Jahan jañalıqtarı Sayasat Twlğalar
Tomas Isidor Noel' Sankara..
kerey.kz
Bwl –Tomas Isidor Noel' Sankara.., Burkina-Fasonıñ prezidenti. Ol el basqarıp twrğan şağında öziniñ äskeri şenine say beriletin 450$ aylıqpen küneltken. Al, prezidenttigi üşin beriletin 2000$ jalaqını jetimder üyine audarıp otırğan. Onıñ bilik basında jasağan eleuli özgerisi – memlekettik şeneunikterdiñ jasırın tabıstarı men wrlıqı esep-şottarın äşkerelep, olardı halıqqa şınayı qızmet etuge mäjbürledi. Jäne, keyin öziniñ osı isi üşin tağınan da, basınan da ayırıldı…Aram niettiler Sankaranı taqtan taydırıp, taban astında öltirip tastağannan soñ, el aldında aqtalmaq bop onıñ bar baylığın qoparğan eken.., söytse, ol bayğws özi bilik qwrğan kezde prezident bolmay twrıp satıp alğan eski “Pejosı” men mwzdatqışı bwzılğan eski toñazıtqışı, 3 gitarası men 4 velosipedinen basqa dünie-mal jinamağan körinedi…
Sankara prezident bop twrğanda kabinetine jeldetkiş ornatuğa rwqsat bermegen deydi. “Mwnday mümkinşiligi joq özge otandastarımnıñ betine erteñ qalay qaraymın?!” deytin körinedi. Odan bölek, öziniñ suretin körneki jerlerge, memlekettik basqaru orındarındağı basşılıq kabinetterge jarqıratıp ilip qoyuğa üzildi-kesildi qarsı bolıptı. “Men sekildi jıltır qara jigit bwl elde 7 millionnan asadı, ilseñder – elge eñbegi siñgen qarapayım eñbek adamınıñ suretin iliñder!” degenge wqsaydı…
Ol bilikke kele sala memlekettik avtoparktegi bükil qımbat “Mersedesti” satqızıp, şeneunikterin sol kezdegi eñ arzan mäşine “Reno-5″ köligine otırğızdı. Memlekettik qızmetkerlerdiñ aylığın qısqartıp, olarğa jeke jürgizuşi wstauğa, işki-sırtqı saparlarda birinşi klass aviabiletterin paydalanuğa tıyım saldı.
Sonday-aq, barlıq deñgeydegi şeneunikterdi batıstıq qımbat kästöm-şalbar kiyuin tiıp, jergilikti tiginşiler maqtadan tikken arzan bağalı wlttıq kiimdi kiyuge mindettedi. Jaña jıl qarsañında barlıq mem.qızmetker özderiniñ aylıq jalaqısı köleminde qarjını otandıq äleumettik qorlarğa audaruğa mäjbür boldı.
Bir jolı el esebinen bekerge aqşa alıp otırğan memlekettik basqaru kabinetterindegi teñ jartı qızmetkerdi jwmıstan bosatıp, olardı auıldıq jerlerdegi qara jwmısqa jiberip twrıp “Bwlardan salqın kabinette otırğannan göri, plantaciyalarda jwmıs istese elge köbirek payda keledi!” degen eken…
Sankara bilik basına kelgennen keyin 3 jıl tolğanda Bükilälemdik Bank arnayı zertteu jasay otırıp, 1986 jılı “Sankara kelgeli Burkina-Fasoda sıbaylas jemqorlıq müldem joyıldı!” dep mälimdeme jasaptı.
Tomas Sankara äuelde “Joğarğı Vol'ta” dep atalatın memlekettiñ atauın bilikke kele salısımen, jergilikti moore jäne d'yula taypalarınıñ tilinde “Adal adamdar eli” nemese “Layıqtılar memleketi” degen mağına beretin “Burkina-Faso” atauına özgertken.
… . …
…söytken Sankaranı da aynaldırğan jau alıp tınğan…
Antoniu di Salazar degen Portugaliyanıñ diktatorı bilik basında attay 36 jıl otırğan. Tağına taskeneşe jabısqan bäle öle-ölgenşe eldiñ prem'er-ministri bola otırıp, bükil bilikti bir öziniñ qolında wstap, oyına kelgenin istese kerek.
1968 jılı qaqbas Salazar vannadan şığıp kele jatıp, ayağı tayıp qwlaydı. Sodan miına qan qwyılğan. Bilik mañındağı şeneunikter onı “äni-mine öledi ğoy” dep oylaydı. Ol auruhanada es-tüssiz jatqanında, el prezidenti Ameriku Tomaş.., bir kezderi diktatordıñ qolbalası bolğan Tomaş Salazardı qızmetinen bosatıp, onıñ ornına Marsel Kaetan degen şeneunikti tağayındauğa ükim şığarıp ülgeredi.
Birşama uaqıt ötkennen keyin janısiri Salazar esin jiyadı. Biağalar oğan endi bilikten ketkenin jetkize almay sasadı. Äbden jaltaq bop qalğan ministrler, amal joq, taban astında ärtiske aynalıp, sayasi-sahnalıq oyınğa kirisedi.
Qwdaydıñ qwttı küni, päpkesin qoltıqtağan ministrler men äkim-qaralar tösek tartıp jatqan “wlt lideriniñ” palatasına kep, “esep” beretin boladı. Eldi qanqaqsatqan diktatordıñ äli de däureni jürip twrğanday, barlıq şeneunik aldamşı reformalar jöninde aqıldasuğa, tapsırma aluğa kelip jüredi. Tipti, birneşe ret auruhanada, Salazardıñ tösegin qorşalay otırğan ministrler kabinetiniñ müşeleri ükimettik jinalıs ta ötkizedi.
Beyşara Salazar 1970 jılğa deyin, jüregi toqtap, baqilıq bolğanşa öziniñ ornınan tüsip qalğanın, bir sözben aytqanda, «tiri ölik» ekenin bilmey ketken körinedi.
Al, basşısın da, halqın da aldap dänikken Marsel Kaetan men Ameriku Tomaş bilik basında tağı da 4 jılday otırıp.., halıq köterlisinde taqtan taydırılıp, Braziliyağa jer audarılğanşa “ärtistikpen” tışqanşılap küneltken sekildi…
Pikir qaldıru