Bwdan naşar boluı mümkin emes…

Vladimir Zelenskiydiñ Aq üyge saparı biraz mümkindikke jol aşatınday köringen. Kezdesu nätijeli bolğan jağdayda, şarttı türde Ukraina men AQŞ-tı baylanıstıratın sirek kezdesetin metaldar turalı kelisimge qol qoyıluı mümkin edi. Sonımen birge Donal'd Tramp üşin Kievti Reseydiñ şabuılınan qorğauğa qosımşa ıntalandıru bolar edi. Bwğan qosa, el basşılarınıñ kezdesui Reseymen bitimge kelu nemese beybit kelisimge qol qoyu jağdayında Vaşington Kievke qanday qauipsizdikke kepil bola alatının körsetip, jalpı kepil bola ala ma, joq pa, sonı anıqtap berer edi.

Tipti mwnıñ eşbirine qol jetpegen künniñ özinde, tayauda ğana bir-birine sın aytqan Zelenskiy men Tramp keminde dostıq räuişpen tarauı ıqtimal edi.

Alayda, barlığı kerisinşe boldı, ekeuiniñ arası bwrınğıdan beter uşığa tüsti. Zelenskiy Aq üyden şwğıl attandı. Sirek metaldar turalı kelisimge sol küyi qol qoyılmadı, birlesken baspasöz mäslihatı ötpey qaldı, al Zelenskiy jurnalisterdiñ köz aldında şırqau şegine jetken dau-damayda barısında Tramp pen vice-prezident Djey Di Vens tarapınan qatañ sınğa wşıradı.

Bwl körinis tabiği resurstar turalı kelisimniñ tağdırın kümändi etip qana qoymay, Amerikanıñ bolaşaqta Ukrainağa kömek beru-bermeu mäselesin de tarazığa tarttı. Reseydiñ Ukrainağa qarsı soğısın toqtatuğa nemese ayaqtauğa mümkindik beretin kez kelgen kelisimniñ bolaşağın bwlıñğır etip twr deuge boladı.

Kezdesudiñ saldarı qanday boluı mümkin degende tört negizgi tüyin bar.

Zalalı aytarlıqtay boladı

Tramp pen Zelenskiy qol qoyuğa tiis bolğan sirek metaldar turalı kelisim bar bolğanı şekti kelisim edi. Sarapşılardıñ aytuınşa, däl qazirgi sätte onıñ mäni de şarttı edi: bwl eki prezident üşin de diplomatiyalıq tabısqa qol jetkizu mümkindigi äri Tramp äkimşiliginiñ bwğan deyin Ukrainağa körsetilgen jäne bolaşaqta berilui mümkin kömeginiñ orındılığına qatıstı küdik-kümändi aqtap alu mümkindigi edi.

Tramp bwl jobanı Ukrainadağı beybitşilikke qol jetkizu jolındağı mañızdı qadam dep atadı. Sondıqtan oğan tübinde qol qoyu ne qoymau jäne onıñ qaşan jüzege asuı Kiev pen Vaşington Reseymen bitimge nemese beybit kelisimge kelu mümkindigi boyınşa birlese jwmıs istey alatının ne almaytının körsetetin belgi bolmaq.

Äytse de, bwdan göri mañızdı swraq bar: AQŞ Ukrainağa qatıstı sayasatın tübegeyli özgerte me? Mäselen, äzirge jalğasıp jatqan äskeri kömekti toqtatuı nemese aytarlıqtay qısqartuı mümkin be? Nemese Reseymen bitimge kelu turalı kelissözdi küşeytip, Kievti eşqanday qoldausız qaldıruı mümkin be?

Alauızdıq wzaqqa sozıla ma, älde?..

Aq üydegi kezdesu Amerika men Ukrainanıñ qarım-qatınasındağı kezekti qwldırau boldı, onsız da Tramp pen Zelenskiydiñ arası 2019 jıldan beri şirığıp kele jatır edi.

Degenmen, osımen bäri bitti deuge erte. Bwl jağday Tramp Zelenskiydi “diktator” dep ayıptap, Zelenskiy Tramp Reseydiñ propagandasına erip ketti degen emeurin bildirui sayabırlay bastağan sätte boldı. Keyingi saparı aldında Tramptan Zelenskiydi diktator dep atağanı jaylı swrağanda: “Men söytip ayttım ba? Olay degenime sene alar emespin”, – dep jauap qattı.

Ekinşi jağınan, Zelenskiy soñğı kezdesu kezindegi dau-damayğa qaramastan, äli de AQŞ-tan qosımşa kömek alıp, Amerikanıñ küş-quatın paydalana otırıp, qauipsizdik kepildigine qol jetkizgisi keledi. Sondıqtan da, köpşiliktiñ köz aldında bolğan oqiğağa qaramastan, alauızdıqtı joyuğa az da bolsa mümkindik bar.

AQŞ pen Europanıñ arasındağı jik tereñdeui mümkin

20 qañtarda Tramp Aq üyge qayta oralğannan keyin AQŞ pen Europa odağı qwramındağı köptegen eldiñ qarım-qatınası şirığa tüsti. Kelispeuşilik tudırıp otırğan negizgi sebeptiñ biri Ukraina men Reseyge qatıstı sayasat bolsa, sauda kelisiminen bastap, liberal qwndılıqtarğa deyingi basqa da birqatar mäsele jäne bar.

Vice-prezident Venstiñ 14 aqpanda Myunhendegi qauipsizdik konferenciyasında söylegen sözinen keyin bwl jik tereñdey tüsti. Jiında Vens Resey, Qıtay nemese basqa sırtqı oyınşılardan göri Europağa öz işki mäseleleri köbirek qauip töndiredi dep mälimdedi.

Franciya prezidenti Emmanuel' Makron men britan prem'er-ministri Kir Starmer Zelenskiyden bir apta bwrın Aq üyge barıp, kelispeuşiliktiñ qızuın bäseñdetuge tırısqan, äsirese Reseydiñ agressiyası men Ukrainadağı soğıs mäselesine nazar audarğan.

Zelenskiy men Tramptıñ kezdesui tabıstı ayaqtalğan jağdayda, bwl AQŞ pen Europanıñ da birliginiñ nığayuına jol aşar edi. Alayda bäri kerisinşe bolıp şıqtı: Europa elderi basşılarınıñ köpşiligi Ukrainanı qoldağandıqtan, transatlantika qarım-qatınası bwrınğıdan beter şirığa tüsti.

Europa komissiyasınıñ basşısı Ursula fon der Lyayen H äleumettik jelisinde ukrain tilinde bılay dep jazdı: “Küşti, batıl jäne erjürek bolıp qala beriñder”. Ukrainanıñ “eşqaşan jalğız qalmaytının” da aytıp, Euroodaq “ädil äri mıqtı älem” qwru jolındağı jwmısın jalğastıradı dep qostı.

“Ädil älemge” qauip tönip twr

Zelenskiy men europalıq köşbasşılar “ädil de mıqtı älem” degende Reseyge tiimsiz, Ukrainanı Mäskeudiñ ıqpalında qaldırmaytın jäne oğan jañadan şabuıl jasauğa jol bermeytin älemdi aytadı.

Alayda 12 aqpan küni Tramp pen Putinniñ telefonmen söylesui jäne Aq üy äkimşiliginiñ 18 aqpanda Er-Riyadta ötken reseylik şeneuniktermen kezdesuge ökilderin jiberui Ukrainağa tiimsiz kelisimdi taña ma degen Kiev pen Bryussel'diñ qaupin arttıra tüsti.

Zelenskiy men Tramptıñ kezdesui jaqsı ötse, qauip seyiler edi. Tramp aldımen Putinmen emes, özimen kezdesui mañızdı ekenin Ukraina basşısınıñ basa aytuı tegin emes. Alayda bäri oydağıday bolmay şıqtı da, ädiletsiz kelisim jasaluı ıqtimal degen qauip qaytadan küşeye tüsti.

Azat Europa / Azattıq radiosı