Теңізді Әуезовтей суреттеген қазақ жазушысы жоқ.

Teñizdi Äuezovtey surettegen qazaq jazuşısı joq.

| May 15, 2015

Mwhtar Mağauin atamızben soñğı ret jolıqqanda Mwhtar Äuezovtiñ “Indiya oçerkterin” oqıp otır eken. “Nege” dep swrap ülgergem joq, özi birden ayttı. “Bwrındarı birneşe ret oqığan närse edi. Teñizdi Äuezovtey surettegen qazaq jazuşısı joq. Jalpı mwhit pen teñiz degen qazaqqa sonşalıqtı tanıs dünie emes qoy. Äuezov mına jazbasında Ündi mwhitınıñ ädemi peyzajdarın jasağan. Sol twsın qaytara oqıp otırmın” dedi. Üyge kele sala bayağıda bir bukinisten satıp alğan 1958 jılı basılğan älgi kitaptı tauıp alıp köz jügirtip em, mınaday ğajap suretterdiñ üstinen tüstim:

“Teñiz suı kün barda jasıl-kökşil jaqsı bir köñildi reñdi bolatın. Tolqın köz tartatın. Teñizdiñ wlı tolqındarı wzın jal bop, kezektep jaqınday beretin. Baysaldı auır salmaqpen jağağa, tas jağağa oqtın-oqtın kürs-kürs berip wrılıp jatır. Teñiz suınıñ dämin tatıp körip em, twzdıq degen az söz, odan äldeqayda aşı. Özi glauber twzı dese bolğanday…” (79-bet)

“…Osı küydi oylay otıra keşki teñiz körinisine köz, köñil qadaumen bolıp ek. Kün bata bere teñizdiñ tüsi de erterek jäne tezirek suıy berdi. Kündiz jasıl-kökşil köringen su endi aspan rayı swrlanuımen qatar bozğılt-sarğış tartqanday. Al alıstağı “wşan-teñiz” deytin qıyırsız, şeksiz şalqığan öri qorğasın reñdenip, auırlay swrlandı. Anıq qorğasın teñiz betindey. Jaqınnan jıraqqa deyin tek är twstan tuğan älsin-älsin aq köbikter juğan salmaqtı tolqın köpirşip barıp bwrq-bwrq ete qaladı. Endi añğarsaq tün tastay qarañğı tartıptı. Anda-sanda jıraqta nayzağay jarqıldaydı. Teñizdiñ tüsi tünde de qızıq özgerdi. Ol köbinşe qorğasın tärizdense, keyde qalayı, keyde kümis atıp qalğanday da boladı. Alıstan jaqın jağağa qaray jedel kele jatqan tolqındardıñ aqşıl jalınday köbikteri, keyde äldeqalay ot jarığı jalt etkendey jarqırağan kümistey reñder, ajarlar atıp qaladı. Sıyqırlı suıq tolqındı suıq mwhit jürekke ıstıq sezimder tolqının wradı. Swlulıq köksegen sezimder tolqını…” (81-bet).

Ğalım Boqaştıñ facebook paraqşasınan alındı

Qazaq etnogeneziniñ dağdarısı ham jaña koncepciya

kerey.kz

Arma ağayın! Şağın saraptama Birinşi, qazaq etnogeneziniñ dağdarısı kele jatır. Dağdarısqa qarsı qazaq etnogeneziniñ jaña koncepciyasınıñ jasalmauı alañdatadı. Biz qazir 18 ğasırlardağı qazaq han-swltandarı qabıldağan etnogenezdik koncepciyasımen äli ömir sürip kele jatırmız. Odan keyingi üş ğasırda kolonizaciyalıq kiriptarlıq etnogenezdik jaña koncepciyanı qabıldauğa häm transformaciyalauğa mwrsat bermedi. Qoldanıstağı qazaq şejiresin aşıp qarañız, rular şejiresiniñ koncepciyası 18 ğasırlarda qabıldanğan mizamğa säykes keledi. Tipti şejiredegi atalıq rular sol ğasırdağı qandayda bir tarihi twlğadan (batırdan) bastau aladı nemese şejiredegi atı atalatın rular 18- ğasırğa barıp toqtaydı, arı qaray üzik-üzik. Bwl 18- ğasırdağı jaugerşilik zamannıñ talabına say swrıptalğan qazaq etnogeneziniñ körinisi edi. YAğni qazaq şejiresiniñ koncepciyası qazaq etnogeneziniñ modelin qalıptadı. Ekinşi, sayasi jäne mädeni şeşimderdiñ
KÖKBAY ATA ŞIĞARMALARI – QAZAQTIÑ ÖRKENIETTİK ÖRESİNİÑ AYĞAĞI

kerey.kz

Adamnıñ bäri birdey emes. Aqıl-oyı erkin, mändi, qwndı dünieler tuğıza alatın, jasampazdıq quatı zor adamdar boladı. Sol siyaqtı örkeniettik äleueti (potencialı) zor halıqtar boladı. Onday qasiet özindik qwndılıqtar jüyetin jasay alatın, eşkimge wqsamaytın, tereñ tamırlı ruhaniyatı bar halıqtarda boladı. Qazaqtıñ bükil tarihı men mädenieti bizdiñ sonday halıqtar sanatına jatatınımızdıñ ayğağı. Sonday ayğaq Abaydıñ aqındıq mektebiniñ körnekti ökili Kökbay Janataywlı şığarmaşılığında molınan tabıladı… Keşe Semey qalasındağı Abaydıñ qorıq- muzeyinde Kökbay Janataywlınıñ 165 jıldığına arnalğan “Abaydan sabaq aldım bala jastan” attı ädebi keş ötti. Zal belgili abaytanuşı, professor Jandos Äubäkirdiñ tağılımı mol, äserli bayandamasın erekşe ıntamen tıñdadı. Spikerdi tıñdap otırıp: “Biz Kökbaydı tipti bilmeymiz deuge bolğanday eken ğoy… Keyde tipti jeñil, üstirt
ĞALIM BOQAŞ. «Özine ar twtqan, jattan zar twtadı!»

kerey.kz

Eki mıñınşı jıldardıñ basında qazaq ruhaniyatında erekşe basılımdar boldı. Atap aytsaq, Atırau şärinde şıqqan «Altın Orda» gazeti bolsa, odan keyingisi Almatı qalasında şığıp twrğan «Jas qazaq», sonday-aq «Şetel Ädebieti» sındı gazetter edi. «Altın Orda» gazetine Meyirhan Aqdäuletwlı, al qalğan ekeuine Talğat Eşen men Ardaq Nwrğazı ispetti qazaqtıñ intellektual azamattarı bas redaktor bolğan edi. Bäri de esimderi elge mälim, ğajayıp aqındar. Bäz bireulerdiñ: «Jurnalist bolmasa, aqın eşqaşan jarıtıp gazet şığara almaydı», – degen sıpsıñ sözderiniñ auızına qwm qwyıp, älgi äperbaqan tüsiniktiñ ayağın kökten keltirgen de osı talanttı qalamgerler boldı. «Ädebiet portalı» «UAQIT PEN KEÑİSTİK…» aydarımen tek atalğan osı basılımdar ğana emes, jaña ğasırdıñ basında qazaq baspasözinde jarıq körgen nebir jilikti jazbalar men tanımdıq
El qorğanı – Almat Sardar

kerey.kz

Sardar Almat Tobabergenwlı – öz däuirinde el basqarğan, bedeldi twlğalardıñ biri bolğan. Ol Irğızda bolıs qızmetin atqarıp, halıq arasında sıylı adam retinde tanılğan. Almat Tobabergenwlınıñ erlik pen eldik toğısqan dara jolın keyin balaları Samırat pen Töremwratta jalğıstırdı. Al onıñ şöberesi Ğalımjan Äbdisalamov Europa men Orta Aziyağa tanımal qazaqtan şıqqan twñğış skripkaşı bolğan. HİH ğasırdıñ basında düniege kelip, sol ğasırdıñ soñğı on jıldığında ömirden ötken almat Tobabergenwlı basındağı biligi men bedelin eliniñ igiligine, jwrtınıñ twrmıs-tirşiligine arnalğan öz zamanınıñ aytulı twlğalarınıñ biri edi. «Arjağı da ataqtı er…» Tağı bir jüz jıl äri jıljıp, HVİİİ ğasır tarihın paraqtasaq, ol kezeñde el basınan ötken qayğılı oqiğalar köp bolğanın köremiz, «aqtaban şwbırındı, alqaköl swlama» halqımızdı
14 naurız – Matematikter küni

kerey.kz

Kafedra professorı Matematikter künine arnalğan «Tañğı Studio» tañğı şouında 15 naurız, 2025 14 naurız – Matematikter künine oray «Tañğı Studio» tañğı şouınıñ qonağı belgili ğalımdar: fizika-matematika ğılımdarınıñ doktorı, professor Qangujin Baltabek Esmatwlı men PhD-doktor Jwmabay Mädibaywlı boldı. Efirde olar matematikanıñ mañızdılığın, merekeniñ tarihın, qazaq matematikteriniñ ğılımnıñ damuına qosqan ülesin talqıladı. Professor Baltabek Esmatwlı matematikanıñ ğılımdardıñ patşayımı sanalatındığına toqtaldı. Ol bir jağınan ğılımi bilimniñ şıñında twrsa, ekinşi jağınan basqa pänderdiñ damuına negiz bolatın kömekşi ğılım ekenin atap körsetti. Ğalım şeksizdik pen matematikalıq esepteulerdiñ däldigin bildiretin π sanınıñ şığu tarihına da toqtaldı. Doktor Jwmabay Mädibaywlı bwl künniñ 1988 jıldan bastap «π sanı küni» (π – irracional san, şamamen 3,14142… teñ) retinde toylana