Tarih: bir adam, bir tağdır, bir halıq

| Jun 19, 2015

Tarih degende birinşi elimizdiñ, jerimizdiñ tarihı oyğa oraları sözsiz. Osı bizdiñ jerler osı künge qalay jetti? Qalay saqtaldı? Ata-babamız jerdi saqtap qalu üşin qanşama qiındıqtar men küresterdi bastan ötkerdi!

Tarihtıñ qoynauına süñgisek, tarihi oqiğanınñ mıñdağanın tabarımız sözsiz. Men bügin arığa barmay-aq, Keñes odağı kezinde Oñtüstik jerin Özbekstanğa, soltüstik jerin Reseyge qosuğa qarsı şığıp, küresken Jwmabek Taşenev turalı, onıñ tarihta jürip ötken joldarı turalı jazğım keldi. Öytkeni, biıl Jwmabek Taşenevtiñ tuğanına 100 jıl toldı. Osı aytulı datağa baylanıstı jıl basınan beri talay is-şaralar ötkizilude. Alayda wmabek Taşenovtıñ kim bolğanın, qanday sayasatker bolğanın bizder, jastar jağı az bolmasa, köp bile bermeymiz.

Jwmabek Ahmetwlı Täşenev
Düniege kelgeni:	1915 j. naurızdıñ 20 (100 jas) Aqmola oblısı Arşalı audanıTanagül auılı
Qaytıs bolğanı:	1986 j. qaraşanıñ 18 (71 jasta) Şımkent qalası
Wltı:	Qazaq
Mansabı:	memleket jäne qoğam qayratkeri, ekonomika ğılımınıñ kandidatı

-dep körsetedi Vikipediya. Biraq körnekti qayratker turalı ğalamtordan emes, sayasatkerler men tuıstarın, ekonomistter men biletin azamattardı söyletip, tolıq tanuğa tırısıp köreyik.

Aytpaqşı, wmıtpay twrğanda aytıp qoyayın, barşañız biletin de şığarsız, körnekti

memleket qayratkeri Jwmabek Ahmetwlı Täşenovtıñ tuğanına 100 jıl toluına oray, qazaq şekarasınıñ bütindigin saqtap qalğan sayasatkerdiñ tuğan jeri Qızıljarda eskertkişi aşılıp, mektep atı berildi.

Şınjırda ötken jolbarıs tağdırdıñ bir üzigi turalı aytıp, jazıp köruge tırısayın.

1915 jılı Aqmola oblısına qarastı Babatay auılında düniege kelgen Jwmabek Ahmetwlı Taşenov eñbek jolın SQO Beynetqor audanı atqaru komitetiniñ hatşısı bolıp bastaydı. Soğıstan keyingi qiın jıldardağı eñbek jolı tartısqa tolı boldı.

Sayan TAŞENEV, Jwmabek Täşenevtiñ wlı:

- Äkem osı Qızıljar öñirinde otız jasqa deyin eñbek etti. Öz jwmısın jaqsı bildi jäne är isin erekşe jaqsı körip atqardı. Äsirise Almatığa kelgen jıldarı 3-4 ay boyı qar tüskenşe egindi jinap alu üşin bas almay jwmıs istedi. Ärqaşan egin alqabında boldı. Ol kisi öte eñbekqor bolatın. 60 jıldarı tıñ igeru nauqanı bastalğan Hruşevqa qarsı şığıp, öz qızmetin qwrbandıqqa şaldı. Şirek ğasır quğındı bolıp ministrler keñesi törağasınan Şımkent oblıstıq atqaru komieti törağasınıñ orınbasarlığına tüsip qaldı.

Seyfolla SAPANOV, sayasattanuşı:

- Jwmabek Täşenev Mañğıstau öñirin Türkmentsanğa soltüstiktegi bes oblıstı Resey qwramına qosuğa tosqauıl jasağan wlt janaşırı, qazaq memleketiniñ twtastığına saqtap qalğan qayratker. Eger Qazaqstannıñ Soltüstik pen ortalıqtağı bes oblısı Resey qwramına ötse konstituciyağa özgeris eñgizu kerek. Öytkeni är wlttıñ öz atamekeni özine tiesili bolu kerek. Nemese men BWW-na şağımdanamın dep Jwmabek Täşenev Hruşevtıñ auızına qwm qwyadı. Sonday-aq, Kreml'diñ Mañğıstau öñirin Türkmentsanğa, Oñtüstik Qazaqstannıñ maqta egetin audandarın Özbekstanğa qosu bastamasına da toytarıs bergen azamat.

Osınday el azamatı özi qızmette twrğanda alaş arıstırınıñ jaqındarına da kömek qolın ayamadı. «halıq jauı» jalasınan arılmağan Mağjan Jwmabaevtıñ zayıbı Zıliha anamızğa Almatı Äuezov men Ğabdullin köşeleriniñ qiılısında salınğan üyden baspana bergeni äli de el esinde.

1960 jıldarı Ministrler keñesine törağa bolıp, qazirgi Qonaev pen Qabanbay batır köşeleriniñ qiılısındağı 121 päterli üydi tügelimen öner men ädebiet qayratkerlerine bergizedi. Ol üydi osı künge deyin «Qazaq auılı» nemese «Täşenovtiñ üyi» dep aytadı. Bwl üyde Iliyas Omarov, Bibigül Tölegenova, Käuken Kenjetaev, Jamal Omarova, Şara Jienqwlova sındı tanımal twlğalar twrğan.

Tipti Almatıdağı bir Abay eskerkişi men wlı aqın atındağı dañğıldıñ boluı turalı bastamanı alğaş Jwmabek Ahmetwlı Täşenov köterdi. Kreml'degi basşılarğa «Qazaqtıñ Abay degen wlı aqını» bar dep igi iske sebepşi boldı. Bir qızığı, Taşenov osı eskertkişti qarapayım kolhozdıñ wstası, arnaulı bilim almağan, Hakimjan Naurızbaevqa jasatıptı. Osılayşa, Häkimjan ağamızdıñ säulet önerindegi jolı Wlı häkimniñ eskertkişinen bastalğan. Büginde Jwmekeñ özi lentasın qiıp aşqızğan Abay eskertkişi qalanıñ qaq törinde twr.

Tarih eşqaşan wmıtılmaydı. Tek däriptey biluimiz kerek.

Mwsabekqızı Aqbotanıñ blogı

Tags Jwmabek Taşenev

Attığa jol, auızdığa söz bermegen Twrım batır

kerey.kz

Är däuirde halıqtıñ pana twtar, qormal sanar qwrmetti azamattarı boladı, solardıñ biri zamanı Attığa jol, auızdığa söz bermeytin, batırlığımen halqı jaqta twrıp, mınau ortası men mekenin qorğau jolında sırt jauğa ses bolıp kelgen Twrım batırdı tuğan halqı mäñgi wmatpaydı. Twrım bala küninen baluandığımen, qamşıgerligimen atı şıqqan, eseyip at jalın tartıp mine köz alartqan jaularınıñ betin qaytarıp közge tüskendikten «bwl öñirde Twrım bar» dep sırt jaular attap baspaytın bolğan. Twrım ömiriniñ soñında ziratın qazıp, qabırın twrğızıp qoyıp qajılıq saparğa attanıp, qaytarında bügingi Semey öñiri mañına kelgende twyıqsız dünie salıp, jol joldastarı süyekte bwzbay Sarterektegi özi äzirlep ketken qabırğa jetkizip, el, jwrtına tabıs etidi. Iteli ruınıñ bir mwnşa atası Ajı güñ bolıp
«Sen esirke, tınış wyıqtat, baq sözime!» /ABAY/

kerey.kz

Bizdiñ qazaqta «malğa dostıñ maldan basqa mwñı joq» – «maldan boğı ğana böten» talay jarımes Abaydıñ atına neşe türli söz aytqan. Onıñ işinde saudager ğana emes, özin “söz wstağan”, “el wstağan” sanaytındar da boldı. Bwlarğa Abaydıñ özi jauap berip ketken: «Tınış wyıqtat, sen esirke, baq sözime!». Al, anau jigit «maldıñ buımen» negizgi oyın dwrıs jetkize almağan siyaqtı. Ol, «Qwnekeñ malın şığındap, Abaydı oqıtıp, jağday jasamağanda qalay bolar edi… Biz de sol Qwnekeñ siyaqtımız…» degendi aytpaqşı boldı – au deymin… Qwnekeñ qayda, sen qayda… «Quatı küşti nwrlı söz, Quatın bilgen abaylar…» – deydi Abay. Sözdiñ quatın bilmegen öte qiın, küyip qaluıñ mümkin… Osı arada Britaniyanıñ Prem'er – ministri bolğan Bendjamin Dizraelidiñ
Ğalım Boqaş mereyli 50 jasta

kerey.kz

Altyn Magauina Bügin Atamızdıñ eñ jaqın şäkirtteriniñ biri, bizdiñ bauırımız, qazaqtıñ maqtan twtatın jastarınıñ biri Ğalım Boqaş mereyli 50 jasqa tolıp otır. Biz üşin bwl kün – jay ğana Ğalımnıñ tuğan kün emes, bwl – onıñ jartı ğasırlıq önegeli ömir jolınıñ, adal eñbeginiñ, biik parasat pen adamgerşiliginiñ merekesi. Biz Ğalımdı tek tereñ bilimi üşin emes, ülken jüregi üşin qadirleymiz. Ğalımnıñ älemniñ eñ bedeldi oqu orındarınıñ biri – Oksford universitetinde bilim alıp, “Azattıq radiosında jemisti eñbek etip, büginde Amerika Qwrama Ştattarınıñ memlekettik qızmetinde abıroylı jwmıs atqarıp jürgeni onıñ tabandılığınıñ, bilimge qwştarlığınıñ jäne eñbekqorlığınıñ ayqın körinisi. Alayda adamnıñ şınayı bağası onıñ qızmetimen nemese jetken jetistikterimen ğana ölşenbese kerek. Adamnıñ qadiri onıñ jüreginde,
KÖKBAY ATA ŞIĞARMALARI – QAZAQTIÑ ÖRKENIETTİK ÖRESİNİÑ AYĞAĞI

kerey.kz

Adamnıñ bäri birdey emes. Aqıl-oyı erkin, mändi, qwndı dünieler tuğıza alatın, jasampazdıq quatı zor adamdar boladı. Sol siyaqtı örkeniettik äleueti (potencialı) zor halıqtar boladı. Onday qasiet özindik qwndılıqtar jüyetin jasay alatın, eşkimge wqsamaytın, tereñ tamırlı ruhaniyatı bar halıqtarda boladı. Qazaqtıñ bükil tarihı men mädenieti bizdiñ sonday halıqtar sanatına jatatınımızdıñ ayğağı. Sonday ayğaq Abaydıñ aqındıq mektebiniñ körnekti ökili Kökbay Janataywlı şığarmaşılığında molınan tabıladı… Keşe Semey qalasındağı Abaydıñ qorıq- muzeyinde Kökbay Janataywlınıñ 165 jıldığına arnalğan “Abaydan sabaq aldım bala jastan” attı ädebi keş ötti. Zal belgili abaytanuşı, professor Jandos Äubäkirdiñ tağılımı mol, äserli bayandamasın erekşe ıntamen tıñdadı. Spikerdi tıñdap otırıp: “Biz Kökbaydı tipti bilmeymiz deuge bolğanday eken ğoy… Keyde tipti jeñil, üstirt
ĞALIM BOQAŞ. «Özine ar twtqan, jattan zar twtadı!»

kerey.kz

Eki mıñınşı jıldardıñ basında qazaq ruhaniyatında erekşe basılımdar boldı. Atap aytsaq, Atırau şärinde şıqqan «Altın Orda» gazeti bolsa, odan keyingisi Almatı qalasında şığıp twrğan «Jas qazaq», sonday-aq «Şetel Ädebieti» sındı gazetter edi. «Altın Orda» gazetine Meyirhan Aqdäuletwlı, al qalğan ekeuine Talğat Eşen men Ardaq Nwrğazı ispetti qazaqtıñ intellektual azamattarı bas redaktor bolğan edi. Bäri de esimderi elge mälim, ğajayıp aqındar. Bäz bireulerdiñ: «Jurnalist bolmasa, aqın eşqaşan jarıtıp gazet şığara almaydı», – degen sıpsıñ sözderiniñ auızına qwm qwyıp, älgi äperbaqan tüsiniktiñ ayağın kökten keltirgen de osı talanttı qalamgerler boldı. «Ädebiet portalı» «UAQIT PEN KEÑİSTİK…» aydarımen tek atalğan osı basılımdar ğana emes, jaña ğasırdıñ basında qazaq baspasözinde jarıq körgen nebir jilikti jazbalar men tanımdıq