Қазақ Нұхтың тікелей мұрагеріма?

Qazaq Nwhtıñ tikeley mwragerima?

| Nov 8, 2015

Nwh payğambar ğ.s. kemesi Qazığwrttan keyin Nwr(Nwr Ata) tauına toqtağannan soñ qazirgi qazaq saharasında adamzattıñ ekinşi örkenieti bastaldı. Nwh wrpaqtarı köşpeli jäne otırıqşı tirşilik mädenietin qatar alıp jürdi. Nwh balası Oyşa(YUşa) sansız baptı Sayramda jerlenui sonıñ jarqın ayğağı. Nwh kemesinen tüsken sanaulı hayuanattar da topan sudan keyin jer-älemge tap osı Nwr tauı atırabınan tarqaldı. Mıñ jastağı Nwhtıñ batasın alğan wrpaqtarı tauhid jolımen jürip, käsipterin jañğırttı, tilderin damıttı, mädenietin örkendetti. Tört tülik üy januarları Nwhtıqtarğa ayrıqşa bereke darıttı. Aq molaydı, qarın toğaydı. Üş taypağa bölingen Nwh wrpaqtarı sanı köbeygen sayın şwraylı jerlerge twraqtı qonıstanıp, jerdi emip, eginşilik, bau-baqşalıq, dändi-daqıl ösiruşilik käsipterin jappay igeru bastaldı. Äu basta qattı damığan köşpeli ömir saltı ğasırlar öte kele ayası tarılıp, qu medien, ien dala, sayın saharanı ğana ielik etti. Otırıqşılıq dästüri, qalalıq mädenieti baytaq qazaq saharasına jat bolmağanımen, Nwh babasınıñ sünnet jolın wstanğan qadımdağı Nwhtıqtar, bertingi ğwndar, saqtar, köne türkiler men oğızdar, qıpşaqtar men börili bayraqtı qazaqtar tört tülik malğa negizdelgen köşpeli ömir salttarın ärdayım berik wstandı. Jüz jıl bwrın osmanlıq türikterden sanı nebarı eki ese ğana az, özbekten üş ese. qırğızdan otız ese köp qaymana qazaqtıñ jartısına juığı köşpeli örkeniet örkeşinde jaybıraqat tirşilik etti. Keñestik uaqıtta on mıñ jıldıq köş joldarı qasaqana bwzılıp, tört tülik mal jeke menşikten zorlıqpen tartıp alınıp, bir ortalıqqa şoğırlandırıldı. Nätijede ata käsipten ayırılğan, köşpeli ömir saltınan ajıratılğan 5 mln qazaqtar aştan qırıldı. Täuelsizdik twsında da tört tülik malmen baylanıstı köşpeli şaruaşılıq qaytadan jañğırtılıp, jaña zamanğa say tületuge qanşama äreket etilgenmen, bes-on payız deñgeyinen ärige aspay qaldı. Wlı dala wrpaqtarı özderin ata qonısında ögey sezinu sebepteri müldem joyılmay, qazaq köşpeli ata käsipterine jaña zaman jetistikterin paydalana otırıp qaytadan oralmay, Nwh ösietterin jadımızğa oraltıp sonıdan jañğırtpay, tört tülik malmen baylanıstı jüz mıñdağan arhaizmge aynalıp bara jatqan atau sözderdi tiriltpey, qatañdanıp, qasañdanıp, şwbarlanıp, ölip-semip bara jatqan Nwh tili – wlı qazaq tilin dür silkindirmey, qazaqtıñ ruhı jappay köterilui, qazaqtıñ älemdi titiretken qwdıretti el boluı tipti de mümkin emes. Elbası mıqtı boluı üşin El mıqtı bolmağı lazım. El mıqtı boluı üşin qadımi käsip mıqtı qoldanısta bolması lazım. Ata käsipti tıñnan qayta jañğırtuğa belsene atsalısa jüreyik, ağayın?!

Beybit Saparalıniñ facebook paraqşasınan alındı

Naurız merekesi qwrmetine Panfilov köşesindegi Sahnada «Än qanatındağı Naurız» attı dästürli önerde jürgen jas orındauşılardıñ än keşi ötti.

kerey.kz

Bügin Almatı qalası äkimdigi Mädeniet basqarmasınıñ wyımdastıruımen Panfilov köşesi boyındağı sahnada Naurız merekesine arnalğan «Än qanatındağı Naurız» attı jas orındauşılardıñ dästürli än keşi joğarı deñgeyde ötti. Almatı qalası HH ğasırdıñ 30-jıldarınan bastap wlt mädenietiniñ wyıtqısı, ordası qızmetin atqarıp keledi. Dästürli önerdiñ iri ökilderi, zertteuşileri osı qalada twrıp, eñbek etti. Qazir de professionaldıq tiptegi dästürli muzıkanıñ eñ iri oşağı – Almatı. Mwnda etnomuzıkanıñ belgili qayratkerleri, dästürli dombıraşı, qobızşı, sıbızğışı, änşi-termeşiler äzirleytin arnaulı orta jäne joğarı oqu orındarı, öner wjımdarı şoğırlanğan. Qazaq köne muzıka aspaptarınıñ jer betindegi jalğız muzeyi men elimizdegi jalğız dästürli öner teatrı da osında. Soñğı uaqıttarı Almatı qalasında dästürli önerdi nasihattap jürgen jas önerpazdardıñ arnayı än keşi ötpep edi.
Toqaev mırza til jaylı tağı birdeñe depti

kerey.kz

Zhalgas Yertay Orıs tiliniñ märtebesin eş tömendetpedik, onıñ bäri küñkil söz degen eken. Qazaq tiliniñ de märtebesi tömendedi dep baybalam salmañdar dep wrsıptı. Aldımen jauabı joq swraqtardan bastayıq. Toqaev mırza, eger eşteñe özgermese, onda “teñ” söziniñ “qatarğa” auısuı jay köz aldau äreketi me? Qoğamdağı gradustı basuğa talpınıs qana ma? Qazirgi memlekettik byurokratiyalıq apparattıñ status-kvonı saqtap qaluğa tırısuı dep bağalasa bola ma? Endi Toqaev mırzanıñ är sözine toqtalsaq.“Jaña Konstituciya mätininiñ resmi qwjat retinde qazaq jäne orıs tilderinde jariyalanuı köp närseni añğartpay ma? Bwl jerde tüsinikteme berip, aqtaludıñ özi artıq”Iä, qazirgi qazaq tiliniñ probleması da sol – qazaq tili men orıs tiliniñ qwqıqtıq teñdigi memlekettik tildi kemsitip twr. Öytkeni byurokratiya qwjattardı orısşa äzirlep, keyin
Tek tilge baylanıstı…

kerey.kz

Qazaq Respublikasında bir ğana memlekettik til bar. Ol- qazaq tili. Qazaq tilinen basqa eşbir ekinşi tilge memlekettik märtebe berilmeui kerek! Otız jıldan astam uaqıttan beri geosayasi ahualdı sıltauratıp keldik. Endi bizdiñ de minezimizdi häm mısımızdı körsetetin uaqıt keldi. QR-nıñ azamatı häm salıq tapsıruşı qatardağı twrğını retinde talap etemin! Aldağı bes jılda Qazaq Respublikasında eleuli demografiyalıq özgerister boladı. Atap aytqanda 2030 jılınan keyin qazaqtardıñ respublikadağı jalpı ülesi 80-85% ke deyin artadı. Slavyan halıqtarınıñ ösimi azayıp 10%-ğa deyin tüsedi. Esesine eldegi türkitildes özbek, tatar, wyğırlardıñ ösimi eselep ösip tipti 10-15 jılda orıstardıñ ornın basıp ozuı mümkin. Sol kezde Qazaq Respublikasındağı jalpı türkitildes halıqtardıñ üles salmağı 85-90% ke jetedi. Nätijesinde qazaq mektepteriniñ sanı,
“Qazaq tili – memlekettik til” dep jazılıp twr ğoy deydi. Nege onday sözdiñ paydası joq ekenin tüsindireyin.

kerey.kz

“Qazaq tili – memlekettik til” dep jazılıp twr ğoy deydi. Nege onday sözdiñ paydası joq ekenin tüsindireyin. “Jaña konstituciyanıñ” 9-bap 2-tarmağı twrğanda qwjattar eşqaşan qazaqşa jasalmaydı. Tek audarma tili bolıp qaladı. Sebebi memlekettik byurokratiya 9-baptıñ 2-tarmağına süyenip, is-qağazdardı orısşa jasap üyrengen. Sol sebepti is-qağazdıñ bäri aldımen orısşa jasaladı, keyin qazaqşağa qalay bolsa solay audarıladı. Sol sebepti 1-tarmaqtıñ bolğanı qazaq tiliniñ nağız memlekettik til märtebesinde boluına eş kömektese almaydı. Bir ğana jolı bar: konstituciyada memlekettik til de, resmi til de – qazaq tili dep tayğa tañba basqanday jazılıp twruı kerek. Qwjattıñ memlekettik tildegi nwsqasınıñ ğana zañdı küşi boluı tiis. Sol kezde basqa tilderdegi nwsqası jay audarması boladı. Sol kezde ğana qazaq
Memlekettik til: Qauqarlı ma, älde äli de deklaraciya ma?

kerey.kz

Serik Erğali Suretter: aqmeshit-zhastary.kz, democrat.kz sayttarınan alındı. Ata Zañ jobasınıñ talqısı Qazaqstandağı eñ sezimtal, eñ wzaq talqılanıp kele jatqan mäseleniñ biri — memlekettik tildiñ naqtı märtebesi. Konstituciyada qazaq tili memlekettik til dep jazılğanına otız jıldan astı. Alayda qoğamdağı şınayı swraq äli de aşıq: qazaq tili — basqarudıñ tili me, älde simvoldıq märtebedegi til me? Til mäselesi nelikten şeşilmey keledi? Sebebi biz wzaq uaqıt boyı tilge: – mädeni qwndılıq retinde ğana qarap keldik; – onı memlekettik basqaru tili retinde naqtı bekitpedik. Nätijesinde: – Konstituciyada bir mätin, – täjiribede basqa jağday qalıptastı. Bwl qayşılıq tildiñ emes, konstituciyalıq ayqındıqtıñ älsizdiginen tuındadı. 9-baptağı bastı tüyin Joba boyınşa: 1. Qazaqstan Respublikasınıñ memlekettik tili – qazaq tili. 2. Memlekettik wyımdarda