Ақмола облысының сакралды орындары. Батыр Киікбай Байғараұлының жерленген жері…

Aqmola oblısınıñ sakraldı orındarı. Batır Kiikbay Bayğarawlınıñ jerlengen jeri…

| Sep 24, 2019

Ornalasqan jeri: Aqmola oblısı Atbasar audanı Sergeevka auılı.
Qısqaşa aqparat: Kiikbay batır (1693-1741 j) ğwmır keşken zamanı qazaq-joñğar arasında eki ğasırğa sozılğan qanqasap soğıstıñ endi twtanıp, endi şielenisip, birte-birte eki köşpeli eldiñ taktikası men strategiyasınıñ sınğa tüse bastağan kezi edi. Bwl kezde qazaq halqınıñ derbes el bolıp, irge bekitip, birtwtas etnikalıq sana-sezimniñ ornıqqanına eki ğasırdıñ jüzi bolğan. Sodan da bolar, qazaq-joñğar arasındağı ört twtanğan kezde eli men jerin qorğau üşin alğaş ret atqa qonıp, eldiñ şetine, jeldiñ ötine, jaudıñ betine şığıp, erlik körsetken batırlardıñ sapında Kiikbay batır da boldı.
Kiikbay batır at jalın tartıp, sarbazdar sapına twrğan kezde köşpeli eki el arasındağı soğıs täsilderi, qorğanıs ädisterine äbden şıñdaldı. Mine, bwl twrğıdan kelgende, qazaq halqınıñ wlttıq patriotizmin, erlik dästürin alğaş ret qalıptastıru, ornıqtıru missiyası Kiikbay qatarlı batırlardıñ peşenesine jazılğan.
Mazarı – keyingi ortağasırlıq säulet eskertkişi. Qazaq-joñğar şayqasında qaza tapqan, erjürek jauınger Kiikbay batırdıñ mazarı 275 jıl bwrın twrğızılğan. Qazaq halqında är rudıñ köşi jüretin öz jolı bolğan. Qazaqtar bükil ömirin köş üstinde ötkizgen halıq, sondıqtan da Kiikbay batır turalı ärtürli tarihi estilikter qalıptasqan. Kiikbay batırdı kerey ruına jatqızadı.
Osılayşa, erligi men dañqı aybındı qazaqtıñ Kiikbay batır esimi ğasırlardan jalğasın tauıp wrpaqtan-wrpaqqa tarih bolıp saqtalğan.
Kiikbay batır mazarına audan jäne oblıs qonaqtarı eske alıp, dwğa bağıştau üşin arnayı keledi.
Qazirgi kezde kölemi döñgelek mazardıñ aldıñğı böligi jartılay saqtalğan, qarama-qarsı qabırğası bwzılğan jäne qwm tastarmen toltırılğan. HH ğ. ayağında Kiikbay batırğa arnalğan tağı bir mazar qoyılğan. Qabırğası döñgelek jaña ülgide tastan qalanğan mazar ortağasırdağı eskertkişterge wqsaydı.Joğarı jağı jartılay aşıq, jalpaq, keñ kölemde tönkerilgen islam rämizin rastaytın jartı aydıñ belgisi kümistelip, jasalğan. Eske aslu taqtayşasında: «Bayqarawlı Kiikbay 1693-1741 j.j.» dep jazılğan.
HH ğasırdıñ bası 50-jıldarı men HVIII ğasırğa bwl jerlerde, qazaq jauıngeriniñ sauıtı tabıldı dep ataydı. Keydesoq jädigerler jer jırtu kezinde anıqtalıp, Atbasar audanınıñ tarihi-ölketanu muzeyiniñ qorında saqtalğan.
Derekteme: Atbasar audanınıñ tarihi-ölketanu muzeyi.
Paydalanılğan ädebiet tizimi: Jergilikti ölketanuşı Klara Ämirqızınıñ “Qiılğan ğwmırlar” attı kitabında Kiikbay batırdıñ tarihi ömiri men qızmeti turalı jazılğan.

Ruhani Jañğıru Aqmola Oblısı

Attığa jol, auızdığa söz bermegen Twrım batır

kerey.kz

Är däuirde halıqtıñ pana twtar, qormal sanar qwrmetti azamattarı boladı, solardıñ biri zamanı Attığa jol, auızdığa söz bermeytin, batırlığımen halqı jaqta twrıp, mınau ortası men mekenin qorğau jolında sırt jauğa ses bolıp kelgen Twrım batırdı tuğan halqı mäñgi wmatpaydı. Twrım bala küninen baluandığımen, qamşıgerligimen atı şıqqan, eseyip at jalın tartıp mine köz alartqan jaularınıñ betin qaytarıp közge tüskendikten «bwl öñirde Twrım bar» dep sırt jaular attap baspaytın bolğan. Twrım ömiriniñ soñında ziratın qazıp, qabırın twrğızıp qoyıp qajılıq saparğa attanıp, qaytarında bügingi Semey öñiri mañına kelgende twyıqsız dünie salıp, jol joldastarı süyekte bwzbay Sarterektegi özi äzirlep ketken qabırğa jetkizip, el, jwrtına tabıs etidi. Iteli ruınıñ bir mwnşa atası Ajı güñ bolıp
«Sen esirke, tınış wyıqtat, baq sözime!» /ABAY/

kerey.kz

Bizdiñ qazaqta «malğa dostıñ maldan basqa mwñı joq» – «maldan boğı ğana böten» talay jarımes Abaydıñ atına neşe türli söz aytqan. Onıñ işinde saudager ğana emes, özin “söz wstağan”, “el wstağan” sanaytındar da boldı. Bwlarğa Abaydıñ özi jauap berip ketken: «Tınış wyıqtat, sen esirke, baq sözime!». Al, anau jigit «maldıñ buımen» negizgi oyın dwrıs jetkize almağan siyaqtı. Ol, «Qwnekeñ malın şığındap, Abaydı oqıtıp, jağday jasamağanda qalay bolar edi… Biz de sol Qwnekeñ siyaqtımız…» degendi aytpaqşı boldı – au deymin… Qwnekeñ qayda, sen qayda… «Quatı küşti nwrlı söz, Quatın bilgen abaylar…» – deydi Abay. Sözdiñ quatın bilmegen öte qiın, küyip qaluıñ mümkin… Osı arada Britaniyanıñ Prem'er – ministri bolğan Bendjamin Dizraelidiñ
Ğalım Boqaş mereyli 50 jasta

kerey.kz

Altyn Magauina Bügin Atamızdıñ eñ jaqın şäkirtteriniñ biri, bizdiñ bauırımız, qazaqtıñ maqtan twtatın jastarınıñ biri Ğalım Boqaş mereyli 50 jasqa tolıp otır. Biz üşin bwl kün – jay ğana Ğalımnıñ tuğan kün emes, bwl – onıñ jartı ğasırlıq önegeli ömir jolınıñ, adal eñbeginiñ, biik parasat pen adamgerşiliginiñ merekesi. Biz Ğalımdı tek tereñ bilimi üşin emes, ülken jüregi üşin qadirleymiz. Ğalımnıñ älemniñ eñ bedeldi oqu orındarınıñ biri – Oksford universitetinde bilim alıp, “Azattıq radiosında jemisti eñbek etip, büginde Amerika Qwrama Ştattarınıñ memlekettik qızmetinde abıroylı jwmıs atqarıp jürgeni onıñ tabandılığınıñ, bilimge qwştarlığınıñ jäne eñbekqorlığınıñ ayqın körinisi. Alayda adamnıñ şınayı bağası onıñ qızmetimen nemese jetken jetistikterimen ğana ölşenbese kerek. Adamnıñ qadiri onıñ jüreginde,
KÖKBAY ATA ŞIĞARMALARI – QAZAQTIÑ ÖRKENIETTİK ÖRESİNİÑ AYĞAĞI

kerey.kz

Adamnıñ bäri birdey emes. Aqıl-oyı erkin, mändi, qwndı dünieler tuğıza alatın, jasampazdıq quatı zor adamdar boladı. Sol siyaqtı örkeniettik äleueti (potencialı) zor halıqtar boladı. Onday qasiet özindik qwndılıqtar jüyetin jasay alatın, eşkimge wqsamaytın, tereñ tamırlı ruhaniyatı bar halıqtarda boladı. Qazaqtıñ bükil tarihı men mädenieti bizdiñ sonday halıqtar sanatına jatatınımızdıñ ayğağı. Sonday ayğaq Abaydıñ aqındıq mektebiniñ körnekti ökili Kökbay Janataywlı şığarmaşılığında molınan tabıladı… Keşe Semey qalasındağı Abaydıñ qorıq- muzeyinde Kökbay Janataywlınıñ 165 jıldığına arnalğan “Abaydan sabaq aldım bala jastan” attı ädebi keş ötti. Zal belgili abaytanuşı, professor Jandos Äubäkirdiñ tağılımı mol, äserli bayandamasın erekşe ıntamen tıñdadı. Spikerdi tıñdap otırıp: “Biz Kökbaydı tipti bilmeymiz deuge bolğanday eken ğoy… Keyde tipti jeñil, üstirt
ĞALIM BOQAŞ. «Özine ar twtqan, jattan zar twtadı!»

kerey.kz

Eki mıñınşı jıldardıñ basında qazaq ruhaniyatında erekşe basılımdar boldı. Atap aytsaq, Atırau şärinde şıqqan «Altın Orda» gazeti bolsa, odan keyingisi Almatı qalasında şığıp twrğan «Jas qazaq», sonday-aq «Şetel Ädebieti» sındı gazetter edi. «Altın Orda» gazetine Meyirhan Aqdäuletwlı, al qalğan ekeuine Talğat Eşen men Ardaq Nwrğazı ispetti qazaqtıñ intellektual azamattarı bas redaktor bolğan edi. Bäri de esimderi elge mälim, ğajayıp aqındar. Bäz bireulerdiñ: «Jurnalist bolmasa, aqın eşqaşan jarıtıp gazet şığara almaydı», – degen sıpsıñ sözderiniñ auızına qwm qwyıp, älgi äperbaqan tüsiniktiñ ayağın kökten keltirgen de osı talanttı qalamgerler boldı. «Ädebiet portalı» «UAQIT PEN KEÑİSTİK…» aydarımen tek atalğan osı basılımdar ğana emes, jaña ğasırdıñ basında qazaq baspasözinde jarıq körgen nebir jilikti jazbalar men tanımdıq