Keşe Astanadağı EKSPO mañında ötken Naurız merekesine barıp qayttım. Kün şayday aşıq, köktemniñ lebi erekşe sezilip twr. Aynala quanışqa tolı – qazaqtıñ dästürin däriptegen wlttıq oyındar, asıl mwramızdı äspettegen än-küy, kümbirlegen dombıra üni… Barlığı da Äz Naurızdıñ sänin keltirip, merekelik köñil-küy sıyladı.

Sahna törinde änşiler än şırqap, jırşılar terme tolğap, halıqtıñ ıqılasına bölenip jattı. Jan-jağıma köz tastap, wlttıq oyındarğa qatısıp jatqan jwrttı tamaşaladım. Qol kürestiru, arqan tartu, gir tasın köteru – bäri de babadan qalğan asıl mwra. Kenet erekşe bir köriniske közim tüsti. Aqqwba kelgen orıs qızı 16 kilogramdıq gir tasın zildey auırsınbay, qinalmay-aq köterip jatır. Tañdanısımda şek bolmadı! Kädimgi er adamdardıñ özi 130 märteden arı asa almağan bwl salmaqtı älgi näzik jandı 260 ret köterip, jinalğan halıqtıñ tañdayın qaqtırdı. Bwl körinis meni ğana emes, aynalamdağı jwrttı da tañ qaldırdı. Nağız qaysarlıq, erik-jiger degen osı şığar!

Kün eñkeyip, merekeniñ qızuı basıla bastağanda, köpten körmegen Bayahat esimdi sabaqtasımmen jolığıp, bir jasap qaldım. Otız jıl boyı körmegen dosımdı kezdestirgenime jüregim şın quandı. Uaqıt degen qanday jüyrik, kişkentay baladay elesteytin dosım endi mağan saqal-şaşı ağarğan, Bası qasqalanıp ömirdiñ talay sının körgen salmaqtı er azamat bolıp körindi. Onımen qwşaqtasıp amandasıp, ekeuimiz estelik üşin suretke tüsip, biraz äñgimelesip qaldıq.

Osılayşa, meyramnan keyin köñil-küyimiz köteriñki küyde Bayahattıñ üyine qonaqqa baruğa jolğa şıqtıq. Maqsat – Astana irgesindegi Qosşı auılına baru. Qala şuınan alıstap, auılğa jaqındağan sayın jan düniem de erekşe tınıştıq tapqanday boldı. Qosşığa kirgende, közim retti salınğan üylerge tüsti. Biik-biik, birkelki qızıl kirpişten salınğan qızılbas ğimarattar auıldıñ körkin aşıp twr. Jalpı, mwnda 70 mıñnan asa halıq twradı eken. Qoyandı auılımen salıstırğanda, mwnda tärtip bar. Qoyandıda qwrılıs retsiz, joldarı şwrıq-tesik, aldağı su apatına dayındıqsız körindi.

Bayahattıñ üyine kelip, dastarhan basına jayğastıq. Dastarhanğa soğımnan qalğan kök bieniñ eti qoyıldı. Dämdi etten auız tiip otırıp, äñgime tiegin ağıttıq. Bayahattıñ basınan ötken oqiğaları meni bey-jay qaldırmadı. Ol – ömirden öz jolın tapqan, tağdırdıñ talay sınağınan sürinbey ötken nağız azamat. Abay atamızdıñ: “Sen de bir kirpiş düniege, ketigin tap ta, bar qalan!” degen sözi däl osı adamğa arnalğanday.

Qazaqstanğa kelgenge deyingi ömiri de erekşe eken. Al elge oralğannan keyin alğaş ret Pavlodar oblısına taban tirep, sodan beri segiz jıl işinde eldiñ är öñirinde eñbek etken. Äsirese, qwrılıs salasında jasağan qızmeti bir töbe. Qanşama jandardı eñbekke baulıp, jwmıspen qamtıp, eldiñ alğısına bölenipti. Onıñ şeşim qabıldau batıldığı, köregendigi meni tañğaldırdı. Är sözi salmaqtı, är isi önegeli.

Onı tıñdap otırıp, özimdi älsiz sezindim. Özim jasağan dünielerdiñ barlığı onıñ ömir jolınıñ qasında tükke twrmaytınday körindi. Biraq moyınday bilu de – erlik şığar.

Men senderge jibergen videolarda onıñ ömirinen tek bir üzik sır ğana bar. Alla qalasa, bolaşaqta Bayahat mırzanıñ ömiri jaylı “Köktoğay twrğın auılınan şıqqan qas batır” degen şağın kitap jazsam qalay bolar eken? Bwl oyımdı jüzege asırsam, bir erekşe dünie şığarına senimdimin. Qalay oylaysızdar?

23.03.2025

Erzat Salauat