Ekinşi düniejüzilik soğıstıñ ayaqtalğanına 70 jıl toluın Mäskeu dürkiretip atap ötpek. Ukrainadağı dağdarıs kesirinen älemniñ köptegen memleketimen qarım-qatınasın naşarlatıp alğan Vladimir Putin saylauşılardıñ özine ülken senim artıp otırğanın körsetip, Sovet halqınıñ qaharmandığın äygilemek.

LUKAŞENKO BARMAYDI

Biraq mamırdıñ 9-ı Mäskeude ötetin parad kezinde Putinniñ qasında Europanıñ şığısındağı avtokrat äriptesi Aleksandr Lukaşenko bolmaydı. Resey sayasatkerleriniñ köbi Belarus'ti «Orıs äleminiñ» bir böligi sanaydı, sondıqtan olar Lukaşenkonıñ bwl äreketine narazı.

Ukraina dağdarısınan soñ, Mäskeu Batıspen arazdasqannan keyin Lukaşenko Kreml'ge qırın qaray bastadı. Onıñ üstine Mäskeu bwrınğıday Belarus'ke aqşanı üyip-tögip, qarjılandıruın azayttı. Demek, qaraşada qaytadan prezident saylauına tüsetin Lukaşenko jaña uäj, jaña täsil tabuı kerek. Ol bwrınğıday Resey ıqpalı ayasında qalsam, biraq täuelsiz el ekenimdi de tanıtıp qoysam deydi.

«​WZIN ARQAN, KEÑ TWSAU»​

Belarus' oppozicioneri Anatoliy Lebed'ko «Lukaşenko men Putinniñ qarım-qatınasın «wzın arqan, keñ twsau» dep sipattauğa boladı. Lukaşenko Kreml'diñ twsauınan şığa almaydı. Ärine, ol arqandı wzartqısı keledi, al Putin qısqartqısı keledi» deydi.

Säuirdiñ 29-ı küni halqına joldau jasağan Belarus' basşısı: «Biz ärkez Reseymen birge boldıq, bola beremiz» dedi. Sosın Reseyge ündeu jasap: «Biz – seniñ bauırıñbız. Senen bölinip ketpeymiz. Biraq älemge qatıstı öz közqarasımız boluğa tiis, sonı bildirip otıruğa mümkindik ber» dedi.

Lukaşenko soñğı uaqıttı sol közqarasın bildirip te jür. Jaqında ol Gruziyada bolıp, eldiñ aumaqtıq twtastığın qoldaytının mälimdedi. Mäskeu Gruziyadağı separatistik aymaqtar – Oñtüstik Osetiya men Abhaziyanıñ täuelsizigin tanığan edi. Lukaşenko belorus tili men mädenietine qoldau jasay bastadı. Reseydiñ Qırımdı qosıp aluın moyındağan joq.

Oğan qosa, Belarus' aytarlıqtay belsendilik tanıtpasa da, Europa Odağınıñ (EO) «Şığıstağı seriktestik» bağdarlamasınıñ müşesi bolıp otır.

«Bwdan bılay men Europanıñ soñğı diktatorı emespin. Menen de ötken diktatorlar şıqtı, solay emes pe? Onıñ qasında meni jauız deuge kelmeydi».

Osı aydıñ basında Bloomberg News agenttigine bergen swhbatında Lukaşenko «äli künge deyin imperalistik piğıldan arıla almay otırğan, Belarus'ti Reseydiñ soltüstik-batıs provinciyası sanaytın» Resey sayasatkerlerin sınadı.

2005 jılı AQŞ memlekettik hatşısı Kondoliza Rays Lukaşenkonı «Europanıñ soñğı diktatorı» dep atağan edi. Soğan silteme jasağan Belarus' basşısı «Bwdan bılay men Europanıñ soñğı diktatorı emespin. Menen de ötken diktatorlar şıqtı, solay emes pe? Onıñ qasında meni jauız deuge kelmeydi» dep, Putindi tüyrep ötti.

Onıñ bwl swhbatına Reseyden jauap bergender de boldı. Gazeta.ru saytına pikir jazğan jurnalist Eduard Birov «Lukaşenko täuelsiz eldiñ basşısımın degen ambiciyasın tastap, «Orıs älemindegi» ornın tabuğa tiis» dedi.

Lukaşenkonı onday «orınnıñ» qanağattandırmaytını anıq. Ukraina dağdarısı kezinde ol Resey men Batıs arasına däneker boluğa tırıstı. Ukraina şielenisin retteudegi äreketi üşin oğan EO ökilderi alğıs ayttı. Ukrainanıñ separatistik aymaqtarı basşıları kele alatın jalğız qala Minsk bolğandıqtan, Mäskeu de oğan qarızdar.

«HALIQ ODAN ŞARŞADI»

Mäskeudegi Ekonomika joğarı mektebi sarapşısı Andrey Suzdal'cevtiñ aytuınşa, «Prezident saylauı aldında osı lauazımğa besinşi ret saylanğalı otırğan Lukaşenko Ukraina oqiğasın paydalanıp qaluğa tırısadı. Bwğan deyin Resey türli rejimderdi zañdı dep tani beretin. Biraq qazir Mäskeu älsiredi, Reseydiñ Belarus'ti qarjılandıruı da azaydı. Lukaşenko bwl jolı biligin Reseydiñ zañdı dep tanığanın qanağat twtpaydı». Sarapşı sözine qarağanda, «Belarus' qazir Batıstı moyındatqısı keledi». Biraq Belarus'-Batıs qatınastarı äzirge köñil tolarlıqtay emes.

2010 jılı qaytadan saylanğan Lukaşenko azamattıq qoğamğa qısım jasap, sankciyağa wşırağan edi. Sol kezde ol özine qarsı şıqqan oppozicionerlerdiñ köbin türmege qamadı.

Lukaşenko Belarus'ke Halıqaralıq valyuta qorı (HVQ) bergen üş milliard 500 million dollar nesieni qwrılımdıq reforma jürgizgenniñ ornına eldegi ortaşa jalaqı mölşerin 500 dollarğa deyin köteruge jwmsadı. Endi HVQ-nıñ oğan qoldau jasauı ekitalay. Degenmen ol keler ayda Rigada ötetin «Şığıstağı seriktestik» sammitine barıp, Batıs elderi tarapınan qoldau tabuğa tırısuı mümkin.

Belarus' Birikken azamattıq partiyasınıñ törağası, oppozicioner Aleksandr Feduta «mwnıñ bäri Lukaşenko Putinmen baylanısın üzdi degendi bildirmeytinin» aytadı. Sayasatkerdiñ sözine qarağanda, Lukaşenko «Kreml'diñ kelisimimen jüredi, Mäskeuge qarsı şıqpaydı».

Oppozicioner Lebed'ko da onıñ bwl pikirine qosılıp, «Putin aymaqtağı twraqtılıqtı saqtay twru äri EO-men baylanıstı wstay twru üşin Lukaşenkonı ädeyi jiberui mümkin» deydi.

Fedutanıñ pikirinşe, «EO-men qarım-qatınastı şınımen jaqsartu üşin Belarus'tegi qoğamdıq ömirge demokratiya kerek, biraq bwl Lukaşenko rejimin «öltirgenmen» birdey». Onıñ sözine qarağanda, «halıq qazirgi basşıdan qattı şarşağan». Ol «Özi jek körse de, satıp ketse de, qorıqsa da, onıñ jalğız odaqtası – Kreml'» deydi. Sayasatker pikirinşe, «Lukaşenko suğa batıp bara jatqan adamnıñ qwtqaruşığa jabısatını tärizdi, olarğa jabısıp alğan».

Robert Koalsonnıñ maqalasın ağılşın tilinen audarğan – Dinara Älimjan.

azattyq.org