كەشە استاناداعى ەكسپو ماڭىندا وتكەن ناۋرىز مەرەكەسىنە بارىپ قايتتىم. كۇن شايداي اشىق، كوكتەمنىڭ لەبى ەرەكشە سەزىلىپ تۇر. اينالا قۋانىشقا تولى – قازاقتىڭ ءداستۇرىن دارىپتەگەن ۇلتتىق ويىندار، اسىل مۇرامىزدى اسپەتتەگەن ءان-كۇي، كۇمبىرلەگەن دومبىرا ءۇنى… بارلىعى دا ءاز ناۋرىزدىڭ ءسانىن كەلتىرىپ، مەرەكەلىك كوڭىل-كۇي سىيلادى.

ساحنا تورىندە انشىلەر ءان شىرقاپ، جىرشىلار تەرمە تولعاپ، حالىقتىڭ ىقىلاسىنا بولەنىپ جاتتى. جان-جاعىما كوز تاستاپ، ۇلتتىق ويىندارعا قاتىسىپ جاتقان جۇرتتى تاماشالادىم. قول كۇرەستىرۋ، ارقان تارتۋ، گىر تاسىن كوتەرۋ – ءبارى دە بابادان قالعان اسىل مۇرا. كەنەت ەرەكشە ءبىر كورىنىسكە كوزىم ءتۇستى. اققۇبا كەلگەن ورىس قىزى 16 كيلوگرامدىق گىر تاسىن زىلدەي اۋىرسىنباي، قينالماي-اق كوتەرىپ جاتىر. تاڭدانىسىمدا شەك بولمادى! كادىمگى ەر ادامداردىڭ ءوزى 130 مارتەدەن ارى اسا الماعان بۇل سالماقتى الگى نازىك جاندى 260 رەت كوتەرىپ، جينالعان حالىقتىڭ تاڭدايىن قاقتىردى. بۇل كورىنىس مەنى عانا ەمەس، اينالامداعى جۇرتتى دا تاڭ قالدىردى. ناعىز قايسارلىق، ەرىك-جىگەر دەگەن وسى شىعار!

كۇن ەڭكەيىپ، مەرەكەنىڭ قىزۋى باسىلا باستاعاندا، كوپتەن كورمەگەن باياحات ەسىمدى ساباقتاسىممەن جولىعىپ، ءبىر جاساپ قالدىم. وتىز جىل بويى كورمەگەن دوسىمدى كەزدەستىرگەنىمە جۇرەگىم شىن قۋاندى. ۋاقىت دەگەن قانداي جۇيرىك، كىشكەنتاي بالاداي ەلەستەيتىن دوسىم ەندى ماعان ساقال-شاشى اعارعان، باسى قاسقالانىپ ءومىردىڭ تالاي سىنىن كورگەن سالماقتى ەر ازامات بولىپ كورىندى. ونىمەن قۇشاقتاسىپ امانداسىپ، ەكەۋىمىز ەستەلىك ءۇشىن سۋرەتكە ءتۇسىپ، ءبىراز اڭگىمەلەسىپ قالدىق.

وسىلايشا، مەيرامنان كەيىن كوڭىل-كۇيىمىز كوتەرىڭكى كۇيدە باياحاتتىڭ ۇيىنە قوناققا بارۋعا جولعا شىقتىق. ماقسات – استانا ىرگەسىندەگى قوسشى اۋىلىنا بارۋ. قالا شۋىنان الىستاپ، اۋىلعا جاقىنداعان سايىن جان دۇنيەم دە ەرەكشە تىنىشتىق تاپقانداي بولدى. قوسشىعا كىرگەندە، كوزىم رەتتى سالىنعان ۇيلەرگە ءتۇستى. بيىك-بيىك، بىركەلكى قىزىل كىرپىشتەن سالىنعان قىزىلباس عيماراتتار اۋىلدىڭ كوركىن اشىپ تۇر. جالپى، مۇندا 70 مىڭنان اسا حالىق تۇرادى ەكەن. قوياندى اۋىلىمەن سالىستىرعاندا، مۇندا ءتارتىپ بار. قوياندىدا قۇرىلىس رەتسىز، جولدارى شۇرىق-تەسىك، الداعى سۋ اپاتىنا دايىندىقسىز كورىندى.

باياحاتتىڭ ۇيىنە كەلىپ، داستارحان باسىنا جايعاستىق. داستارحانعا سوعىمنان قالعان كوك بيەنىڭ ەتى قويىلدى. ءدامدى ەتتەن اۋىز ءتيىپ وتىرىپ، اڭگىمە تيەگىن اعىتتىق. باياحاتتىڭ باسىنان وتكەن وقيعالارى مەنى بەي-جاي قالدىرمادى. ول – ومىردەن ءوز جولىن تاپقان، تاعدىردىڭ تالاي سىناعىنان سۇرىنبەي وتكەن ناعىز ازامات. اباي اتامىزدىڭ: “سەن دە ءبىر كىرپىش دۇنيەگە، كەتىگىن تاپ تا، بار قالان!” دەگەن ءسوزى ءدال وسى ادامعا ارنالعانداي.

قازاقستانعا كەلگەنگە دەيىنگى ءومىرى دە ەرەكشە ەكەن. ال ەلگە ورالعاننان كەيىن العاش رەت پاۆلودار وبلىسىنا تابان تىرەپ، سودان بەرى سەگىز جىل ىشىندە ەلدىڭ ءار وڭىرىندە ەڭبەك ەتكەن. اسىرەسە، قۇرىلىس سالاسىندا جاساعان قىزمەتى ءبىر توبە. قانشاما جانداردى ەڭبەككە باۋلىپ، جۇمىسپەن قامتىپ، ەلدىڭ العىسىنا بولەنىپتى. ونىڭ شەشىم قابىلداۋ باتىلدىعى، كورەگەندىگى مەنى تاڭعالدىردى. ءار ءسوزى سالماقتى، ءار ءىسى ونەگەلى.

ونى تىڭداپ وتىرىپ، ءوزىمدى ءالسىز سەزىندىم. ءوزىم جاساعان دۇنيەلەردىڭ بارلىعى ونىڭ ءومىر جولىنىڭ قاسىندا تۇككە تۇرمايتىنداي كورىندى. بىراق مويىنداي ءبىلۋ دە – ەرلىك شىعار.

مەن سەندەرگە جىبەرگەن ۆيدەولاردا ونىڭ ومىرىنەن تەك ءبىر ۇزىك سىر عانا بار. اللا قالاسا، بولاشاقتا باياحات مىرزانىڭ ءومىرى جايلى “كوكتوعاي تۇرعىن اۋىلىنان شىققان قاس باتىر” دەگەن شاعىن كىتاپ جازسام قالاي بولار ەكەن؟ بۇل ويىمدى جۇزەگە اسىرسام، ءبىر ەرەكشە دۇنيە شىعارىنا سەنىمدىمىن. قالاي ويلايسىزدار؟

23.03.2025

ەرزات سالاۋات