Қазақ хандығы туралы сериалды мерекеге дейін түсіріп үлгермейді

Qazaq handığı turalı serialdı merekege deyin tüsirip ülgermeydi

| Nov 6, 2015

Qazaq handığınıñ 550 jıldığına oray tüsirip jatqan 10 seriyalı «Qazaq eli» teleserialı ekranğa 2015 jıldıñ 16 jeltoqsanında şığadı dep josparlanğan. Biraq bwl jospardı teñge deval'vaciyası men qarajatqa qatıstı özge qiındıqtar bwzğan.

«Qazaq eli» teleserialın tüsiru säti. Almatı oblısı, 4 qaraşa 2015 jıl.

Qazaqstan tarihın körsetuge ükimet tapsırıs bergen äri köp jarnamalanğan «Qazaq eli» serialı tüsirilim bastalmay jatıp qarjıdan qısılğan edi. Äueli biıl 16 jeltoqsanda – Qazaqstan täuelsizdigi küni körsetuge uäde etken, endi serialdıñ tüsirilimin tağı biraz ayğa sozbaq. Josparlanğan somanı 5 million dollarğa deyin kemitip tastağan soñ serialdı 10 seriyağa deyin qısqartuğa tura kelgen.

Biraq prodyuser Arman Äsenovtiñ aytuınşa, salıq siyaqtı şığındardı tölegennen keyin tüsirilim tobına byudjetten bölingen somanıñ tek 2 million dolları ğana jetken. Arman Äsenovtiñ aytuınşa, serialğa memleketten bölingen aqşa tausılğan, serial tüsirilimin tamızdağı teñge deval'vaciyası «ayaqtan şalğan». Al tüsirilimdi äli jalğastıru kerek.

«Qazaq eli» serialınıñ rejisseri äri jwrtqa Qazaqstan prezidenti Nwrswltan Nazarbaevtı däriptegen körkem fil'mderdiñ rejisseri retinde tanılğan Rüstem Äbdiraşevtiñ sözinşe, serialdıñ şamamen 40 payızı tüsirilgen.

BOLAŞAQ KÖRERMENNEN ÄZİRŞE 666 DOLLAR TÜSKEN

«Qazaq eli» teleserialı sovettik Qazaqstan jazuşısı İliyas Esenberlinniñ «Köşpendiler» trilogiyasınıñ birinşi bölimi negizinde tüsirilip jatır. Fil'm jelisine 15-ğasırdağı oqiğalar arqau bolğan. Bir kezdegi quattı imperiya – Altın Ordanıñ ıdırau däuiri, odan keyin qazirgi Qazaqstan territoriyasında Äbilhayır bastap qwrğan handıqtardıñ biri körsetiledi. Keyingi syujetterge bolaşaq körermenderge jergilikti oqulıqtardan belgili tarihi oqiğalar men Resey prezidenti Vladimir Putinniñ «qazaqtarda bwrın memlekettilik te, memleket te bolmağan» degen mälimdemesinen keyin el biligi Qazaq handığınıñ 550 jıldığı nauqanın jariyalağan soñ jarıq körgen köptegen maqala, körkem şığarmalardağı jayttar arqau bolğan.

«Qazaq eli» teleserialınıñ rejimsseri Rüstem Äbdiraşev. Almatı oblısı, 4 qaraşa 2015 jıl.

Qazir serial biznesmender men jekelegen adamdardıñ investiciyasınıñ arqasında tüsirilip jatır. Qazaqstan narığına juırda «kirgen» reseylik qarjı kompaniyası alğaşqılardıñ biri bolıp kömektesken. Teleserial avtorlarınıñ aytuınşa, ol kompaniya birden 100 million teñge bergen. Qazir teleserialdı qosımşa qarjılandıru mäselesin Qazaqstan mädeniet jäne sport ministrligi de qarastırıp jatır.

Serialğa aqşa jinaudı wyımdastıruğa birer ay bwrın qwrılğan Qazaqstan kinosın qoldau qorı kömektesip jatır. Onıñ prezidenti – «Qazaq eli» serialınıñ rejisseri Rüstem Äbdiraşev. Kraudfanding ädisi de (halıqtan jılu jinau) qoldanılğan. Kez kelgen adam şaması kelgen somanı teleserial saytı arqılı audarıp, jobağa kömektese aladı. Saytta qazirge deyin jinalğan aqşanıñ kölemi körsetilgen. Osı aptanıñ ortasında 200 mıñ teñgege säl jetpeytin soma jinalğan. Bwl – şamamen 666 dollar.

Kraudfanding ädisin qoldanar kezde «Qazaq eli» avtorları halıqtan aqşa jinau kömegimen 24 million 500 mıñ rubl' (qazirgi ortaşa bağammen eseptegende, şamamen 547 mıñ dollar) jinağanın mälimdegen reseylik «28 panfilovşı» fil'mi avtorlarınan keñes alğan.

Bloger äri kinosınşı Tölegen Baytükenov serial tüsiruşilerdiñ «älemdik auqımdağı» sapalı önim jasau jaylı uädelerine kümänmen qaraydı.

– Jobanıñ asığıs jazılıp, birneşe ret qısqartılğan scenariyine deyin qisınsız twsı köp. Köpseriyalı jobada rejisser üşin eñ mañızdısı – scenariy. Jağdaydı barlağanda «älemdik auqım» turalı aytu artıq, – deydi ol.

SERIAL ŞIĞATIN KÜN KEYİNGE QALDI

«Qazaq eli» serialı teleekranğa 2015 jıldıñ jeltoqsanında şığadı dep josparlanğan edi. Biraq dayındıq jwmıstarı sozılıp ketkendikten, serial şığatın kün 2016 jıldıñ köktemine auıstırıldı. «Qazaq eli» serialınıñ rejisseri Rüstem Äbdiraşev «eki-üş jıl dayındalğanımız jön edi» deydi.

«Qazaq eli» teleserialında Qaztuğannıñ rölinde änşi Bekbolat Tileuhan oynaydı. Almatı oblısı, 4 qaraşa 2015 jıl.

40 kün bwrın bastalğan tüsirilim procesi kemi tağı 50 şaqtı künge sozılatın siyaqtı. Serial Almatı men Almatı oblısında tüsirilip jatır. Qazir tüsirilim tobı Almatı oblısı Wyğır audanındağı Şoşanay auılınan birer kilometr jerde jwmıs istep jatır. Bwl jolı köpşilik körinisterdi tüsiruge 200-den asa adam, 150 jılqı jäne 10 tüye paydalanılğan. Salt attılar sauıt-sayman kiip, qaru-jaraq asınğan. Birneşe jauınger qolına qazaq rularınıñ tañbaları beynelengen tular wstağan. Jetisuğa köşip bara jatqan qazaqtardıñ köşi jüzdegen metrge sozıladı. Köşten tüye, arba-küymege jegilgen at, baqtaşı itter qaumalap iirip jürgen birneşe otar qoy körinedi. Fil'mde eki-üş sekundqa ğana sozılatın bwl kadrlardı tüsiruge talay sağat ketedi eken.

Qoy men jılqınıñ köbin jergilikti twrğındardan jalğa alğan. Bir otar qoydı jaldauğa künine 70-100 mıñ teñge, al bir at üşin 8-10 mıñ teñge töleydi. Fil'mniñ bas keyipkerleri mingen säygülik attardı kaskaderler tobı äkelgen. Bir qızığı, qorğanıs ministrligi tüsirilim tobına kömekke salt attılar polkın arnayı jibergen.

Aleksey AZAROV

Azattıq radiosı

Naurız merekesi qwrmetine Panfilov köşesindegi Sahnada «Än qanatındağı Naurız» attı dästürli önerde jürgen jas orındauşılardıñ än keşi ötti.

kerey.kz

Bügin Almatı qalası äkimdigi Mädeniet basqarmasınıñ wyımdastıruımen Panfilov köşesi boyındağı sahnada Naurız merekesine arnalğan «Än qanatındağı Naurız» attı jas orındauşılardıñ dästürli än keşi joğarı deñgeyde ötti. Almatı qalası HH ğasırdıñ 30-jıldarınan bastap wlt mädenietiniñ wyıtqısı, ordası qızmetin atqarıp keledi. Dästürli önerdiñ iri ökilderi, zertteuşileri osı qalada twrıp, eñbek etti. Qazir de professionaldıq tiptegi dästürli muzıkanıñ eñ iri oşağı – Almatı. Mwnda etnomuzıkanıñ belgili qayratkerleri, dästürli dombıraşı, qobızşı, sıbızğışı, änşi-termeşiler äzirleytin arnaulı orta jäne joğarı oqu orındarı, öner wjımdarı şoğırlanğan. Qazaq köne muzıka aspaptarınıñ jer betindegi jalğız muzeyi men elimizdegi jalğız dästürli öner teatrı da osında. Soñğı uaqıttarı Almatı qalasında dästürli önerdi nasihattap jürgen jas önerpazdardıñ arnayı än keşi ötpep edi.
Toqaev mırza til jaylı tağı birdeñe depti

kerey.kz

Zhalgas Yertay Orıs tiliniñ märtebesin eş tömendetpedik, onıñ bäri küñkil söz degen eken. Qazaq tiliniñ de märtebesi tömendedi dep baybalam salmañdar dep wrsıptı. Aldımen jauabı joq swraqtardan bastayıq. Toqaev mırza, eger eşteñe özgermese, onda “teñ” söziniñ “qatarğa” auısuı jay köz aldau äreketi me? Qoğamdağı gradustı basuğa talpınıs qana ma? Qazirgi memlekettik byurokratiyalıq apparattıñ status-kvonı saqtap qaluğa tırısuı dep bağalasa bola ma? Endi Toqaev mırzanıñ är sözine toqtalsaq.“Jaña Konstituciya mätininiñ resmi qwjat retinde qazaq jäne orıs tilderinde jariyalanuı köp närseni añğartpay ma? Bwl jerde tüsinikteme berip, aqtaludıñ özi artıq”Iä, qazirgi qazaq tiliniñ probleması da sol – qazaq tili men orıs tiliniñ qwqıqtıq teñdigi memlekettik tildi kemsitip twr. Öytkeni byurokratiya qwjattardı orısşa äzirlep, keyin
Konstituciyada qazaq tilin memlekettik äri resmi til etsek, basqa tilderdiñ qwqı şektele me?

kerey.kz

Bwğan naqtı jauap – joq, bwl şeşimnen eşbir tildiñ, sonıñ işinde, orıs tiliniñ de qwqı şektelmeydi. Nege? Öytkeni konstituciyadağı memlekettik til märtebesi biliktiñ jwmıs tilin ğana retteydi. Ol normanıñ qarapayım adamdardıñ qatınas tiline qatısı joq. YAğni, memlekettik til – memlekettik organdar men jergilikti özin-özi basqaru wyımdarı jwmıs isteytin til degen söz. Bwl şeşim orısşa söyleytinderdiñ qwqığın şektemeydi, orısşa söyleuge tıyım salmaydı. Qarapayım adamdar üyinde, qoğamdıq orındarda, bizneste, media men mädeniet oşaqtarında qalağan tilinde söyley de, jwmıs istey de aladı. Bwğan konstituciyanıñ basqa baptarı naqtı kepil bolıp otır. Al jaña konstituciyada 9-baptıñ 2-tarmağı qazirgi küyinde qalsa, bwl – qazaq tiliniñ qwqığın şekteydi. Sebebi memlekettik organdar qwjattardı özderi üyrengendey aldımen orısşa jazıp,
Tek tilge baylanıstı…

kerey.kz

Qazaq Respublikasında bir ğana memlekettik til bar. Ol- qazaq tili. Qazaq tilinen basqa eşbir ekinşi tilge memlekettik märtebe berilmeui kerek! Otız jıldan astam uaqıttan beri geosayasi ahualdı sıltauratıp keldik. Endi bizdiñ de minezimizdi häm mısımızdı körsetetin uaqıt keldi. QR-nıñ azamatı häm salıq tapsıruşı qatardağı twrğını retinde talap etemin! Aldağı bes jılda Qazaq Respublikasında eleuli demografiyalıq özgerister boladı. Atap aytqanda 2030 jılınan keyin qazaqtardıñ respublikadağı jalpı ülesi 80-85% ke deyin artadı. Slavyan halıqtarınıñ ösimi azayıp 10%-ğa deyin tüsedi. Esesine eldegi türkitildes özbek, tatar, wyğırlardıñ ösimi eselep ösip tipti 10-15 jılda orıstardıñ ornın basıp ozuı mümkin. Sol kezde Qazaq Respublikasındağı jalpı türkitildes halıqtardıñ üles salmağı 85-90% ke jetedi. Nätijesinde qazaq mektepteriniñ sanı,
“Qazaq tili – memlekettik til” dep jazılıp twr ğoy deydi. Nege onday sözdiñ paydası joq ekenin tüsindireyin.

kerey.kz

“Qazaq tili – memlekettik til” dep jazılıp twr ğoy deydi. Nege onday sözdiñ paydası joq ekenin tüsindireyin. “Jaña konstituciyanıñ” 9-bap 2-tarmağı twrğanda qwjattar eşqaşan qazaqşa jasalmaydı. Tek audarma tili bolıp qaladı. Sebebi memlekettik byurokratiya 9-baptıñ 2-tarmağına süyenip, is-qağazdardı orısşa jasap üyrengen. Sol sebepti is-qağazdıñ bäri aldımen orısşa jasaladı, keyin qazaqşağa qalay bolsa solay audarıladı. Sol sebepti 1-tarmaqtıñ bolğanı qazaq tiliniñ nağız memlekettik til märtebesinde boluına eş kömektese almaydı. Bir ğana jolı bar: konstituciyada memlekettik til de, resmi til de – qazaq tili dep tayğa tañba basqanday jazılıp twruı kerek. Qwjattıñ memlekettik tildegi nwsqasınıñ ğana zañdı küşi boluı tiis. Sol kezde basqa tilderdegi nwsqası jay audarması boladı. Sol kezde ğana qazaq