Otstavkadağı general Ben Hodjes 2014-2017 jıldarı AQŞ-tıñ Europadağı qwrlıq äskerin basqarğan. Qazir Vaşingtondağı Europa sayasatın taldau ortalığınıñ strategiyalıq zertteuler kafedrasına jetekşilik etedi. General Azattıqtıñ Gruzin qızmetine swhbatında Ukrainağa jaña äskeri tehnika jetkizu soğıs barısın özgertuge qalay kömektesetinin aytıp, Resey operaciyasında jüye joğın tüsindirdi.

Azattıq: Ukrainanıñ Bahmut jäne Soledar qalaları “Vagner” jaldamalı äskeriniñ üzdiksiz şabuılına wşırap otır. Eldiñ şığısındağı Bahmuttı alu nege sonşa mañızdı? «Vagner» tobınıñ basşısı Evgeniy Prigojin Bahmutta qanday nätijege qol jetkizgisi keledi?

Ben Hodjes: Resey, äsirese Prigojin bastağan äsker Bahmutqa nege ayrıqşa basımdıq berip otırğanın tüsinuge biraz uaqıt ketti. Bwl jerden simvolizm belgisin körip otırmın. Prigojin üşin Bahmuttı alu mansapqwmarlıq jobası siyaqtı. Oğan qanşa adam ölgeni mañızdı emes. Olar bes aydan beri soğısıp jatır, biraq äli Bahmuttı jaulap ala alğan joq. Resey äskeri dayındıqtan ötpegen, jaqında ğana qatarğa qosılğan jauıngerlerin maydanğa salıp jatır.

Jaqında öñirde iri twz jäne gips şahtaları barı belgili boldı. Prigojin bwl jerlerden ken öndirgisi keletinin ayttı. Oğan strategiyalıq mañızdı torapta ornalasqan qala emes, gips şahtaları keregi Resey şabuılınan qaza tapqan mıñdağan adamnıñ jaqındarın jwbata ala ma, bilmeymin.

Bahmut operaciyası Resey äskeri özara aqıldasıp äreket etpeytinin körsetedi. Prigojin [general Sergey] Surovikinniñ bwyrığın orındap, general [Valeriy] Gerasimovqa (11 qañtarda Ukrainadağı birlesken orıs äskeriniñ qolbasşısı bolıp tağayındaldı) bağınadı dep oylamaymın. Sonda basşı kim?…. Olarda naqtı äri jüyeli jospar joq. Bir jaqsısı, Resey aqpan-naurızda bayqalğan institucionaldı qatelikterin äli tüzetken joq.

Azattıq: Mümkin olar soğısqa meylinşe köp adam salsaq, erte me, keş pe, nätije boladı degen eski strategiyasına süyenip otırğan şığar?

Ben Hodjes: Reseylikter kimniñ äskeri köp bolsa, sol jeñedi degen strategiyağa süyenip keldi. Ğasırlar boyı barlıq soğıstı osı ädispen jürgizdi. Tübinde Ukrainanı jauıngerler sanınıñ köptigimen jeñip şığamız dep oyladı. Biraq bwl oyları jüzege aspadı, ukraindardıñ käsibiligi joğarı bolıp şıqtı. Şın mäninde şeberligi jetkilikti jäne onı qalay qoldanu keregin biletin äsker özinen äldeqayda köp jaudı jeñe aladı. Ukraina ärtürli qwraldar kömegimen qarsılastıñ kölik jelilerin, qaru-jaraq qoymaların anıqtap otır.

Azattıq: Ötken aptada Batıs elderi Ukrainağa zamanaui qaru-jaraq, onıñ işinde AQŞ-tan Bradley brondı tehnikasın, Germaniyadan Marder äskeri kölikterin, Franciyadan jeñil soğıs maşinaların jiberetinin mälimdedi. Ukraina atalğan tehnikalarsız köp şığınğa wşıradı ma? Kievtiñ jağdayı endi qalay özgeredi?

Ben Hodjes: Ärine, Bradley, Marder, AMX-10RC jäne basqa da jüyelerdi jiberu turalı şeşimniñ erterek qabıldanğanı jaqsı edi. Biraq tübinde osınday şeşim qabıldandı, ol da jaman emes. Ötken aptada estigen negizgi aqparatım tank brigadasınıñ qwramı turalı boldı. Çehiyadan kelgen özdiginen jüretin artilleriya batal'onı bar. Francuzdıñ AMX-10RC — mobil'diligi joğarı, zeñbiregi ülken kölik. Marder batal'onı da — jaqsı jüye. Bradley älemde jayau äskerge arnalğan eñ jaqsı maşina sanaladı.

Ukraina osınıñ bärin qolına jinap, öziniñ tank batal'onı men injenerlerin ortağa salsa, jaudıñ janın alatın qwrılım şığadı. Dwrıs qoldau körsetse, bwl tehnika orıs okoptarın jarıp ötetin temir jwdırıqqa aynaladı. Men osını körip otırmın. Kölik sanına emes, mümkindigine qaraymın… Aldağı birneşe ay qaru-jaraqtı qabıldap alıp, jattığıp, logistikalıq jospar qwruğa ketedi. Ukrainanıñ bas ştabı dayın bolğanda, bwl qaru-jaraqtı nağız küş retinde qoldanuğa köşedi.

Azattıq: Batıs elderiniñ qauipsizdik salasındağı sarapşıları bwğan kümänmen qaraydı. Olar qaru-jaraq berilgeni jaqsı, biraq Ukrainağa M1 Abrams siyaqtı nağız tankiler kerek dep esepteydi. Bwl pikirge qosılasız ba? Ukrainağa osınday qaru-jaraq berilui mümkin be?

Ben Hodjes: Ärine, olarğa Abrams nemese «Leopard» berilse, tipten jaqsı bolar edi. Aldağı uaqıtta mwnday tehnikalar da beriledi dep oylaymın, bilmeymin… Biraq ötken aptada körgenimiz de bos närse emes. Ukraindar qarsı şabuıldıñ kelesi şeşuşi kezeñine deyin äskerdiñ äleuetin arttıruğa küş salıp jatır. Olar Qırımdı azat etedi dep oylaymın.

Azattıq: Qırım mäselesine oralamız, äzirge tank turalı söyleseyik. Birneşe memleket, onıñ işinde Pol'şa men Wlıbritaniya Ukrainağa tank jiberuge dayın. Bwl soğıs barısın özgertuge qalay kömektesedi?

Ben Hodjes: Şınayı mümkindikter twrğısınan alğanda, bwl mañızdı. Biraq olarğa tehnikalıq kömek, oq-däri qorı berilip, jauıngerlerdi dayındıqtan ötkizu kerek. Sonda bwl kömek şınayı mümkindikke aynaladı. Mwnday şeşimder batıs elderiniñ kelesi qadamğa ötkenin, bwrınğıday Resey soğıs qarqının küşeytedi dep qorıqpaytının körsetedi. Bwl der kezinde qabıldanğan şeşim bolmasa da, soğıs barısın özgertuge äli de keş emes. Soğıs mwnımen ayaqtalmaydı, Ukraina Qırımdı bosatıp alğannan keyin, oğan äli wzaq qorğanuğa tura keledi. Qazir jaña qaru-jaraq bolmasa da, birneşe aydan keyin osınday kömek qajet boladı. Sondıqtan sarapşılar ideyasın tolıqtay qoldaymın…

Azattıq: Qaru-jaraq sanına qaramaymın dediñiz. Sonda da Kievke berilgen äskeri kömek pen Ukraina qarulı küşteriniñ qolbasşısı Valeriy Zalujnıy swrağan qaru-jaraq köleminiñ arasında ülken ayırmaşılıq bar. Ol 700 brondı maşina men 300 tank swrap edi. Onıñ ötinişi tolıq orındala ma?

Ben Hodjes: Bilmeymin. Köp närse aşıq aytılmaydı… Resey Irannan dron, Soltüstik Koreyadan qısqı äskeri forma alıp otır. Ukrainağa 50 memleket kömektesip jatır. Biz Ukraina qalağanday jedel kömek berdik pe? Joq. Jetkilikti kömektesip jatırmız ba? Joq. Tağı kömek bola ma? Boladı dep ümittenemin. Qazir Kreml'de otırsam, «Nemister Marder men tağı bir Patriot batareyasın beripti, «Leopard» turalı aytılıp jatır eken» degen aqparat estir edim. Bwl Reseydiñ öz küşine degen senimin azaytadı.

Azattıq: Osığan deyin ukrain äskeri 2022 jıldıñ soñına qaray qarsılasın 24 aqpanğa deyingi poziciyasına qaytaradı dep ediñiz. Boljamıñız nege orındalmadı?

Ben Hodjes: Tım optimistik közqarasta bolğan siyaqtımın. Ukrainağa ATACMS siyaqtı alıs qaşıqtıqqa jetetin zımıran jüyelerin bere almaymız dep oylağan joqpın. Batıs elderi barınşa kömektesedi dep küttim. Osı jerden jañıldım. Resey Bahmut mañında sonşa adamın qwrban etip, keskilesken soğıs jürgizedi dep oylamadım. Qattı bolmasa da, qateleskenim anıq. Qazir Ukrainanıñ jağdayğa qanşalıq beyimdelgeni, batıs elderiniñ jetkilikti kömek bergeni mañızdı.

Olar Qırımdı azat etedi dep oylaymın. Qırımğa Kerç' köpiri men qwrlıq jol ğana aparadı. Bir jol bülingen, ekinşisi de soqqığa wşıraydı. Aldağı birneşe ayda solay boladı. Ukrainağa oyın jüzege asıruğa kömektesuimiz kerek.

GMLRS siyaqtı alıs qaşıqtıqqa jetetin zımıran jüyesin nemese HIMARS-qa arnalğan 90 kilometrge deyin wşatın zımıran bermesek, Reseydiñ jeñuine jağday jasaymız. Mäskeu Qırımnan, Resey men Belarus'ten soqqı jasap, beybit halıqtı qıradı. Sondıqtan Ukrainağa alısqa jetetin zımırandar, Qırım tübegin jaudan tazartatın tehnika beruimiz kerek.

Azattıq: Demek Ukrainanıñ qarsı şabuıldağı jeñisi Batıs elderiniñ qoldauına baylanıstı ma?

Ben Hodjes: Däl solay. Batıs elderi Ukrainanı qoldaudı jalğastıruı kerek. Tım bolmasa, osığan deyin bergen uädelerimizdi orındauğa tiispiz.

Azattıq: Tiisti qoldau körsetilse, Ukraina qalay äreket etedi?

Ben Hodjes: Reseydiñ Bahmut pen onıñ aynalasındağı eldimekenderdi basıp aluına jol bermeuge tırısadı. Soltüstikte Belarus'tiñ äreketin qadağalaydı. Tağı da qatelesetin şığarmın, biraq ol jaqtan salmaqtı soqqı bola qoyuı ekitalay. Resey äskeriniñ bir böligin Belarus'ke şoğırlandıruı mümkin, biraq olar Kievke qauip töndire almaydı. Bwğan senbeymin. Sonda da Ukrainanıñ bas ştabı bärin baqılauda wstauı tiis.

Ukraina Batıstan alğan jäne özderinde bar tank küşterin biriktirip, Qırımdı azat etudegi şeşuşi küşke aynaldıradı. Biraq oğan deyin birneşe ay boyı Kerç' köpirinde diversiya wyımdastırıp, Mariupol' men Melitopol'den keletin kölik jelisin bwzuğa tura keledi.

Jeñiske kömektesetin jağday qalıptastıru üşin köp jwmıs isteu qajet. Bar is-qimıl Perekopskiy moynağı arqılı (Qırımdı qwrlıqtağı Ukrainamen baylanıstıratın jer. — Red.) ülken şabuıl jasaumen ğana şektelmeydi. Alıstan zımıran atqılap, arnaulı jasaqtı jwmıldırıp, soñında qwrlıq äskerin jiberu kerek. Ukrainanıñ bas ştabınıñ öz aqılı özine jetedi dep oylaymın. Ukraindar adam şığının azaytıp, barınşa wtımdı soğısuımen tañğaldırdı.

Azattıq