Köz qaras Mädeniet Ruhaniyat Äleumet
Qazirgi zañnama ayasında memlekettik tildi qalay damıtuğa boladı?
kerey.kz
Qazaqstan biligi memlekettik tildi damıtu üşin qatañ şeşimderge barğısı kelmeydi deyik. Biraq qazirgi zañnama ayasında memlekettik tildi qalay damıtuğa boladı? Sonı oylanıp köreyik.
Qazaq tilin damıtu jayın aytqan kezde Qazaqstan biligi qoğamdı ekige böledi. Biri – tildi damıtudıñ radikal şeşimderin wstanadı, ekinşi jağı – qazirgi status-kvonı saqtağısı keledi, yağni eşteñe özgertpey-aq qoyayıq deydi.
Biraq eki joldı da tañdamay, ortasımen jürudi wsınıp körsek qaytedi!?
Batıl qadamdarğa barayıq, biraq ol radikal jol bolmasın. Qazaq tilin küşpen emes, ortanı damıtu arqılı küşeytsek boladı. YAğni adamdar tildi üyrenip äure bolmay-aq, halıq jay ğana qazaq tili ayasında ömir sürudi üyrensin. Negizgi oy osı.
Biz osı uaqıtqa deyin adamdar ortanı özgertedi dep oylap keldik, söytsek orta adamdı özgertip jiberedi eken. Demek biz adamdardı mäjbürlemeymiz, adamdardıñ ortası men olar üşin qalıptasqan normanı özgertemiz. YAğni qazaq tilinde ömir süruge jeñil orta qwruımız kerek. Maqsat – qazaq tilin mindetke emes, ädetke, kündelikti dağdığa aynaldırayıq.
Memlekettik qızmetşiler nemese qızmet körsetu salasınıñ qızmetkerleri kündelikti kommunikaciyasın qazaqşa bastauğa beyimdelgeni jön. Tüsinbegen jağdayda ğana orısşa/ağılşınşağa köşu kerek. Bwnı normağa aynaldırğan dwrıs.
Bwl äreket adamdarğa tildi patriotizm dep emes, qajet bolğanı sebepti, ıñğaylı bolğanı üşin paydalanuğa itermeleydi. Adamdar qazaq tilin küş salıp üyrenbeui kerek, olarğa qazaqşa söyleytin orta ıñğaylı bola bastauı kerek.
YAğni biz adamdı özgertudi, birdeñe üyrenudi emes, oğan qazaqşa orta qalıptastırudı oylastıruımız kerek.
Endi negizgi swraq. Ol ortanı qalay qalıptastıra alamız?
Özgeris eki jaqtan boluı kerek siyaqtı. Halıq ta talap etui kerek, yağni bottom-up bolğanı jön. Bilik te bwğan säykes şeşim qabıldauı kerek, yağni top-down ädisine jüginu kerek.
Meniñ oyımşa, qazir halıq qolınan keletinniñ bärin jasadı, endi biliktiñ kezegi keldi. Endeşe: bilik qanday şeşim qabılday aladı?
Eñ alğaşqısı – memlekettik organdardıñ qızmet körsetuin by default qazaqşa etu. YAğni:
- memlekettik qızmetkerdiñ alğaşqı jauabı qazaq tilinde boluı kerek. Tüsinbese ğana basqa tilge köşsin. Bwl bekitilgen hattama deñgeyinde boluı tiis;
- memlekettik organ wsınatın qağaz aldımen memlekettik tilde bolğanı jön. Talap etse ğana, basqa tilde wsınuğa boladı;
- qaladağı vizual aqparattıñ bäri aldımen qazaqşa boluı kerek;
- biznestiñ vizualdı aqparatı memlekettik tilde boluı tiis. Basqa til opciya deñgeyinde bolğanı abzal;
- qalanıñ navigaciyası men qoğamdıq kölikterdiñ nwsqaulıqtarı tek qazaqşa bolğanı dwrıs;
- biznes qazaqşa aqparattı aldıñğı planğa qoyğanı üşin ortalıq bilik pen jergilikti äkimdik granttar men subsidiya bergeni jön;
- Qazaq Friendly belgisin jasap, 2GIS siyaqtı servister arqılı sol belgini taratu kerek.
Zañdı özgertey, qazirgi zañnama ayasında jasauğa bolatın mwnday özgerister jetip artıladı. Bastısı sayasi erik pen byurokratiyanıñ apparattı jwmıs isteuge itermeleytin motivaciyası bolsa jetedi.
Bwl äreketter eşkimdi mäjürlemeydi, tek qalıptasqan normanı auıstıru üşin ğana jasaladı. Sebebi default tildi qazaq tiline auıstıru memlekettik tildi damıtu üşin eñ ıqpaldı kömek bolar edi. Bwl qadamdar eşkimge ziyan keltirmeydi, biraq qazaq tiliniñ poziciyasın küşeytedi.
Maqsat bireu – tildi jekelegen adamdarğa mindetti talap etip qoymay, qazaq tiliniñ mümkindikterin arttıru arqılı damıtamız.
Qazaq tilin mindetke emes, ädetke aynaldırayıq. Al mwnıñ basında bilik twruı kerek. Bwl qadamdı qarapayım adam emes, prezident bastauı kerek.
Biz eşkimmen kürespeymiz, eşkimdi kinälamaymız. Biraq qazaq tilin biliktegi normağa aynaldıramız. Qazaqşa ortanıñ negizgi orta boluına, qazaq tiliniñ by default tilge aynaluına wyıtqı bolamız.
Pikir qaldıru