Балта Керей Итіке батыр

Balta Kerey Itike batır

| May 17, 2015

Atalarımız aytıp otıratın jaugerşilik zamanda qazaqtan köptegen batırlar şığıp, jaudan el men jerdi erlikpen qorğağan ğoy. Sol batırlardıñ birsıpırası wmıtılıp, attarı atalmay qaluda. Keybireuleriniñ attarı belgili bolsa da, olar turalı derekter az bolğandıqtan, baspa betine tüspeude. Sonday batırlardıñ bireui – jerlesimiz Itike batır Jandoswlı.
Endi osı batırdıñ kim bolğanın jäne onıñ atategin taratıp köreyik. Itike Jandoswlı 1759 jılı osı küngi Şal aqın audanındağı Konovalovka eldi mekeniniñ mañındağı auılda tuıp, 1831 jılı 72 jasında qaytıs boladı. Ol äueli auıl moldasınan, keyin Qazan qalasındağı medreseden oqığan. Onda dini bilimmen qatar arab, parsı, ejelgi türki jäne tatar tilderin üyrengen.
Itike Aşamaylı Kerey işinde Baltadan taraydı. Itike batırdıñ özi qwrastırğan şejiresin qazir Qızıljar qalasında twratın besinşi wrpağı, zeynetker Qayırbek Qamzawlı jinap tolıqtırğan. Osı şejire boyınşa Balta işinde Mwratalıdan – Öteuli, Öteuliden – Jandos, Jandostan – Itike, Aytuar, Qıpşaqbay tuğan.
Itike batırdan – Aulabay bi, Jaulabay, Jüsip tuğan. Aulabaydan – Jaqıp, Jarılğas. Jaqıptan – Ahmet, Mırzahmet, Moldahmet. Ahmetten – Saği, Bayjwman, Baldıraq, Qazi, Kämel. Mırzahmetten tuğan Qamza 1885 jılı tuıp, 1965 jılı 80 jasında dünie salğan. Qamzadan – Qayırbek, Jaswlan degen eki wl jäne Nwrjamal, Qayni, Qwsni attı üş qız qalğan.
Itike batır öz atalarınıñ ğana emes, Kereydiñ biraz atalarınıñ şejiresin de bilgen eken. Bwl turalı tarih ğılımınıñ doktorı, professor, qazaqtıñ etnikalıq, jüzdik, rulıq şejiresimen aynalısqan Marat Säbitwlı Mwqanovtıñ «Iz istorii proşlogo» (Almatı, 2000 j.) attı eñbeginde bılay delingen: «K HİH veku şejire kereev doşlo v edinstvennoy rukopisi. V pervoy çetverti HİH veka ee dopolnili obrazovannıe lyudi iz kereev, takie kak Tabey sın Barlıbaya, Şonke sın Mamanaya, Eseney sın Estemisa, zapisav rodoslovnıe iz ust Iteke batıra, Tlenşi batıra, Şakşak biya, Toksan biya, Kikbay biya i dopolniv svoimi svedeniyami».
Itikeniñ batırlığı HVİİİ ğasırdıñ 7080 jıldarı bayqaladı. Sol kezde Edil boyınan Qıtay jerine aua bastağan qalıñ qalmaq qolımen Abılaydıñ soñğı soğısı bolğanı tarihtan ayan. «Şañdı jorıq» atanğan osı soğıs turalı Şoqan Uälihanov öziniñ «Istoriçeskie predaniya o batı rah HVİİİ veka» degen eñbeginde: «Poslednee presledovanie bejavşih torgoutov v predaniyah naroda izvestno pod nazvaniem «Pıl'nogo pohoda». V etom pohode narodu bılo bez sçeta», – dep jazadı (Ç.Ç. Valihanov. Sobr. soç. v pyati tomah. Tom 1. – Alma-ata, 1984. – S. 221). Osı soğısqa jas Itike de qatısqan eken. Al negizinen ol öziniñ tuğan jerin qalmaqtardan, estekterden (başqwrttardan) tazartu kezinde batırlıq körsetip közge tüsken.

14 naurız – Matematikter küni

kerey.kz

Kafedra professorı Matematikter künine arnalğan «Tañğı Studio» tañğı şouında 15 naurız, 2025 14 naurız – Matematikter künine oray «Tañğı Studio» tañğı şouınıñ qonağı belgili ğalımdar: fizika-matematika ğılımdarınıñ doktorı, professor Qangujin Baltabek Esmatwlı men PhD-doktor Jwmabay Mädibaywlı boldı. Efirde olar matematikanıñ mañızdılığın, merekeniñ tarihın, qazaq matematikteriniñ ğılımnıñ damuına qosqan ülesin talqıladı. Professor Baltabek Esmatwlı matematikanıñ ğılımdardıñ patşayımı sanalatındığına toqtaldı. Ol bir jağınan ğılımi bilimniñ şıñında twrsa, ekinşi jağınan basqa pänderdiñ damuına negiz bolatın kömekşi ğılım ekenin atap körsetti. Ğalım şeksizdik pen matematikalıq esepteulerdiñ däldigin bildiretin π sanınıñ şığu tarihına da toqtaldı. Doktor Jwmabay Mädibaywlı bwl künniñ 1988 jıldan bastap «π sanı küni» (π – irracional san, şamamen 3,14142… teñ) retinde toylana
Twrsın Jwmanbay «Üysinbay kitabı»

kerey.kz

Bwl Dağandel, Baqanas ölkesinen şıqqan bi Üysinbay Janwzaqwlı haqında qwrastırılıp jazılğan kitap. Tıñ tolıqtırılğan eñbekte bolıs Äldeke Küsenwlı, Dağandeli bolısınıñ basşıları men bilerimen qatar Äbdirahman Älimhanwlı Jünisov sındı aytulı twlğalar jaylı äñgime qozğalğan. Olardıñ el aldındağı eñbekteri, bilik, kesim – şeşimderi, halıq auzında qalğan qanattı sözderi men ömir joldarı, ata – tek şejiresi qamtılğan. Sonımen qatar mwrağat derekterindegi mälimetter keltirilgen. Kitapqa esimi engen erlerdiñ zamanı, üzeñgiles serikteri turalı jazılğan key maqalalar, jır –dastandar, üzindiler engen. Kitap qalıñ oqırman qauımğa arnalğan. Twrsın Jwmanbay «Üysinbay kitabı», - Jebe baspası, Şımkent qalası.134 bet tolıq nwsqasın tömendegi silteme arqılı oqi alasız. Üysinbay kitap kerey.kz
Zelenskiydiñ “jalğız seneri äri oñ qolı”. Andrey Ermak kim?

kerey.kz

Rey FERLONG Andrey Ermak (sol jaqta) pen Ukraina prezidenti Vladimir Zelenskiy (oñ jaqta). 2019 jıl. Andrey Ermak wşaqtan tüse sala öziniñ bastığın qwşaqtadı. 2019 jılı qırküyekte prezident Zelenskiymen jılı jüzdesu jañadan bastalıp kele jatqan sayasi seriktestiktiñ bası edi. Bwl – Ermaktıñ Resey türmesinde otırğan 35 ukrainalıqtı Mäskeuden alıp kelgen säti. Al 2020 jılı Ermak Zelenskiy äkimşiliginiñ basşısı boldı. Biraq Ukrainadağı jemqorlıq şuınan keyin onıñ qızmetine jwrttıñ nazarı audı. Sebebi Ermak Ukraina energetikalıq infraqwrılımına bölingen qarjı jımqırılğan korrupciya shemasında negizgi rölde bolğan degen aqparat tarağan. Biraq tergeuşiler bwl jayttıñ jay-japsarın tolıq aşqan joq. Ermaktıñ özi Azattıqtıñ Ukraina qızmetiniñ resmi saualdarına jauap bergen joq. Sonımen Zelenskiydiñ keñsesin basqarıp otırğan Ermak kim? TELEVIDENIEDEN
«Alğaşqı kitap» derekti beynefil'mi

kerey.kz

Qazaqstan Respublikası Mädeniet jäne aqparat ministrliginiñ Mädeniet komitetine qarastı Wlttıq kinonı qoldau memlekettik ortalığınıñ tapsırısımen «JBF company» kompaniyası Semey qalasında, Şıñğıstau öñirinde, Almatı oblısınıñ Jambıl audanında «Alğaşqı kitap» attı derekti beynefil'm tüsirude. Derekti fil'm Abaydıñ 1909 jılı Sankt Peterburgtegi Il'ya Boraganskiy baspasında basılğan alğaşqı şığarmalar jinağınıñ jarıq köruine arnaladı. Wlı Abay mwrasınıñ qağaz betine tañbalanu tarihın bayandaydı. Qazirgi adamdar bwrınğı uaqıttıñ, Abay zamanınıñ naqtı, derekti beynesin, sol kezdegi adamdardıñ älpetin, kiim ülgisin köz aldarına elestetui qiın. Köpşiliktiñ ol uaqıt turalı tüsinigi teatr men kinofil'mderdegi butaforlıq kiimder men zattar arqılı qalıptasqan. Alayda Abay uaqıtındağı qazaq tirşiligi, qazaqtardıñ bet-älpeti, kiim kiisi, üy – jayı, bwyımdarı tañbalanğan mıñdağan fotosuretter saqtalğan. Bwlar Resey, Türkiya, Wlıbritaniya
Milliarder Bill Geyts bar baylığın Afrika elderine audarmaq

kerey.kz

Microsoft kompaniyasınıñ negizin qalauşı jäne älemdegi eñ bay adamdardıñ biri sanalatın Bill Geyts öziniñ baylığın qayda jwmsaytının resmi mälimdedi. Käsipker Afrika elderindegi densaulıq saqtau, bilim beru jäne kedeylikpen küres salalarına şamamen 200 milliard dollar investiciya saludı josparlap otır. «Juırda men öz baylığımdı 20 jıldıñ işinde tolıqtay taratu jöninde şeşim qabıldadım. Qarajattıñ basım böligi osı jerde, Afrikada, türli mäselelerdi şeşuge kömektesuge bağıttaladı», – dedi Bill Geyts öziniñ qorımen birlesken baspasöz mäslihatında. Bastı basımdıqtar: – infekciyalıq aurularmen küres (sonıñ işinde bezgek, tuberkulez, VIÇ); – ana men bala densaulığın jaqsartu; – auıldıq audandardağı bilim beru sapasın arttıru; – taza auızsu men sanitariya infraqwrılımın damıtu; Bill Geyts: «Bwl – qayırımdılıq emes, bwl – investiciya.