Ukrainadağı soğıs eldiñ şığısı men oñtüstigine oyısıp jatqanda, Kiev NATO elderinen Resey äskerin joyuğa qajet qaru-jaraq swradı.

Juırda Çehiyanıñ Ukrainağa sovet kezinde jasalğan T-72 tankin, gaubica men brondalğan tehnikasın jibergeni belgili boldı. Osılayşa olar Kievtiñ ötinişine qwlaq asıp, qoldaudıñ jaña deñgeyine ötkenin bildirgendey boldı. Pol'şa, Wlıbritaniya sekildi elder de qaru-jaraq jiberip jatır. Ukrainağa jüzdegen million dollar jwmsağanın mälimdegen AQŞ ta qosımşa qwral-jabdıqtarın tasımaldap jatır.

Degenmen Ukraina küşterine endi taktikanı özgertip, eldiñ şığısı men oñtüstigine şoğırlanğan Resey äskerine tötep beruge basımdıq beruge tura keletin şığar. Ol jaqta reseylikter Kiev pen eldiñ soltüstik-şığısındağı äskerge qarağanda äldeqayda ıñğaylı poziciyada otır. Ukraina äskeri Kiev mañındağı jäne eldiñ soltüstik-batısındağı äskerge tankterge qarsı zeñbirekter men qolda bar qaruın paydalanıp qarsı twra alğan edi.

Soğısta edäuir şığınğa wşırağan Resey qazir äskerin toptastırıp, qayta qarulandırıp, Ukrainağa basqınşılıq josparın qayta süzgiden ötkizip jatır. Mäskeu Mariupol'di, Resey qoldap otırğan separatister qolındağı Doneck pen Lugansk jerin tügelimen baqılauğa alıp, osı audandardağı Ukraina küşterin qorşauğa aludan ümitti.

Azattıq radiosı AQŞ teñiz äskeriniñ polkovnigi, Vaşingtondağı strategiyalıq jäne halıqaralıq zertteuler ortalığınıñ keñesşisi Mark Kansianmen soğıstıñ qalay örbitini jöninde swhbattastı.

Azattıq: Mäskeu soğıstı Donbass pen Ukrainanıñ oñtüstiginde jürgizuge tırısıp jatır. Bwl şayqas qalay boladı? Ukrainanıñ endi jaqsı qarulanıp, küşeyip alğan Resey äskerimen şayqasatının eskersek, bwl wrıs Kiev mañındağı soğıstan nesimen erekşelenui mümkin?

Mark Kansian: Resey äskeri osıdan üş apta bwrın isteui kerek äreketke endi barıp jatır dep oylaymın. YAğni, äskerin özderi basım tüsken oblıstarğa şoğırlandırıp jatır. Oñtüstikte – Mariupol' mañına, şığısta soltüstik jäne Donbass oblısınan şabuıl jasaydı.

Resey basqınşılığınıñ negizgi maqsattarınıñ biri Donbasta basıp alğan jerin ülkeytip, osı mañdağı audandardı basıp alu edi. Sondıqtan sol jaqqa äsker şoğırlandırıp jatqanı tañ qaldırmaydı. Bwl jağdaydı reseylikter qoldauı mümkin bolğandıqtan, ukrainalıqtar üşin azdağan qauip bar.

Ukraina äskeri qorğanısta tabandı boldı. Endi reseylikter äskerin arttırıp, keybirin [basqa audandardan] jinap jatqanda, Ukraina äskeriniñ ornın auıstırıp, qayta qarulandıru qajet. Äsirese, Kiev mañındağı äsker köp zardap şekti. Qaru-jaraq tabuğa, qosımşa küş jinauğa, äskerdiñ demalıp aluına jäne qayta retke keluine uaqıt kerek.

Azattıq: Batıs barlauşıları Resey prezidenti Vladimir Putin 9 mamır küni ötedi dep josparlanğan dästürli paradqa deyin «jetistikke jetudi» qalap otır deydi. Bwl endi soğıstıñ qalay örbuine äser ete me jäne Resey, Ukraina jäne Batıs elderine qısım bolmay ma?

Mark Kansian: Bwl datanıñ äskeri operaciyağa qalay äser etui mümkin ekeni belgisiz.

Generaldar şığıstağı qadamdarın, endi ne isteytinderin anıq bayqatqanday boldı dep oylaymın. Olar basqa oblıstardağı şabuıldı toqtattı. Reseylikterde soğısuğa tağı bir ay [uaqıt] bar ma, mine, osı jağı anıq emes.

Olarda şığın köp boldı, [äskerdiñ] ruhı tüsti. Olarda uaqıt jağınan şekteu bar dep oylaymın. Juıq arada jeñiske jetpese, olar tığırıqqa tireledi. Bwl Resey äskeri üşin öte jaman.

Azattıq: Batıs elderi Ukrainanıñ şabuıldauına qajet qaru-jaraqtardı molınan jiberip jatqanına kuä bolıp otırmız. Bastapqıda Batıs olay isteuge ıqılas bildirmegen. Batıs jiberip jatqan qaru-jaraq Ukrainanıñ soğısta basımdıqqa ie boluına kömektese me? Kiev özi swrağan qaru-jaraqtı ala ala ma?

Mark Kansian: Batıs Ukrainağa bwğan deyin qoldanıp kelgen nemese üyrenui jeñil qwraldar jiberip jatır. Olardıñ arasında Javelin zımırandarı, tankke qarsı türli zımırandar, Stinger jäne özge de zenitti raketalar bar.

[Qaru jiberu] jalğasa beredi dep oylaymın. Olar ukraindar qoldanıp jürgen, oñay üyrenuge bolatın jäne materialdıq-tehnikalıq bazağa jeñil enetin iri qaru da jiberip jatır. [Biraq] bwlardı barınşa keñeytu qiınğa soğadı dep oylaymın.

[Ukraina prezidenti Vladimir] Zelenskiy NATO wşaqtarı men tankteriniñ bir payızın swradı. Biraq qoldanılıp jürmegen qarudı jetkizuge, üyretuge jäne tasımaldauğa aylar, tipti, jıldar ketedi. Sondıqtan [Amerikada jasalğan] M-1 tankterin Ukrainada körmeysiz.

Ekinşi jağınan, olarğa T-72 [tankterin] jiberudiñ de ülken mäni bar. Pol'şadağı MiG-29 da Ukrainağa jetkiziledi dep oylaymın. Baspasöz konferenciyasında AQŞ qaru tasımaldaudı aşıq körsetpeytinin añğarttı. Olar mwnı T-72 jağdayında istegendey bildirtpey jetkizui mümkin. Olar qarudıñ qaydan jäne qalay kelgenin aytpadı, biraq bwl qaru Ukrainada payda boldı.

Azattıq: Ukrainalıqtar aluı mümkin qarudıñ türlerine män bergen qanşalıqtı dwrıs? Qarudıñ jaña türleri aldağı aptalarda Ukrainağa basımdıq bere ala ma?

Mark Kansian: Eñ bastısı – äskerdiñ quatın körsetetin osı oq-däri.

Batıs tek tankke qarsı qaru [men] zenitti qaru ğana emes, artilleriyalıq snaryadtar men oqtar, kündelikti qajet zattar jiberip jatır. Bwl Ukrainanıñ soğıs alañındağı äreketterin qamtamasız etetindikten, ülken mäni bar. Bwl olarğa soğıs basında qwrılıp, qazir äreketke köşip jatqan jasaqtardı qarulandıruğa mümkindik beredi.

Tank pen wşaq sekildi iri qaru közge birden tüsedi. Olardı da jiberu kerek. Biraq eñ bastısı [qaru-jaraq] jiberudi toqtatpau mañızdı.

Reseylikter mwnday kömek almaydı. Olar qaru-jaraq pen azıq-tülikti eldiñ basqa böliginen äkeluge mäjbür äri onı köp mölşerde öndirmeydi. Ukraina äskeri qorın toltırıp jatqanda, Reseyde bwl azayıp jatır.

Azattıq: Resey küşteri Mariupol'di basıp alıp, onı Qırımğa qwrlıq arqılı baratınday köpir etuge, Doneck pen Lugansk oblıstarındağı okkupaciya aumağın keñeytip, Ukrainanıñ osı audandardağı äskerin joyuğa tırısıp jatır. Resey äskeri bwl maqsattarına jete ala ma?

Mark Kansian: Keyingi birneşe aptada olar bükil eldi jaulap aludı maqsat etken edi. Onımen salıstırğanda bwl jüzege asuı mümkin maqsat. Alayda bwlay boluı ekitalay.

Osı üş-tört aptada Resey äskeri köp jetistikke jete almadı. Qazir olarda soğısqa jwmıldıruğa bolatın birneşe qwrılım bar, biraq köp adamnan ayırılğan küşterin jañartuğa birşama uaqıt kerek.

Keybir derek boyınşa olar 7-15 mıñ adamnan ayırılğan. Qaza bolğandar bwdan da köp boluı mümkin. Jaralanğandar qaza tapqandardan eki ese köp bolğanın eskersek, qazirge deyin 40-50 mıñ adamnan ayırılğan boluı mümkin. Basında äskeriler sanı 150 mıñ bolsa, olar äskeriniñ törtten birinen ayırılğan boluı ıqtimal.

Auğanstandağı on jılğa sozılğan äskeri qimıldar kezinde Sovet odağı on bes mıñğa juıq adamnan ayırılğan. Resey soğıstıñ alğaşqı ayında-aq osınşa adam joğalttı.

(Swhbat öñdelip, ıqşamdaldı)

Azat Europa / Azattıq radiosı