Üş äripten twratın jaman sözdi aytıñızşı – bälkim, ol WBT şığar?
kerey.kz
QazTAG – Dinara Jarkeeva. Osı künderi mektep bitiruşiler men olardıñ ata-anaları köñilderi qobaljıp, Wlttıq birıñğay testileu (WBT) nätijelerin kütude. Ol eresek ömirge özinşe joldama boladı. Bilimdi tekserudiñ osı ädisiniñ şınayılığı turalı dau qazan-oşaq qasındağı äyelderden bastap parlamentariylerge deyin tınbay keledi. Birıñğay testileudiñ jaqsı jäne jaman jaqtarı turalı kezinde özi WBT tapsırğan QazTAG agenttiginiñ tilşisi aytıp beredi. Biıl testileuge 87 mıñ jalpı bilim mektep oquşıları qatısadı. Bwl bıltırğıdan 20 mıñ adamğa az. Statistika körsetkendey, eger 2014 jılı mektep bitiruşilerdiñ 80% oquşıları WBT tapsırsa, biıl – 71% tapsırıp otır. Bwl el boyınşa ortaşa payız. Al eger cifrlardı öñirler boyınşa alsaq, onda parlament mäjilisiniñ deputatı Äsima Bimeñdinanıñ aytuınşa, Qarağandı oblısında bıltır testileuge qatısu payızı 44,3, Qostanay oblısında – 56,2, Soltüstik Qazaqstanda – 58,4 boldı. Bwl rette ol negizgi problema retinde Wlttıq birıñğay testileuge kirgizu procedurası barlıq oquşılarğa birdey qoljetimdi emes, sebebi mektep äkimşileri, olardıñ pikirinşe, mekteptiñ jalpı körsetkişin tömendetedi-au degen oquşılardı emtihanğa kirgizbeydi dep atap ötti. Bir jağınan, mektep oquşıları men direktorların tüsinuge boladı, sebebi olardıñ jalaqıları men mansabı qaramağındağılardıñ nätijelerine tikeley baylanıstı ğoy. Al adam, naşar oqığan jäne onıñ jalaqısı men mansabına äser ete alatın oquşığa şınayı közqaraspen qaray ala ma? Äy, qaydam. Sondıqtan tabiği swrıptau 9 sınıpta-aq bastaladı. Bäzbireuler kolledjge öz qalauı boyınşa ketedi, bireulerine «solay iste» dep aytadı, üşinşilerin soğan mäjbürleydi. Al 11 sınıptı ayaqtağısı kelgenderden WBT-ğa qatıspaytındığı turalı uädelerin aladı. Söytip, jastar üşin äleumettik satı retinde tetik bolıp josparlanğan birıñğay testileu öziniñ onday funkciyasın atqarmaydı. Oqıtu bilim beru jüyesi almastırılıp, WBT-ğa dayındau jüyesine aynaldı.
WBT attestatta qazir eñ bastı bağa emes
2015 jıl bitiruşilerine testileu nätijeleri attestattağı eñ bastı bağa bolmay qaldı. Jaqında bilim jäne ğılım ministri Aslan Särinjipov mälim etkendey, «biıl azdağan jañalıqtar da boldı, biz jariya etkendey, attestatqa biıl ortaşa bağa qoyıladı, yağni WBT balı men oquşınıñ jıldıq bağasınıñ ortaşası qoyıladı. Biz onı ädil dep esepteymiz». Eñ köp alañdatatını «azdağan jañalıqtar»… Testileu tarihınıñ «attestatqa WBT bağası» formatında ötken 11 jılında 1 mln 422 mıñ adam emtihan tapsırıp, olardıñ keybiri sätti tapsırıp, tegin bilim aldı, keybireuleri är türli sebeptermen emtihandarın qwlattı. Eki jağdayda da, ol üzdik oquşı ma, nemese ekinşi me, bäribir boldı. Bwl rette attestattağı ortaşa ball JOO- dağı tegin orındı qarastıruğa tikeley äser etetinin eske salayıq. Ekinşi jağınan qazirgi bitiruşilerge asa bir quanatın da eşnärse joq. Biz beytarap WBT engizu arqılı qwtılamız ba degen, mwğalimderdiñ süyikti oquşılarına jäne onday emesterge degen daralaytın közqarastarı qaytadan oralıp otırğanday. Twyıq şeñber siyaqtı bolıp twr. WBT nätijeleri boyınşa JOO-ğa tüsu nemese tüspeu mäselesi twrğandıqtan, oquşılar men olardıñ ata-anaları sol jerlerde jemqorlıq etek jayuına qolaylı jağday jasap, nätijeni köteru üşin bärine dayın. Odan basqa är türli dayındıq kurstarında aqşa istep, bayıp qalğısı keletinderdiñ biznesi güldenedi. Onıñ işinde, keyin belgili bolğanday, psihologiyalıq dayındıq kurstarı da bar eken. Olar emtihan nätijesi psihologiyalıq dayındıqqa täueldi dep, emtihan tapsıru nätijesin 20-30 balğa arttıruğa uäde etedi. Oğan qosa, jattığu testileuleri degenderdi şığarıp, sonımen aqşa tabu biznesi de güldenip otır. Bizdiñ deputat atap ketkendey, tağı bir biznes özekti bolıp otır. Ol – auditoriyada testileu jauaptarı men basqa da artıqşılıqtardı saudalau biznesi.
Mektep pen institut arasındağı bufer
WBT ötkizu jıldarı elde kolledj oquşılarınıñ sanı öskenin atap ketu kerek. Köptegen oquşılar emtihandardan qwlap ketemin dep qorqıp, kolledjderge baradı. Söytip, ortaşa bilim beru mekemesi ideyasınıñ özi ayaq astı boladı. Qazir sol halıq şaruaşılığı üşin käsibi mamandardı dayındaytın mekemeler mektep pen institut arasındağı buferge aynaldı. Oğan 10 sınıpqa barmağandar men qajetti ball ala almağandar jinaladı. Olar kelesi jılı äreket etuge deyin tağı bir jıl joğaltpau üşin qwjattarın kolledjderge aparadı. Sondıqtan da ärbir instituttıñ qasında öziniñ kolledji barlığı da kezdeysoq emes. Sondıqtan kolledjder JOO-lar üşin qosımşa payda közi me degen sezim payda boladı. Körneki bolu üşin oquşığa tegin joğarı bilim alu qanşağa şığatının sanap şığuğa boladı. Ädebietten bastayıq – köp mwğalimder jeke hrestomatiyalar şığaradı, olarda birıñğay testileu swraqtarına qatıstı material qısqaşa sipattaladı. Onday kitaptar gumanitarlıq ğılımdar boyınşa özekti, olarda «swraq-jauap» deytin qwrğaq tezister emes, sipattamanıñ däl özi bar. Jaratılıstanu ğılımdarı üşin tapsırmalar jinağı bar. Osı rette atalğan qwraldar jıl sayın jaña swraqtarmen tolıqtırılıp otıradı. Sebebi bizdiñ kreativti ministrlik qaydağı bir jerden jaña tapsırmalardı tabadı da, jılma-jıl swraqtar bazasın 30-35%-ğa jañartadı emes pe. Solayşa, mısalı, Qazaqstan tarihı tolıqtıruımen – 1, 2, 3 jäne t.b. bölimderi – payda boladı, al tolıq dayarlanu üşin, ärine, twtas jiıntıqtı satıp alu qajet. Ol ortaşa eseppen är bölimge T600-den şığadı. Aytalıq, ondaylar 4-eu – barlığı T2400. Sonday-aq orta eseppen T500-ge şığatın test jinaqtarına şığındalu kerek. Öytkeni pän 5- eu bolğasın, säykesinşe, bwl degenimiz endigi T2500. Dayındıq kurstarın da eskereyik, olardıñ qwnı 4 negizgi pänge bir ayğa äzirlenu üşin T22 şaqtı mıñdı, al tañdağan pänge T8 mıñdı qwraydı. Bilimdegi bükil olqılıqtardı joyuğa jäne WBT-nı barlıq 125 balğa tapsıruğa uäde beriletin kurstar 6 ayğa juıq sozıladı. Aqırında bes pän boyınşa dayarlıq üşin T180 mıñdı alamız. Odan özge, mektepterde sınaq testileu deytinder ötedi. Olar, ärine, tegin emes – T300-ge juıq, eger WBT sınağı är apta ötkiziletin 4 aylıq aralıqtı alatın bolsaq, onda bwnıñ özi T4800 degen söz. Bir oquşığa ketetin barşa şığındı eseptey kele, biz soñında T189 700-di körip otırmız, al bwl bolsa ärkimge bir qoljetimdi emes…
Bilimniñ ornına – jappay qwrğaq jattau
Bwl, bayqasaq, aysbergtiñ tek şıñı ğana, al onıñ su astındağı böligi bar – WBT mamandarı dep atalatın qızmetter joq emes, olar emtihan kezinde messendjerdiñ kömegimen järdem berudi wsınadı. Al para menen jap-jaña qwral-jabdıqtı eşkim de joqqa şığarğan emes. Bwdan basqa, alayaqtardı da esten şığarmağan jön. Mäselen, QR BĞM testileudiñ aldında WBT balın arttıru üşin qarajat jinau jönindegi aqparattı tarattı, onı ministrlikten keletin baqılauşılardıñ qızmetine töleu üşin jinap jatqan körinedi-mis. Jartı jıl işinde WBT-ğa äzirleumen aynalısatın repetitorlardıñ, ärtürli kompaniyalardıñ baldı bärinen jii köterip, al wstazdardıñ, eger olar aqılı repetitor bolıp tabılmasa, sol mindetti bir jılda orınday almay jatatını tañ qaldıradı. Dayındıq kurstarı sanınıñ şeksiz boluı mwğalimniñ testileuge äzirligi tegin ötkiziletindigimen jäne bäri tek kezekti attestaciyadan öte almau jäne WBT-nıñ naşar nätijeleri üşin «şapalaq» alıp qaludan qorquda bekinip twrğanımen baylanıstı ma? Testileudiñ qorqınıştı bälesi bwl ädistiñ oquşılardı bilim aludıñ ornına qwrğaq jattaumen aynalısuğa mäjbürleytindiginde.
Sebebi birıñğay testileu emtihandarın tapsıruğa äzirlenu men bilim alu – mülde eki türli närseler ğoy. Bwnıñ oylau dağdarısına äkelip soğatını jäne bizdiñ 3-4 sözden twratın jauaptıñ bir nwsqasın jattap alğan jattampazdar buının köretinimiz äri ol jattalğannıñ keyin wmıtılatını tüsinikti. Mısalı, oquşılar Qazaq handığınıñ qaşan qwrılğan datasın biletin boladı, biraq Jänibek pen Kereydi Äbilqayır hannan qonıs audaruğa itermelegen sebepter jaylı ayta almaydı. Qazaqstannıñ älemdik arenada eldiñ bäsekege qabilettigin arttıru boyınşa birqatar san türli memlekettik bağdarlamalar qabıldap jatqanın esepke ala otırıp, bastı saual şeneunikterge joldanuı tiis: keşegi oquşılar, endigi WBT ideyasındağılar, sol bağdarlamalardı twrmısqa asıra ala ma? Ne degenmen, ambiciyalı mindetterdi jüzege asıru üşin, beystandarttı oylau qajet, al testileu oquşını qısqa jauap varianttarımen şektep, keñirek oylauğa mümkindik bermeydi. WBT-ğa köşu – täuelsiz Qazaqstannıñ qwrılu jüyesindegi eñ auqımdı jañalıq. Onıñ 10 jıldan astam ötip kele jatqanına qorıtındı jasauğa boladı. Ökinişke qaray, ol adam ayarlıq halde. Öz kezinde bilim vice-ministri Mwrat Äbenovtıñ tipti 2015 jıldan bastap WBT-nıñ alınıp tastalatını turalı mälimdegeni esimizde, alayda, körip otırğanımızday, ministrler keledi de ketedi, tek WBT ğana ömir süruin toqtatpaydı jäne uayımdamaydı. Sonımen qatar ökiletti organnıñ bizge testileu qajet pe, älde joq pa degen pikiri de qalıptaspadı. Biıl da birıñğay testileude masqaralıqtar kütip twrğanına kümändanbaymız: orınsız swraqtar, naşar wyımdastıru jäne janjaldı nätijeler. Mineki endi üş äripten twratın jaqsı emes sözdi atañız degen saualğa tipti äyteuir bir jerden WBT degendi estuge boladı…
kaztag.info
Pikir qaldıru