Almatığa 48 eldiñ zertteu ortalıqtarı, ğılımi-öndiristik jäne kommerciyalıq wyımdardıñ ökilderi keldi. Bwğan deyin mwnday kezdesuler Birikken Arab Ämirlikteri, Tunis pen Oman swltandığı siyaqtı elderde ötken.

SSSR kezinde Qazaqstanda 1 million 200 mıñnan astam tüye bolğan. Qazir eldegi tüye 160 mıñğa deyin azayıp ketken. Qazaqtar jük artsa – kölik, eti – azıq, şudası – kiim, şwbatı – şipa tüyeni tört tüliktiñ töresi sanağan.

Mamandardıñ wyğarımınşa, tüye sütinen jasalatın şwbattı qant diabeti, tuberkulez, teri jäne qaterli isik siyaqtı 100-ge tarta aurudı emdeuge paydalanuğa boladı. Ğılımi zertteuler tüye süti jas jemis pen kökönisti almastıra alatının däleldeydi. Siır sütimen salıstırğanda, şwbatta S därumeni üş ese, temir 10 ese köp. Şwbat asa siñimdi äri işektegi paydalı bakteriyalardı köbeytedi.

Almatı oblısındağı şarua qojalıqtarınıñ biriniñ iesi, Qaraqalpaqstan tuması Sadıq Däuletov äke-şeşesi de tüye baqqanın aytadı.

– Köp jıl bwrın Almatı oblısına köşip kelgen kezde mwnda tüye de, şwbat ta sirek kezdesetinin körip tañ qaldıq. Aqırı bir tüye satıp aldıq. Keyin körşiler şwbat swray bastadı. Olardıñ köñilin qaldırğımız kelmey tağı birneşe bas tüye asıradıq. Ol kezde bar bolğanı altı sotıq jerimiz bar bolatın, – deydi Sadıq Däuletov.

Fermer Sadıq Däuletov. Almatı, 8 mausım 2015 jıl.

Ol 2000 jıldarı tüye şaruaşılığımen şındap aynalısudı şeşken. Äueli 30 bas tüyeden bastağan onıñ qojalığında qazir 5 mıñnan asa tüye bar. Sadıq Däuletovtiñ boljamınşa, tüye şaruaşılığı Qazaqstanda mal şaruaşılığındağı eñ tiimdi bağıttıñ birine aynala aladı. Qazir memleket 1 litr şwbat öndiruge 55 teñge subsidiya töleydi.

– Qıtayda şwbattıñ bir litri şamamen 40 dollar boladı. Qazaqstanda 450 teñgeden säl qımbatqa satadı, eki dollardan säl artıq. Qıtaylar önimniñ şipalı qasietterin jaqsı biledi, – deydi fermer.

AQŞ-tıñ Qazaqstandağı elşisi Djordj Krol azıq-tülik qauipsizdigine arnalğan konferenciyada özge süt önimderiniñ tabiği ekenine senimsiz bolğandıqtan şwbat pen qımız işetinin aytqan.

Akademik, Qazaqstan ğılım akademiyasınıñ vice-prezidenti Tilektes Espolovtıñ sözinşe, tüye şaruaşılığı şöl jäne şöleytti jerlerdegi halıqtıñ et, süt jäne jünge degen swranısın qamtamasız etuge septese aladı. Ol tüyeniñ mülde küy talğamaytın, eti, süti, terisi men jüni birdey qajetke jaraytın januar ekenin aytadı. Akademiktiñ pikirinşe, «basqa üy januarlarına qarağanda, tüye ösiru ekonomikalıq twrğıdan anağwrlım tiimdi».

– Agrobiznesti damıtudıñ 2020 jılğa deyingi bağdarlamasında tüye şaruaşılığın damıtuğa ülken köñil bölingen. Endi tüyeniñ etti-sütti bağıtta, medicinalıq preparattar şığaruğa jäne jeñil önerkäsipti damıtu üşin paydalanamız, – deydi akademik.

Qazaqstanda sıñar örkeşti, qos örkeşti jäne ol ekeuiniñ budanınan tuğan tüye ösiredi.

Altay SANDIBAEV

Azattıq radiosı