Әлемдік деңгейдегі ғалымдар Шыңғыс ханды қазақ деп таныды

Älemdik deñgeydegi ğalımdar Şıñğıs handı qazaq dep tanıdı

| Dec 26, 2015

Älemdik deñgeydegi ğalımdar köptegen pikirtalastan keyin Şıñğıs han qazaq bolğan degen toqtamğa keldi. “Şıñğıs han şındığı” ğılımi bayqauınıñ qatısuşıları öz şeşimderin jariya etti.

chingiz_02

Bwl turalı express-k.kz-ke silteme jasap NUR.KZ habarlaydı.

Eñ üzdik zertteu jwmısın jürgizdi dep tanılğan Järken Bödeş öz esebinde ataqtı hannıñ ömirindegi eñ erekşe faktilerdi ortağa saldı.

Jas ğalımdardıñ Şıñğıs han qazaqtıñ köşpendi taypasınan şıqqan degen boljamın älemdik ataqtarı bar ğalımdar da qoldap otır. Mäselen, ukraindıq tarihşı Vladimir Belinskiy bwl toqtamnıñ şındıq ekenine tolıq senimdi.

Dälel retinde ol ğılımi twrğıdan rastalğan faktilerdi keltiredi: Şıñğıs hannıñ äkesi türki taypasındağı qiyattardıñ kösemi bolğan. Keyin ol kerey, merkit jäne naymandarmen birge Şıñğıs han imperiyasınıñ negizin qaladı deydi zertteuşi. Bwdan özge, moñğol bileuşileri han emes qoñtayşı atanıp kelgenderi de bwl toqtamdı däleldey tüsedi eken.

Ğalım moñğoldarda aq kiizge bileuşini otırğızu dästüri bolmağanın jäne bwl dästür qazaqtarğa tiesili ekenin alğa tarttı. Şıñğıs hannıñ şın esimi – Temudjin (Temerşin, Temuçin) de türkilik tüptamırğa ie deydi ol.

“Jaqında biz Qazaqstan, Resey, Özbekstan ğalımdarınan qwralğan ekspediciya wyımdastıramız. Bastı maqsatımız – Jetisuda düniege kelip, ömir sürgen Şıñğıs hannıñ qazaq ekenin däleldeytin faktilerdi jinau”, – deydi «Şıñğıs han» jurnalınıñ negizin qalauşı Ämire Arın.

Eske salsaq, bwğan deyin Qazaqstandıq jazuşı äri jurnalist Twrsınbay Jandäulet öziniñ “Şıñğıs han qazaq pa, moñğol ma?” attı maqalasında wlı qolbasşınıñ wltına qatıstı mäseleni kötergen bolatın.

Jazuşı “Şıñğıs han moñğol bolsın, türki bolsın, bäribir qazaqtan şıqqan” degen oyın jetkizip, biraz pikirtalas tudırğan.

Derekköz: NUR.KZ

Attığa jol, auızdığa söz bermegen Twrım batır

kerey.kz

Är däuirde halıqtıñ pana twtar, qormal sanar qwrmetti azamattarı boladı, solardıñ biri zamanı Attığa jol, auızdığa söz bermeytin, batırlığımen halqı jaqta twrıp, mınau ortası men mekenin qorğau jolında sırt jauğa ses bolıp kelgen Twrım batırdı tuğan halqı mäñgi wmatpaydı. Twrım bala küninen baluandığımen, qamşıgerligimen atı şıqqan, eseyip at jalın tartıp mine köz alartqan jaularınıñ betin qaytarıp közge tüskendikten «bwl öñirde Twrım bar» dep sırt jaular attap baspaytın bolğan. Twrım ömiriniñ soñında ziratın qazıp, qabırın twrğızıp qoyıp qajılıq saparğa attanıp, qaytarında bügingi Semey öñiri mañına kelgende twyıqsız dünie salıp, jol joldastarı süyekte bwzbay Sarterektegi özi äzirlep ketken qabırğa jetkizip, el, jwrtına tabıs etidi. Iteli ruınıñ bir mwnşa atası Ajı güñ bolıp
JASTAR QALASINDAĞI RUHANI KEŞ: ALMATI ASPANI ABAY ÄNDERİMEN KÖMKERİLDİ

kerey.kz

Ämirbolat Qwsayınwlı Abay küni qarsañında Almatı qalasında aşıq aspan astındağı sahnada mıñdağan körermender Qazaqstan Respublikası Mädeniet jäne aqparat ministrliginiñ «Wlttıq kinonı qoldau memlekettik ortalığı» qoldauımen tüsirilgen Abaydıñ twñğış şığarmalar jinağınıñ jarıq köru tarihın bayandağan «Alğaşqı kitap» attı derekti fil'mdi tamaşaladı, dep jazadı Muztaumedia.kz. Dokudrama janrındağı bwl derekti fil'm qazaqtıñ neşe ğasırlıq ruhani tarihındağı tañ qalarlıq wlı oqiğa — 1909 jılı Peterbor qalasında Il'yas Boraganskiy baspasınan jarıq körgen Abaydıñ twñğış kitabınıñ qilı tağdırın beynelegen. Fil'm jalğız özi twtas bir älem jasap, şığarmaşılıqpen aynalısqan nebäri jiırma jıldıñ işinde qazaqtıñ tilin de, körkemdik, etikalıq tanımın da kürt özgertip, bwrın-soñdı türik jwrtı jetpegen biikke kötergen Abaydıñ alğaşqı kitabı qalay basılıp şıqtı, Abay közi tirisinde öziniñ
«Sen esirke, tınış wyıqtat, baq sözime!» /ABAY/

kerey.kz

Bizdiñ qazaqta «malğa dostıñ maldan basqa mwñı joq» – «maldan boğı ğana böten» talay jarımes Abaydıñ atına neşe türli söz aytqan. Onıñ işinde saudager ğana emes, özin “söz wstağan”, “el wstağan” sanaytındar da boldı. Bwlarğa Abaydıñ özi jauap berip ketken: «Tınış wyıqtat, sen esirke, baq sözime!». Al, anau jigit «maldıñ buımen» negizgi oyın dwrıs jetkize almağan siyaqtı. Ol, «Qwnekeñ malın şığındap, Abaydı oqıtıp, jağday jasamağanda qalay bolar edi… Biz de sol Qwnekeñ siyaqtımız…» degendi aytpaqşı boldı – au deymin… Qwnekeñ qayda, sen qayda… «Quatı küşti nwrlı söz, Quatın bilgen abaylar…» – deydi Abay. Sözdiñ quatın bilmegen öte qiın, küyip qaluıñ mümkin… Osı arada Britaniyanıñ Prem'er – ministri bolğan Bendjamin Dizraelidiñ
Prezidenttiñ Benilyuks gambiti nemen ayaqtaladı?

kerey.kz

Europa jüreginde aşılğan geştal't. Prezidenttiñ Benilyuks gambiti nemen ayaqtaladı? Elimizde Almatı halqı jaña taksi aşıp, al Şımkent halqı özbek körşisimen birge keşki matçtı tamaşalayın dep otırğanda qazaq ümitin arqalağan Airbus motorın dürildetip, Bryussel'ge wşıp ketken bolatın. Prezident Toqaev geosayasi qaqtığıstar, sauda soğıstarı, sankciyalıq qısım men logistikalıq täuekelder küşeyip jatqan bwl zamanda Qazaqstannıñ investiciya üşin eñ tınış aylaq ekenin tağı bir eske salu üşin bara jatqanı anıq. Tura osı sapar aldında Fitch Qazaqstannıñ VVV reytingin rastap, mıqtı argumentti qaltamızğa salıp jiberdi. Bryussel' Europa kapitalınıñ söresi ekenin bilemiz. Sol sörede jatqan milliard euro investiciyağa biz qol salğanda, bastısı eşkim “täyt” demeui kerek. Sondıqtan Qazaqstan Prezidenti Qasım-Jomart Toqaevtıñ Bel'giya Prem'er-ministri Bart de Vevermen
Ğalım Boqaş mereyli 50 jasta

kerey.kz

Altyn Magauina Bügin Atamızdıñ eñ jaqın şäkirtteriniñ biri, bizdiñ bauırımız, qazaqtıñ maqtan twtatın jastarınıñ biri Ğalım Boqaş mereyli 50 jasqa tolıp otır. Biz üşin bwl kün – jay ğana Ğalımnıñ tuğan kün emes, bwl – onıñ jartı ğasırlıq önegeli ömir jolınıñ, adal eñbeginiñ, biik parasat pen adamgerşiliginiñ merekesi. Biz Ğalımdı tek tereñ bilimi üşin emes, ülken jüregi üşin qadirleymiz. Ğalımnıñ älemniñ eñ bedeldi oqu orındarınıñ biri – Oksford universitetinde bilim alıp, “Azattıq radiosında jemisti eñbek etip, büginde Amerika Qwrama Ştattarınıñ memlekettik qızmetinde abıroylı jwmıs atqarıp jürgeni onıñ tabandılığınıñ, bilimge qwştarlığınıñ jäne eñbekqorlığınıñ ayqın körinisi. Alayda adamnıñ şınayı bağası onıñ qızmetimen nemese jetken jetistikterimen ğana ölşenbese kerek. Adamnıñ qadiri onıñ jüreginde,