vıgodno razdelit' edinoe Kazahskoe hanstvo na tri çasti, çto ne çasti sostoyat iz celogo, a celoe iz çastey. Takim obrazom, sçitayut oni, obrazovaniyu Kazahskogo hanstva predşestvovalo po vremeni obrazovanie juzov.
Juzı v istorii kazahskogo naroda igrali vajnuyu rol' v regulirovanii obşestvennıh (administrativno-territorial'nıh, hozyaystvenno-ekonomiçeskih, politiçeskih) otnoşeniy.

Alashainasy.kz