78 jastağı Bayden ant beru kezinde qolın öz üyinen äkelgen köne “Bibliyağa” qoydı. Kitap 46-prezidenttiñ äuletinde 1893 jıldan beri saqtalıp kelgen. Bayden osığan deyin senator jäne vice-prezident qızmetterine kiriskende de osı dini kitaptı wstap ant bergen.

Biılğı inauguraciyanıñ erekşe bolatını äuelden belgili boldı. Onıñ birden-bir sebebi – koronavirus pandemiyası. AQŞ indetti eñ qattı zardap şekken elderdiñ biri. Sonımen qatar 6 qañtar küni Tramp jaqtastarı Kapitoliydi basıp alıp, elde jikşildik qaupi küşeydi.

Koronavirus pandemiyası kezinde ötken ant beru räsiminen keyin Bayden amerikalıqtarğa ündeu joldap, halqın birlikke şaqırdı.

“Demokratiya ornadı” dedi Bayden. “Bwl – Amerikanıñ küni. Bwl – demokratiyanıñ küni. Bwl – tarih pen ümittiñ, jañaru men batıldıqtıñ küni”.

Ol sonday-aq AQŞ-tıñ niettes elderine sälem joldap, qarım-qatınastı qalpına keltiretinin ayttı.

“Biz odaqtastığımızdı qalpına keltiremiz, älem elderimen jwmıs istep keşeginiñ emes büginniñ jäne erteñniñ mäselelerin şeşemiz” dedi Bayden.

Saltanattı şarada AQŞ memlekettik änwranın änşi Ledi Gaga orındadı.

6 qañtardağı oqiğadan keyin Vaşingtonda qauipsizdik barınşa küşeytildi. Kongress ğimaratınıñ aynalası tikenek temirli şarbaqpen qorşaldı. Qala basşılığı Vaşington ortalığındağı metro stansalar men joldardı japtı. Tärtipti qadağalauğa mıñdağan policey men Wlttıq gvardiyanıñ 25 mıñ sarbazı jwmıldırıldı. Qalada tötenşe jağday engizilgen.

KİM KELDİ, KİM KELMEDİ?

Keyingi 152 jılda alğaş ret qızmetin tapsırıp jatqan prezident inauguraciya räsimine qatıspay ketti. Degenmen saltanattı şarağa eldiñ bwrınğı basşıları Djordj Buş, Bill Klinton jäne Barak Obama qatıstı. AQŞ-tıñ qazir 96 jasqa kelgen 39-prezidenti Djimmi Karter kele almay qaldı, biraq qwttıqtau sälemin joldadı. Öziniñ inauguraciyası 1977 jılı ötken Karter sodan beri ant qabıldau räsimine alğaş ret qatıspadı.

Wlıqtau räsimine Tramp kelmegenimen, onıñ vice-prezidenti Mayk Pens pen birqatar respublikaşıl deputat keldi. Olardıñ arasında Baydenniñ jeñisine küdik keltirgen senator Ted Kruz de boldı.

Mayk Pens ötpeli kezeñde şeşuşi röl atqardı. 6 qañtar küni Kongrestiñ qos palatası saylau nätijesin bekitu üşin ortaq jiın ötkizui kerek bolğan. Dästür boyınşa jiınğa vice-prezident törağalıq etedi. 3 qaraşadağı prezident saylauı nätijesin toqtausız daulap kelgen Tramp öziniñ vice-prezidentinen sol sätti paydalanıp, saylau nätijesin bekitpey qoyuğa şaqırdı. Osığan deyin Tramptıñ köptegen bastamaların qoldap jürgen, Pens bwl jolı basşısın betin qaytardı, AQŞ konstituciyasına siltep, jiın törağasınıñ mindeti formaldı ğana, ol el tağdırın anıqtaytın şeşim qabıldamauı tiis dep ayttı. Osı sebepti bolar inauguraciya räsiminde Mayk Pens pen onıñ jarın tanıstırğanda, qatısuşılar qol sığıp, iltipat bildirdi.

TRAMPTIÑ PREZIDENT RETİNDEGİ SOÑĞI SÄTTERİ

Baydenniñ inauguraciyasına üş sağat qalğanda Tramp Aq üy aumağınan prezident tikwşağımen Endryus bazasına wşıp ketti. Ol jerde AQŞ qızmetten ketip bara jatqan prezidenti qoştası räsimine qatıstı. Tuıstarı men jaqtastarı aldında söz söylegen Tramp “Sizderge prezident bolu – men üşin ülken märtebe. Rahmet” dedi.

Tramp prezident retindegi jetistigi retinde “qarulı küşterdiñ qalpına keluin”, salıq mölşeriniñ tömendeuin, qarjı narığınıñ ösuin, federaldı sud'yalardı jäne Joğarğı sottıñ üş sud'yasın tağayındaudı atap ötti. Ol sonday-aq koronavirusqa qarsı vakcinanıñ äzirlenuin de öz jetistigine qostı.

45-prezident sonday-aq amerikalıqtar üşin küresuge ärqaşan dayın ekenin, Bayden äkimşiligine sättilik tileytinin ayttı.

Şarağa vice-prezident Mayk Pens kelgen joq. Ol Tramppen 19 qañtarda qoştasqan. Ekeuiniñ arası Kapitoliydegi oqiğadan keyin suıp ketken.

Tramp Aq üyden keteriniñ aldında alayaqtıq ayıbımen jazalanğan 150-dey adamğa keşirim beru turalı qwjatqa qoydı.

Tramp bıltır qaraşada ötken prezident saylauında demokrat Djo Baydennen jeñilip qalıp, saylau nätijesimen kelispey köptegen ştattıñ sotqa jügindi, tipti Joğarğı sotqa da arız tüsirdi. Sottar onıñ arızdarın keri qaytardı.

6 qañtarda Kapitoliyde Baydenniñ jeñisin räsimdeu jiını öterden bwrın Tramp Aq üy janında öz jaqtastarına qayırılıp, “biz eşqaşan berilmeymiz, eşqaşan jeñilmeymiz, wrlıqtı toqtatıñızdar” degen edi. Tramptıñ osı sözinen keyin onıñ aşulı jaqtastarı 1,6 şaqırım jerde ornalasqan Kapitoliyge barıp, basıp kirip, saylau nätijesin räsimdeu şarasın ötkizuge kedergi keltirdi. Sayasatkerler jiın ötetin zaldı tastap ketuge mäjbür bolğan. Olar jwmısın 7 qañtarda jalğastırıp, Baydenniñ jeñisin räsimdedi.

Kapitoliydegi jağdaydan bes adam qaza tauıp, 52 adam wstaldı.

Qoştasu räsiminen keyin Donal'd Tramp pen onıñ äyeli Melaniya Tramp tuıstarımen birge AQŞ prezidentteri minetin Air Force One wşağımen Floridağa wşıp ketti.

JAĞDAY QALAY ÖZGEREDİ?

Inauguraciya räsiminde Baydenge deyin onıñ vice-prezidenti Kamala Harris ant bergen. 56 jastağı Harris – bwl qızmetke kirisken alğaşqı äyel jäne aq näsildige jatpaytın alğaşqı adam. Osılayşa AQŞ sayasi jüyesindegi prezidentten keyingi eñ lauazımdı üş qızmettiñ ekeuin äyel adam atqarmaq. Demokrat Nensi Pelosi (hanım) Kongrestiñ tömengi palatasına jetekşilik etedi.

Dästür boyınşa Baydan inauguraciya aldındağı tündi AQŞ ükimetiniñ märtebeli qonaqtarğa arnalğan Blair House deytin üyinde ötkizdi. Bwl üy Vaşingtonnıñ ortalığında, Aq üyge qarama-qarsı ornalasqan.

Baydenniñ inauguraciyasınan sanaulı sağat ötkende jaña saylanğan üş demokrat senator ant berdi. Olardıñ biri Kaliforniya ştatınan Harristiñ ornına saylandı, ekeui Djordjiya ştatındağı saylaudıñ 5 qañtarda ötken ekinşi kezeñinde jeñiske jetti.

Osılayşa demokrattar Kongrestiñ qos palatasın da öz baqılauına aldı. Bwl Baydenge kün tärtibindegi josparların jüzege asıruğa jeñildik bermek.

Wlıqtau räsiminen bir kün bwrın Bayden men Harris koronavirus pandemiyası kezinde qaytıs bolğan 400 mıñ amerikalıqqa tağzım etti.

“Jazılıp şığu üşin este saqtauımız kerek” dedi Bayden tağzı etu şarasında.

BAYDENNİÑ ALĞAŞQI ŞEŞİMDERİ

Djo Bayden wlıqtau räsiminen keyin köp küttirmey Tramp qabıldağan şeşimderdiñ küşin joyatın birqatar qwjatqa qol qoydı.

Atap aytqanda, qızmetine jaña kirisken prezident AQŞ-tı klimat jönindegi Parij kelisimine qayta qosıp, AQŞ-tıñ Düniejüzilik densaulıq saqtau wyımına müşeligin qalpına keltirdi. Ol sonday-aq maska tağudı mindettep, key mwsılman elderine qarsı vizalıq şekteulerdiñ küşin joydı. Immigrant balalardı deportaciyalaudı közdeytin DACA bağdarlamasın (Deferred Action for Childhood Arrivals) ayaqtadı.

Bayden Tramptıñ şekarada qabırğa twrğızu jobasın da toqtattı.

Parij kelisimine qayta qosılu turalı şeşimine tüsinikteme bergen Bayden “Biz bwrın-soñdı bolmağan därejede klimattıñ özgerumen küresemiz” dedi.

Donal'd Tramp 2017 jılı Parij kelisimin “AQŞ ekonomikası üşin qolaysız kelisim boldı” dep atap, öz elin bwl kelisimnen şığaratının mälimdegen. AQŞ resmi türde bwl kelisimnen 2020 jılı qaraşa ayında şıqtı. Onıñ qayta qosıluı üşin bir ay uaqıt kerek boladı.

Azattıq radiosı