Теңізді Әуезовтей суреттеген қазақ жазушысы жоқ.

Teñizdi Äuezovtey surettegen qazaq jazuşısı joq.

| May 15, 2015

Mwhtar Mağauin atamızben soñğı ret jolıqqanda Mwhtar Äuezovtiñ “Indiya oçerkterin” oqıp otır eken. “Nege” dep swrap ülgergem joq, özi birden ayttı. “Bwrındarı birneşe ret oqığan närse edi. Teñizdi Äuezovtey surettegen qazaq jazuşısı joq. Jalpı mwhit pen teñiz degen qazaqqa sonşalıqtı tanıs dünie emes qoy. Äuezov mına jazbasında Ündi mwhitınıñ ädemi peyzajdarın jasağan. Sol twsın qaytara oqıp otırmın” dedi. Üyge kele sala bayağıda bir bukinisten satıp alğan 1958 jılı basılğan älgi kitaptı tauıp alıp köz jügirtip em, mınaday ğajap suretterdiñ üstinen tüstim:

“Teñiz suı kün barda jasıl-kökşil jaqsı bir köñildi reñdi bolatın. Tolqın köz tartatın. Teñizdiñ wlı tolqındarı wzın jal bop, kezektep jaqınday beretin. Baysaldı auır salmaqpen jağağa, tas jağağa oqtın-oqtın kürs-kürs berip wrılıp jatır. Teñiz suınıñ dämin tatıp körip em, twzdıq degen az söz, odan äldeqayda aşı. Özi glauber twzı dese bolğanday…” (79-bet)

“…Osı küydi oylay otıra keşki teñiz körinisine köz, köñil qadaumen bolıp ek. Kün bata bere teñizdiñ tüsi de erterek jäne tezirek suıy berdi. Kündiz jasıl-kökşil köringen su endi aspan rayı swrlanuımen qatar bozğılt-sarğış tartqanday. Al alıstağı “wşan-teñiz” deytin qıyırsız, şeksiz şalqığan öri qorğasın reñdenip, auırlay swrlandı. Anıq qorğasın teñiz betindey. Jaqınnan jıraqqa deyin tek är twstan tuğan älsin-älsin aq köbikter juğan salmaqtı tolqın köpirşip barıp bwrq-bwrq ete qaladı. Endi añğarsaq tün tastay qarañğı tartıptı. Anda-sanda jıraqta nayzağay jarqıldaydı. Teñizdiñ tüsi tünde de qızıq özgerdi. Ol köbinşe qorğasın tärizdense, keyde qalayı, keyde kümis atıp qalğanday da boladı. Alıstan jaqın jağağa qaray jedel kele jatqan tolqındardıñ aqşıl jalınday köbikteri, keyde äldeqalay ot jarığı jalt etkendey jarqırağan kümistey reñder, ajarlar atıp qaladı. Sıyqırlı suıq tolqındı suıq mwhit jürekke ıstıq sezimder tolqının wradı. Swlulıq köksegen sezimder tolqını…” (81-bet).

Ğalım Boqaştıñ facebook paraqşasınan alındı

Attığa jol, auızdığa söz bermegen Twrım batır

kerey.kz

Är däuirde halıqtıñ pana twtar, qormal sanar qwrmetti azamattarı boladı, solardıñ biri zamanı Attığa jol, auızdığa söz bermeytin, batırlığımen halqı jaqta twrıp, mınau ortası men mekenin qorğau jolında sırt jauğa ses bolıp kelgen Twrım batırdı tuğan halqı mäñgi wmatpaydı. Twrım bala küninen baluandığımen, qamşıgerligimen atı şıqqan, eseyip at jalın tartıp mine köz alartqan jaularınıñ betin qaytarıp közge tüskendikten «bwl öñirde Twrım bar» dep sırt jaular attap baspaytın bolğan. Twrım ömiriniñ soñında ziratın qazıp, qabırın twrğızıp qoyıp qajılıq saparğa attanıp, qaytarında bügingi Semey öñiri mañına kelgende twyıqsız dünie salıp, jol joldastarı süyekte bwzbay Sarterektegi özi äzirlep ketken qabırğa jetkizip, el, jwrtına tabıs etidi. Iteli ruınıñ bir mwnşa atası Ajı güñ bolıp
«Sen esirke, tınış wyıqtat, baq sözime!» /ABAY/

kerey.kz

Bizdiñ qazaqta «malğa dostıñ maldan basqa mwñı joq» – «maldan boğı ğana böten» talay jarımes Abaydıñ atına neşe türli söz aytqan. Onıñ işinde saudager ğana emes, özin “söz wstağan”, “el wstağan” sanaytındar da boldı. Bwlarğa Abaydıñ özi jauap berip ketken: «Tınış wyıqtat, sen esirke, baq sözime!». Al, anau jigit «maldıñ buımen» negizgi oyın dwrıs jetkize almağan siyaqtı. Ol, «Qwnekeñ malın şığındap, Abaydı oqıtıp, jağday jasamağanda qalay bolar edi… Biz de sol Qwnekeñ siyaqtımız…» degendi aytpaqşı boldı – au deymin… Qwnekeñ qayda, sen qayda… «Quatı küşti nwrlı söz, Quatın bilgen abaylar…» – deydi Abay. Sözdiñ quatın bilmegen öte qiın, küyip qaluıñ mümkin… Osı arada Britaniyanıñ Prem'er – ministri bolğan Bendjamin Dizraelidiñ
Mırjaqıp Dulatov türmede jatqanda jazğan öleñi

kerey.kz

Jeke arhivimnen tabılğan qwndı mwrağat «Mırjaqıp Dulatov türmede jatqanda jazğan öleñi) Bwl öleñdi 1980 – jılı Ör Altaydıñ Köktoğay audanına qarastı Düre auılında 61 jastağı Qauan Orınbasarwlı degen aqsaqal aytqanınan jeke arhivimde saqtalıp qalğanınan tauıp oqırmanmen bölisip otırmın. Ay, qwday – au, aqqa jaq, Öziñi ayan men naqaq. Aqiqat degen jolıñnın, Abıroyıñdı aşpa haq. Ayatbenen qadısqa, Alla niet aq iske. Jan almasam joq edi-au, Jaza tartsın degen baq. Meni sottap baylatıp, Zığırdandı qaynatıp. Masayrasın mäz bolıp, Qinağandı öziñ tap Jaqın jerden jau şığıp, Maqül isten dau şığıp. Dwşpan üstap qolımnan, Itter tistep tonımnan. Jaman tosu bolğan şaq, Tütqın bolıp tarığıp, Jalğız jatıp zarığıp, Aşu qısıp oydı alıp, Dert jäyilip boydı
Ğalım Boqaş mereyli 50 jasta

kerey.kz

Altyn Magauina Bügin Atamızdıñ eñ jaqın şäkirtteriniñ biri, bizdiñ bauırımız, qazaqtıñ maqtan twtatın jastarınıñ biri Ğalım Boqaş mereyli 50 jasqa tolıp otır. Biz üşin bwl kün – jay ğana Ğalımnıñ tuğan kün emes, bwl – onıñ jartı ğasırlıq önegeli ömir jolınıñ, adal eñbeginiñ, biik parasat pen adamgerşiliginiñ merekesi. Biz Ğalımdı tek tereñ bilimi üşin emes, ülken jüregi üşin qadirleymiz. Ğalımnıñ älemniñ eñ bedeldi oqu orındarınıñ biri – Oksford universitetinde bilim alıp, “Azattıq radiosında jemisti eñbek etip, büginde Amerika Qwrama Ştattarınıñ memlekettik qızmetinde abıroylı jwmıs atqarıp jürgeni onıñ tabandılığınıñ, bilimge qwştarlığınıñ jäne eñbekqorlığınıñ ayqın körinisi. Alayda adamnıñ şınayı bağası onıñ qızmetimen nemese jetken jetistikterimen ğana ölşenbese kerek. Adamnıñ qadiri onıñ jüreginde,
Qazaq etnogeneziniñ dağdarısı ham jaña koncepciya

kerey.kz

Arma ağayın! Şağın saraptama Birinşi, qazaq etnogeneziniñ dağdarısı kele jatır. Dağdarısqa qarsı qazaq etnogeneziniñ jaña koncepciyasınıñ jasalmauı alañdatadı. Biz qazir 18 ğasırlardağı qazaq han-swltandarı qabıldağan etnogenezdik koncepciyasımen äli ömir sürip kele jatırmız. Odan keyingi üş ğasırda kolonizaciyalıq kiriptarlıq etnogenezdik jaña koncepciyanı qabıldauğa häm transformaciyalauğa mwrsat bermedi. Qoldanıstağı qazaq şejiresin aşıp qarañız, rular şejiresiniñ koncepciyası 18 ğasırlarda qabıldanğan mizamğa säykes keledi. Tipti şejiredegi atalıq rular sol ğasırdağı qandayda bir tarihi twlğadan (batırdan) bastau aladı nemese şejiredegi atı atalatın rular 18- ğasırğa barıp toqtaydı, arı qaray üzik-üzik. Bwl 18- ğasırdağı jaugerşilik zamannıñ talabına say swrıptalğan qazaq etnogeneziniñ körinisi edi. YAğni qazaq şejiresiniñ koncepciyası qazaq etnogeneziniñ modelin qalıptadı. Ekinşi, sayasi jäne mädeni şeşimderdiñ