Теңізді Әуезовтей суреттеген қазақ жазушысы жоқ.

Teñizdi Äuezovtey surettegen qazaq jazuşısı joq.

| May 15, 2015

Mwhtar Mağauin atamızben soñğı ret jolıqqanda Mwhtar Äuezovtiñ “Indiya oçerkterin” oqıp otır eken. “Nege” dep swrap ülgergem joq, özi birden ayttı. “Bwrındarı birneşe ret oqığan närse edi. Teñizdi Äuezovtey surettegen qazaq jazuşısı joq. Jalpı mwhit pen teñiz degen qazaqqa sonşalıqtı tanıs dünie emes qoy. Äuezov mına jazbasında Ündi mwhitınıñ ädemi peyzajdarın jasağan. Sol twsın qaytara oqıp otırmın” dedi. Üyge kele sala bayağıda bir bukinisten satıp alğan 1958 jılı basılğan älgi kitaptı tauıp alıp köz jügirtip em, mınaday ğajap suretterdiñ üstinen tüstim:

“Teñiz suı kün barda jasıl-kökşil jaqsı bir köñildi reñdi bolatın. Tolqın köz tartatın. Teñizdiñ wlı tolqındarı wzın jal bop, kezektep jaqınday beretin. Baysaldı auır salmaqpen jağağa, tas jağağa oqtın-oqtın kürs-kürs berip wrılıp jatır. Teñiz suınıñ dämin tatıp körip em, twzdıq degen az söz, odan äldeqayda aşı. Özi glauber twzı dese bolğanday…” (79-bet)

“…Osı küydi oylay otıra keşki teñiz körinisine köz, köñil qadaumen bolıp ek. Kün bata bere teñizdiñ tüsi de erterek jäne tezirek suıy berdi. Kündiz jasıl-kökşil köringen su endi aspan rayı swrlanuımen qatar bozğılt-sarğış tartqanday. Al alıstağı “wşan-teñiz” deytin qıyırsız, şeksiz şalqığan öri qorğasın reñdenip, auırlay swrlandı. Anıq qorğasın teñiz betindey. Jaqınnan jıraqqa deyin tek är twstan tuğan älsin-älsin aq köbikter juğan salmaqtı tolqın köpirşip barıp bwrq-bwrq ete qaladı. Endi añğarsaq tün tastay qarañğı tartıptı. Anda-sanda jıraqta nayzağay jarqıldaydı. Teñizdiñ tüsi tünde de qızıq özgerdi. Ol köbinşe qorğasın tärizdense, keyde qalayı, keyde kümis atıp qalğanday da boladı. Alıstan jaqın jağağa qaray jedel kele jatqan tolqındardıñ aqşıl jalınday köbikteri, keyde äldeqalay ot jarığı jalt etkendey jarqırağan kümistey reñder, ajarlar atıp qaladı. Sıyqırlı suıq tolqındı suıq mwhit jürekke ıstıq sezimder tolqının wradı. Swlulıq köksegen sezimder tolqını…” (81-bet).

Ğalım Boqaştıñ facebook paraqşasınan alındı

14 naurız – Matematikter küni

kerey.kz

Kafedra professorı Matematikter künine arnalğan «Tañğı Studio» tañğı şouında 15 naurız, 2025 14 naurız – Matematikter künine oray «Tañğı Studio» tañğı şouınıñ qonağı belgili ğalımdar: fizika-matematika ğılımdarınıñ doktorı, professor Qangujin Baltabek Esmatwlı men PhD-doktor Jwmabay Mädibaywlı boldı. Efirde olar matematikanıñ mañızdılığın, merekeniñ tarihın, qazaq matematikteriniñ ğılımnıñ damuına qosqan ülesin talqıladı. Professor Baltabek Esmatwlı matematikanıñ ğılımdardıñ patşayımı sanalatındığına toqtaldı. Ol bir jağınan ğılımi bilimniñ şıñında twrsa, ekinşi jağınan basqa pänderdiñ damuına negiz bolatın kömekşi ğılım ekenin atap körsetti. Ğalım şeksizdik pen matematikalıq esepteulerdiñ däldigin bildiretin π sanınıñ şığu tarihına da toqtaldı. Doktor Jwmabay Mädibaywlı bwl künniñ 1988 jıldan bastap «π sanı küni» (π – irracional san, şamamen 3,14142… teñ) retinde toylana
Memlekettik til: Qauqarlı ma, älde äli de deklaraciya ma?

kerey.kz

Serik Erğali Suretter: aqmeshit-zhastary.kz, democrat.kz sayttarınan alındı. Ata Zañ jobasınıñ talqısı Qazaqstandağı eñ sezimtal, eñ wzaq talqılanıp kele jatqan mäseleniñ biri — memlekettik tildiñ naqtı märtebesi. Konstituciyada qazaq tili memlekettik til dep jazılğanına otız jıldan astı. Alayda qoğamdağı şınayı swraq äli de aşıq: qazaq tili — basqarudıñ tili me, älde simvoldıq märtebedegi til me? Til mäselesi nelikten şeşilmey keledi? Sebebi biz wzaq uaqıt boyı tilge: – mädeni qwndılıq retinde ğana qarap keldik; – onı memlekettik basqaru tili retinde naqtı bekitpedik. Nätijesinde: – Konstituciyada bir mätin, – täjiribede basqa jağday qalıptastı. Bwl qayşılıq tildiñ emes, konstituciyalıq ayqındıqtıñ älsizdiginen tuındadı. 9-baptağı bastı tüyin Joba boyınşa: 1. Qazaqstan Respublikasınıñ memlekettik tili – qazaq tili. 2. Memlekettik wyımdarda
Ateister men täñirşilderge mıñ alğıs!

kerey.kz

Eldes Orda Suret: Avtordıñ jeke arhivinen alındı. Qazaq qoğamında jaña intellektualdıq kezeñ tuıp keledi. Birinşi, qazirgi qazaq qoğamında senim mäselesine qatıstı pikirtalastardıñ küşeyui kezdeysoq qwbılıs emes. Bwl degeniñiz äleumettik jelilerdiñ, aşıq aqparattıq keñistiktiñ jäne jahandıq intellektualdıq ağımdardıñ ıqpalımen qalıptasqan jaña qoğamdıq oylau formasınıñ körinisi. Ateistik közqarastardıñ aşıq aytıluı, täñirşildik ideyalardıñ qayta jañğıruı jäne dästürli dini orta arasındağı pikir qaqtığısı ziyalı ortada alañdauşılıq tudırğanımen, şın mäninde bwl qwbılıs qoğamnıñ ruhani älsireuin emes, sanalı izdeniske bet bwrğanın körsetedi. Ekinşi, wzaq uaqıt boyı qazaq qoğamındağı dini diskurs negizinen MONOLOGTIQsipatta boldı. Uağız aytıldı, al tıñdauşı tarap onı talqılausız qabıldauğa tiis edi. Swraq qoyu kümänmen, kümän älsiz imanmen teñestirildi. Mwnday ortada senim däleldeudi emes, qaytalaudı talap etti. Ğılımi
Oljas Süleymenov. Men bilem!..

kerey.kz

Serik Erğali Suretter: madeniportal.kz jäne S.Erğali mwrağattarınan alındı. «YA znayu!..» kitabınan üzindi-audarma. OSIRIS ZAÑI I Biz adamzat tarihın öte naşar bilemiz. XIX ğasırdıñ basında Napoleon älemge Mısırdı aştı, al ğalımdar bwl eldiñ qirandıların zerttep, onıñ şamamen b.z.d. III mıñjıldıqqa tiesili ekenin anıqtadı. Sol kezde adamzat tarihı tağı da qos mıñjıldıqqa tereñdey tüsti. Birneşe mıñjıldıq bwrın (men bilem) adamzat (nemese onıñ keybir böligi) tañbalı jazudı qoldanıp, jazıp jürgen. Bwl bilimderdi qalpına keltiru arqılı biz XX ğasırdıñ basında jasandı türde üzilgen tilimizdiñ tarihına qatıstı qoljeter şındıqtı qayta tanuımızğa tura keldi. 1926 jılı Bakude ötken alğaşqı türkologiyalıq kongresten keyin türkologiya ğılım retinde qalıptasa almadı… …2018 jılı Nazarbaev meni äñgimelesu üşin Aqordağa şaqırdı. Ülken üsteldiñ basında
Twrsın Jwmanbay «Üysinbay kitabı»

kerey.kz

Bwl Dağandel, Baqanas ölkesinen şıqqan bi Üysinbay Janwzaqwlı haqında qwrastırılıp jazılğan kitap. Tıñ tolıqtırılğan eñbekte bolıs Äldeke Küsenwlı, Dağandeli bolısınıñ basşıları men bilerimen qatar Äbdirahman Älimhanwlı Jünisov sındı aytulı twlğalar jaylı äñgime qozğalğan. Olardıñ el aldındağı eñbekteri, bilik, kesim – şeşimderi, halıq auzında qalğan qanattı sözderi men ömir joldarı, ata – tek şejiresi qamtılğan. Sonımen qatar mwrağat derekterindegi mälimetter keltirilgen. Kitapqa esimi engen erlerdiñ zamanı, üzeñgiles serikteri turalı jazılğan key maqalalar, jır –dastandar, üzindiler engen. Kitap qalıñ oqırman qauımğa arnalğan. Twrsın Jwmanbay «Üysinbay kitabı», - Jebe baspası, Şımkent qalası.134 bet tolıq nwsqasın tömendegi silteme arqılı oqi alasız. Üysinbay kitap kerey.kz