Кеше Астанадағы ЭКСПО маңында өткен Наурыз мерекесіне барып қайттым. Күн шайдай ашық, көктемнің лебі ерекше сезіліп тұр. Айнала қуанышқа толы – қазақтың дәстүрін дәріптеген ұлттық ойындар, асыл мұрамызды әспеттеген ән-күй, күмбірлеген домбыра үні… Барлығы да Әз Наурыздың сәнін келтіріп, мерекелік көңіл-күй сыйлады.

Сахна төрінде әншілер ән шырқап, жыршылар терме толғап, халықтың ықыласына бөленіп жатты. Жан-жағыма көз тастап, ұлттық ойындарға қатысып жатқан жұртты тамашаладым. Қол күрестіру, арқан тарту, гір тасын көтеру – бәрі де бабадан қалған асыл мұра. Кенет ерекше бір көрініске көзім түсті. Аққұба келген орыс қызы 16 килограмдық гір тасын зілдей ауырсынбай, қиналмай-ақ көтеріп жатыр. Таңданысымда шек болмады! Кәдімгі ер адамдардың өзі 130 мәртеден ары аса алмаған бұл салмақты әлгі нәзік жанды 260 рет көтеріп, жиналған халықтың таңдайын қақтырды. Бұл көрініс мені ғана емес, айналамдағы жұртты да таң қалдырды. Нағыз қайсарлық, ерік-жігер деген осы шығар!

Күн еңкейіп, мерекенің қызуы басыла бастағанда, көптен көрмеген Баяхат есімді сабақтасыммен жолығып, бір жасап қалдым. Отыз жыл бойы көрмеген досымды кездестіргеніме жүрегім шын қуанды. Уақыт деген қандай жүйрік, кішкентай баладай елестейтін досым енді маған сақал-шашы ағарған, Басы қасқаланып өмірдің талай сынын көрген салмақты ер азамат болып көрінді. Онымен құшақтасып амандасып, екеуіміз естелік үшін суретке түсіп, біраз әңгімелесіп қалдық.

Осылайша, мейрамнан кейін көңіл-күйіміз көтеріңкі күйде Баяхаттың үйіне қонаққа баруға жолға шықтық. Мақсат – Астана іргесіндегі Қосшы ауылына бару. Қала шуынан алыстап, ауылға жақындаған сайын жан дүнием де ерекше тыныштық тапқандай болды. Қосшыға кіргенде, көзім ретті салынған үйлерге түсті. Биік-биік, біркелкі қызыл кірпіштен салынған қызылбас ғимараттар ауылдың көркін ашып тұр. Жалпы, мұнда 70 мыңнан аса халық тұрады екен. Қоянды ауылымен салыстырғанда, мұнда тәртіп бар. Қояндыда құрылыс ретсіз, жолдары шұрық-тесік, алдағы су апатына дайындықсыз көрінді.

Баяхаттың үйіне келіп, дастархан басына жайғастық. Дастарханға соғымнан қалған көк биенің еті қойылды. Дәмді еттен ауыз тиіп отырып, әңгіме тиегін ағыттық. Баяхаттың басынан өткен оқиғалары мені бей-жай қалдырмады. Ол – өмірден өз жолын тапқан, тағдырдың талай сынағынан сүрінбей өткен нағыз азамат. Абай атамыздың: “Сен де бір кірпіш дүниеге, кетігін тап та, бар қалан!” деген сөзі дәл осы адамға арналғандай.

Қазақстанға келгенге дейінгі өмірі де ерекше екен. Ал елге оралғаннан кейін алғаш рет Павлодар облысына табан тіреп, содан бері сегіз жыл ішінде елдің әр өңірінде еңбек еткен. Әсіресе, құрылыс саласында жасаған қызметі бір төбе. Қаншама жандарды еңбекке баулып, жұмыспен қамтып, елдің алғысына бөленіпті. Оның шешім қабылдау батылдығы, көрегендігі мені таңғалдырды. Әр сөзі салмақты, әр ісі өнегелі.

Оны тыңдап отырып, өзімді әлсіз сезіндім. Өзім жасаған дүниелердің барлығы оның өмір жолының қасында түкке тұрмайтындай көрінді. Бірақ мойындай білу де – ерлік шығар.

Мен сендерге жіберген видеоларда оның өмірінен тек бір үзік сыр ғана бар. Алла қаласа, болашақта Баяхат мырзаның өмірі жайлы “Көктоғай тұрғын ауылынан шыққан қас батыр” деген шағын кітап жазсам қалай болар екен? Бұл ойымды жүзеге асырсам, бір ерекше дүние шығарына сенімдімін. Қалай ойлайсыздар?

23.03.2025

Ерзат Салауат