Tarih: bir adam, bir tağdır, bir halıq

| Jun 19, 2015

Tarih degende birinşi elimizdiñ, jerimizdiñ tarihı oyğa oraları sözsiz. Osı bizdiñ jerler osı künge qalay jetti? Qalay saqtaldı? Ata-babamız jerdi saqtap qalu üşin qanşama qiındıqtar men küresterdi bastan ötkerdi!

Tarihtıñ qoynauına süñgisek, tarihi oqiğanınñ mıñdağanın tabarımız sözsiz. Men bügin arığa barmay-aq, Keñes odağı kezinde Oñtüstik jerin Özbekstanğa, soltüstik jerin Reseyge qosuğa qarsı şığıp, küresken Jwmabek Taşenev turalı, onıñ tarihta jürip ötken joldarı turalı jazğım keldi. Öytkeni, biıl Jwmabek Taşenevtiñ tuğanına 100 jıl toldı. Osı aytulı datağa baylanıstı jıl basınan beri talay is-şaralar ötkizilude. Alayda wmabek Taşenovtıñ kim bolğanın, qanday sayasatker bolğanın bizder, jastar jağı az bolmasa, köp bile bermeymiz.

Jwmabek Ahmetwlı Täşenev
Düniege kelgeni:	1915 j. naurızdıñ 20 (100 jas) Aqmola oblısı Arşalı audanıTanagül auılı
Qaytıs bolğanı:	1986 j. qaraşanıñ 18 (71 jasta) Şımkent qalası
Wltı:	Qazaq
Mansabı:	memleket jäne qoğam qayratkeri, ekonomika ğılımınıñ kandidatı

-dep körsetedi Vikipediya. Biraq körnekti qayratker turalı ğalamtordan emes, sayasatkerler men tuıstarın, ekonomistter men biletin azamattardı söyletip, tolıq tanuğa tırısıp köreyik.

Aytpaqşı, wmıtpay twrğanda aytıp qoyayın, barşañız biletin de şığarsız, körnekti

memleket qayratkeri Jwmabek Ahmetwlı Täşenovtıñ tuğanına 100 jıl toluına oray, qazaq şekarasınıñ bütindigin saqtap qalğan sayasatkerdiñ tuğan jeri Qızıljarda eskertkişi aşılıp, mektep atı berildi.

Şınjırda ötken jolbarıs tağdırdıñ bir üzigi turalı aytıp, jazıp köruge tırısayın.

1915 jılı Aqmola oblısına qarastı Babatay auılında düniege kelgen Jwmabek Ahmetwlı Taşenov eñbek jolın SQO Beynetqor audanı atqaru komitetiniñ hatşısı bolıp bastaydı. Soğıstan keyingi qiın jıldardağı eñbek jolı tartısqa tolı boldı.

Sayan TAŞENEV, Jwmabek Täşenevtiñ wlı:

- Äkem osı Qızıljar öñirinde otız jasqa deyin eñbek etti. Öz jwmısın jaqsı bildi jäne är isin erekşe jaqsı körip atqardı. Äsirise Almatığa kelgen jıldarı 3-4 ay boyı qar tüskenşe egindi jinap alu üşin bas almay jwmıs istedi. Ärqaşan egin alqabında boldı. Ol kisi öte eñbekqor bolatın. 60 jıldarı tıñ igeru nauqanı bastalğan Hruşevqa qarsı şığıp, öz qızmetin qwrbandıqqa şaldı. Şirek ğasır quğındı bolıp ministrler keñesi törağasınan Şımkent oblıstıq atqaru komieti törağasınıñ orınbasarlığına tüsip qaldı.

Seyfolla SAPANOV, sayasattanuşı:

- Jwmabek Täşenev Mañğıstau öñirin Türkmentsanğa soltüstiktegi bes oblıstı Resey qwramına qosuğa tosqauıl jasağan wlt janaşırı, qazaq memleketiniñ twtastığına saqtap qalğan qayratker. Eger Qazaqstannıñ Soltüstik pen ortalıqtağı bes oblısı Resey qwramına ötse konstituciyağa özgeris eñgizu kerek. Öytkeni är wlttıñ öz atamekeni özine tiesili bolu kerek. Nemese men BWW-na şağımdanamın dep Jwmabek Täşenev Hruşevtıñ auızına qwm qwyadı. Sonday-aq, Kreml'diñ Mañğıstau öñirin Türkmentsanğa, Oñtüstik Qazaqstannıñ maqta egetin audandarın Özbekstanğa qosu bastamasına da toytarıs bergen azamat.

Osınday el azamatı özi qızmette twrğanda alaş arıstırınıñ jaqındarına da kömek qolın ayamadı. «halıq jauı» jalasınan arılmağan Mağjan Jwmabaevtıñ zayıbı Zıliha anamızğa Almatı Äuezov men Ğabdullin köşeleriniñ qiılısında salınğan üyden baspana bergeni äli de el esinde.

1960 jıldarı Ministrler keñesine törağa bolıp, qazirgi Qonaev pen Qabanbay batır köşeleriniñ qiılısındağı 121 päterli üydi tügelimen öner men ädebiet qayratkerlerine bergizedi. Ol üydi osı künge deyin «Qazaq auılı» nemese «Täşenovtiñ üyi» dep aytadı. Bwl üyde Iliyas Omarov, Bibigül Tölegenova, Käuken Kenjetaev, Jamal Omarova, Şara Jienqwlova sındı tanımal twlğalar twrğan.

Tipti Almatıdağı bir Abay eskerkişi men wlı aqın atındağı dañğıldıñ boluı turalı bastamanı alğaş Jwmabek Ahmetwlı Täşenov köterdi. Kreml'degi basşılarğa «Qazaqtıñ Abay degen wlı aqını» bar dep igi iske sebepşi boldı. Bir qızığı, Taşenov osı eskertkişti qarapayım kolhozdıñ wstası, arnaulı bilim almağan, Hakimjan Naurızbaevqa jasatıptı. Osılayşa, Häkimjan ağamızdıñ säulet önerindegi jolı Wlı häkimniñ eskertkişinen bastalğan. Büginde Jwmekeñ özi lentasın qiıp aşqızğan Abay eskertkişi qalanıñ qaq törinde twr.

Tarih eşqaşan wmıtılmaydı. Tek däriptey biluimiz kerek.

Mwsabekqızı Aqbotanıñ blogı

Tags Jwmabek Taşenev

KÖKBAY ATA ŞIĞARMALARI – QAZAQTIÑ ÖRKENIETTİK ÖRESİNİÑ AYĞAĞI

kerey.kz

Adamnıñ bäri birdey emes. Aqıl-oyı erkin, mändi, qwndı dünieler tuğıza alatın, jasampazdıq quatı zor adamdar boladı. Sol siyaqtı örkeniettik äleueti (potencialı) zor halıqtar boladı. Onday qasiet özindik qwndılıqtar jüyetin jasay alatın, eşkimge wqsamaytın, tereñ tamırlı ruhaniyatı bar halıqtarda boladı. Qazaqtıñ bükil tarihı men mädenieti bizdiñ sonday halıqtar sanatına jatatınımızdıñ ayğağı. Sonday ayğaq Abaydıñ aqındıq mektebiniñ körnekti ökili Kökbay Janataywlı şığarmaşılığında molınan tabıladı… Keşe Semey qalasındağı Abaydıñ qorıq- muzeyinde Kökbay Janataywlınıñ 165 jıldığına arnalğan “Abaydan sabaq aldım bala jastan” attı ädebi keş ötti. Zal belgili abaytanuşı, professor Jandos Äubäkirdiñ tağılımı mol, äserli bayandamasın erekşe ıntamen tıñdadı. Spikerdi tıñdap otırıp: “Biz Kökbaydı tipti bilmeymiz deuge bolğanday eken ğoy… Keyde tipti jeñil, üstirt
ĞALIM BOQAŞ. «Özine ar twtqan, jattan zar twtadı!»

kerey.kz

Eki mıñınşı jıldardıñ basında qazaq ruhaniyatında erekşe basılımdar boldı. Atap aytsaq, Atırau şärinde şıqqan «Altın Orda» gazeti bolsa, odan keyingisi Almatı qalasında şığıp twrğan «Jas qazaq», sonday-aq «Şetel Ädebieti» sındı gazetter edi. «Altın Orda» gazetine Meyirhan Aqdäuletwlı, al qalğan ekeuine Talğat Eşen men Ardaq Nwrğazı ispetti qazaqtıñ intellektual azamattarı bas redaktor bolğan edi. Bäri de esimderi elge mälim, ğajayıp aqındar. Bäz bireulerdiñ: «Jurnalist bolmasa, aqın eşqaşan jarıtıp gazet şığara almaydı», – degen sıpsıñ sözderiniñ auızına qwm qwyıp, älgi äperbaqan tüsiniktiñ ayağın kökten keltirgen de osı talanttı qalamgerler boldı. «Ädebiet portalı» «UAQIT PEN KEÑİSTİK…» aydarımen tek atalğan osı basılımdar ğana emes, jaña ğasırdıñ basında qazaq baspasözinde jarıq körgen nebir jilikti jazbalar men tanımdıq
El qorğanı – Almat Sardar

kerey.kz

Sardar Almat Tobabergenwlı – öz däuirinde el basqarğan, bedeldi twlğalardıñ biri bolğan. Ol Irğızda bolıs qızmetin atqarıp, halıq arasında sıylı adam retinde tanılğan. Almat Tobabergenwlınıñ erlik pen eldik toğısqan dara jolın keyin balaları Samırat pen Töremwratta jalğıstırdı. Al onıñ şöberesi Ğalımjan Äbdisalamov Europa men Orta Aziyağa tanımal qazaqtan şıqqan twñğış skripkaşı bolğan. HİH ğasırdıñ basında düniege kelip, sol ğasırdıñ soñğı on jıldığında ömirden ötken almat Tobabergenwlı basındağı biligi men bedelin eliniñ igiligine, jwrtınıñ twrmıs-tirşiligine arnalğan öz zamanınıñ aytulı twlğalarınıñ biri edi. «Arjağı da ataqtı er…» Tağı bir jüz jıl äri jıljıp, HVİİİ ğasır tarihın paraqtasaq, ol kezeñde el basınan ötken qayğılı oqiğalar köp bolğanın köremiz, «aqtaban şwbırındı, alqaköl swlama» halqımızdı
14 naurız – Matematikter küni

kerey.kz

Kafedra professorı Matematikter künine arnalğan «Tañğı Studio» tañğı şouında 15 naurız, 2025 14 naurız – Matematikter künine oray «Tañğı Studio» tañğı şouınıñ qonağı belgili ğalımdar: fizika-matematika ğılımdarınıñ doktorı, professor Qangujin Baltabek Esmatwlı men PhD-doktor Jwmabay Mädibaywlı boldı. Efirde olar matematikanıñ mañızdılığın, merekeniñ tarihın, qazaq matematikteriniñ ğılımnıñ damuına qosqan ülesin talqıladı. Professor Baltabek Esmatwlı matematikanıñ ğılımdardıñ patşayımı sanalatındığına toqtaldı. Ol bir jağınan ğılımi bilimniñ şıñında twrsa, ekinşi jağınan basqa pänderdiñ damuına negiz bolatın kömekşi ğılım ekenin atap körsetti. Ğalım şeksizdik pen matematikalıq esepteulerdiñ däldigin bildiretin π sanınıñ şığu tarihına da toqtaldı. Doktor Jwmabay Mädibaywlı bwl künniñ 1988 jıldan bastap «π sanı küni» (π – irracional san, şamamen 3,14142… teñ) retinde toylana
Twrsın Jwmanbay «Üysinbay kitabı»

kerey.kz

Bwl Dağandel, Baqanas ölkesinen şıqqan bi Üysinbay Janwzaqwlı haqında qwrastırılıp jazılğan kitap. Tıñ tolıqtırılğan eñbekte bolıs Äldeke Küsenwlı, Dağandeli bolısınıñ basşıları men bilerimen qatar Äbdirahman Älimhanwlı Jünisov sındı aytulı twlğalar jaylı äñgime qozğalğan. Olardıñ el aldındağı eñbekteri, bilik, kesim – şeşimderi, halıq auzında qalğan qanattı sözderi men ömir joldarı, ata – tek şejiresi qamtılğan. Sonımen qatar mwrağat derekterindegi mälimetter keltirilgen. Kitapqa esimi engen erlerdiñ zamanı, üzeñgiles serikteri turalı jazılğan key maqalalar, jır –dastandar, üzindiler engen. Kitap qalıñ oqırman qauımğa arnalğan. Twrsın Jwmanbay «Üysinbay kitabı», - Jebe baspası, Şımkent qalası.134 bet tolıq nwsqasın tömendegi silteme arqılı oqi alasız. Üysinbay kitap kerey.kz