It basına irkit tögildi me?
kerey.kz
Atam zamannan beri, jeti qazınanıñ biri it sanaladı. Esti januar qazaq twrmıs-tirşiliginiñ şaruaşılıq pen añşılıq salalarında mañızdı serikterimizdiñ biri bolatın. Alayda, keybir aziat halıqtarınday biz it etin jemeymiz. Keybir europalıq halıqtarday biz itpen tösektes jatıp, onı otbası müşesi dep sanamaymız. Demek, biz osı januardı pir twtpaymız.
Degenmen, keybir qazaqstandıqtar ayaulı jazuşılarımızdı kemsitip, las hayuandı madaqtauda. Mısalı, Qazaqstan Respublikasınıñ wlttıq qauipsizdik Komitetiniñ arnayı bölimşesi – «Arıstan» qızmetiniñ sapında laqap atı «Şerhan» degen it bar. Demek, oficer pogonın taqqan mäñgürtter Şerhan Mwrtaza attı tanımal qalamgerimizdi ittiñ därejesine tömendetti. Bälkim, itterge ğaşıq kinologtarda «Şarik», «Juçka» nemese «Tuzik» laqap attarı tausılğan şığar. Sondıqtan, olar qazaq mädeni qayratkerleriniñ esimderin paydalana bastadı. On tört jıl bwrın, älgi «Arıstan»-nıñ qızmetkerleri qazaq jurnalistikasınıñ birtuar ökili Altınbek Särsenbaywlı men onıñ kömekşilerin öltirdi. Qazir, osı qızmettiñ oficerleri marqwm Şer-ağanıñ aruağın qorlap, onıñ esimin itke qoydı. Atı-şulı «Arıstan» qazağuar kisilerge şabuıldap, kimge qızmet etedi?! Aş-jalañaş qazaqtarday emes, älgi «Şerhan» şakalı kün sayın et jeydi. Tipti, onıñ jabayı tabanı üşin arnayı ayaq kiimi tigilgen. Kezinde, Mäskeu qalasınıñ äkimi YUriy Lujkovtıñ milliarder-äyeli Elena Baturinanıñ sarayı aldında älgi bikeştiñ itterin ornalastıru üşin üy salınğan edi. Üysiz-küysiz sandalıp ketken reseylik qañğıbastar turalı aytudıñ özi artıq.
Ärine, bwnday arsız äreketter Ortalıqtıñ bayağı şovinisttik sayasatınıñ jalğası bolıp tabıladı. Mäselen, orıstildi jazğış Izrail' Metter 1960 jılı «Novıy mir» jurnalında milicioner itin jırlaytın «Muhtar» hikayasın jariyaladı. Osı şimaylardıñ negizinde «Ko mne, Muhtar!» körkem fil'mi 1964 jılı jarıq kördi. Sonımen, qazaq ädebietiniñ klassigi Mwhtar Äuezovtıñ dañqtı atı qor boldı. Aytpaqşı, «Muhtar» itiniñ prototipi – leningradtıq miliciyanıñ «Sultan» degen şakalı. Kördiñizder me? Nege leningradtıq şovinister öz itine «Solomon» laqap atın qoymadı? Al, Izrail' Metter öziniñ hayuan keyipkerine nege «Moisey» laqap atın qoymadı? Öytkeni, älgi wltşıldar üşin Solomon men Moisey – kieli esimder bolıp tabıladı.
Toqsanınşı jıldardıñ Almatıda da itsüygiş kelimsekter qazaq dästürlerin ayaq astı etti. Elimizdiñ säulet öneriniñ inju-marjandarınıñ biri – «Qazaqstan» qonaq üyi – şakaldardıñ oynasına aynaldı. Ardaqtı tarihşımız Kärişal Asan Ata «Prizrak nezavisimosti», 1997, kitabınıñ 346 betinde bılay deydi: «… gospodin Nazarbaev ne sçitaet zazornım nanosit' oskorbleniya çesti i dostoinstvu kazahskogo naroda v bol'şom i malom, naprimer, sdavaya v arendu samuyu prestijnuyu gostinicu v Almatı — «Kazahstan».
Esli v bılıe vremena v restorane etoy gostinicı gosti mogli zakazat' kazı i karta, jal i jaya, to segodnya menyu sostoit tol'ko iz ostrıh salatov tipa «Şimçiy» i sobaç'ey golovı s morskoy kapustoy, çto yavlyaetsya oskorbleniem çesti i dostoinstva lyubogo kazaha. Daje bol'şie portretı prezidenta i ego suprugi Sarı Alpısovnı, visyaşie na stenah restorana, ne kompensiruyut otsutstviya kazahskih nacional'nıh blyud v restorane so stol' simvoliçnım nazvaniem».
Sonımen, Qazaqstanda itterdiñ mereyi üstem. Öz basım kuä boldım: qazirgi Qızılorda qalası men Oral şaharınıñ köşelerinde bwralqı itterdiñ sanı az emes. Olardıñ adam qauipsizdigine qauip töndiretine eşkimniñ şaruası joq. Saylanbağan äkimder qalalıq twrğındar men qonaqtardıñ qamın jemeydi. Saylanbağan basşılardıñ negizgi mindeti – joğarıdağı atqaminerlerge der kezinde tiisti tölemderdi jasau.
Daniyar NAURIZ
Pikir qaldıru