ЗУҚА БАТЫРДЫҢ КİШİ КЕЛİНİ БАЯН АПАМЫЗДЫҢ ЖОҚТАУЫ (ЖЫРЫ)

ZUQA BATIRDIÑ KİŞİ KELİNİ BAYAN APAMIZDIÑ JOQTAUI (JIRI)

| Feb 16, 2016

Jıl: 1996. Zukawlı Sauat Hajının üyi. Stambul. Jırdı aytqan kisi Kerey-Şaqabay ruınan Mäukeatawlı Şamşerqan aqsaqal, osı jır turalı äñgimesinde bılay aytqan: Bwl jırdı Hajı Zuqa Batırdıñ Bayan esiminde kişi kelini joqtap aytqan kezde biz kişkentay balalarmen aqın ağalarımız üydiñ töñireginde tıñdap otırğamız. Änin de sözderin de jattap alğamız.

Kuddüs Çolpan

Meyirban ğaziz atam-ay,
Ne bolar zarlap botañ-ay.
Mamıqqa jatpas ätiim,
Jerge de qaytıp jatadı-ay.
Sol küni bilsem ätiim,
Qalar em alıp batañdı–ay.
Özgeden bwrın bir säri,
Ätiim mağan batadı-ay.
Ätiim ötti armanda,
Bir atıspay qalğanda.
Armanda emey nemene,
Besatar beren twrğanda.
Twrğan üyde qırıq mırış,
Jarqırağan sarı qılış.
Qapıda basıp qalıñ jau,
Bir tünde boldı tıp-tınış.
Aldıñnan ötpes ätiim,
İşime tüsti küyiniş.
Ätiim sapar şekken soñ,
Qoradan ketti jiılıs.
Ätiim ötip dünieden,
Tüsti-au basqa bir kiın is.
Bir düñgen men dos boldıñ,
Osığan nege bos boldıñ,
Bile twrıp atiim,
Belqwdıqqa şet qondıñ,
Ne körsem özim körem dep,
Jwrtıñnıñ qamın jep qondıñ.
Besinde Düñgen kelipti-ay,
Qolınan bir şay beripti-ay.
Qolınan şaydı alğanda,
Qıp-qızıl qandı köripti-ay.
Qasında kelgen Qıtayğa,
Ätiim bir at beripti.
Düñgenniñ aldap jürgenin,
Jaqiya şoşqa bilipti.
Ekeui aman barğanın,
Madarıñ Irım (İbrayim) köripti.
Wrdalıp şıqqan Madarıñ
Sol küni tünde kelipti.
Qapıda basıp qalıñ jau,
Ätiim şeyit bolıptı.
Ätiim şeyit bolğan jer,
Taldısay bası qorıq-tı.
Äuelde jazu osılay,
Bwzuğa kelmes bwyrıqtı.
Ätiim sapar şekken soñ,
Joğalttı Kerey wlıqtı.
Besatar mıltıq moynında,
Sarıala qamşı qolında,
Qajı atam şeyit boldı-ğoy,
Belqwdıqtıñ jolında.
Dauıyıñ sözge jetti ğoy,
Kereyden tınış ketti ğoy.
Qıtaydan tüsip qarauıl ,
Ortañnañ orın ketti ğoy.
Ketkeni osı emes pe,
Bayanbay, Dönen, Bayqadam,
Osılardı alam depti ğoy.
Qıtaydan tüsip qarauıl,
Ortañnan orın taptı ğoy.
Bwrıñğıday küniñ joq,
Üyiñ tigip qoyıñdı soy,
Qoy deseñ zarlap qoydım ğoy.

kerey.kz

Tags ZUQA BATIRDIÑ KİŞİ KELİNİ BAYAN APAMIZDIÑ JOQTAUI (JIRI)

Qazaq tiliniñ bolaşağı endi demografiyağa tirelip twrğan joq.

kerey.kz

Zhalgas Yertay Qazaq tiliniñ bolaşağı endi demografiyağa tirelip twrğan joq. Ol halıqtıñ işki küşi men biliktiñ sayasi erkine qaraylap twr Erterekten bastayıq. Bayağıda qazaqtıñ bastı probleması sanında edi, ol ras. Qazaqtar öz jerinde azşılıqqa aynalğan-dı. Al qalada qazaqşa estu qiın bolatın. Mektepterde, universitetterde, memlekettik basqaruda, bizneste qazaq tili şettetildi. Sol kezde qazaq tiliniñ tağdırı demografiyağa täueldi edi. Bwl logika wzaq uaqıt dwrıs sanalğan. Biraq bügingi Qazaqstanğa qarasaq, jağday özgerdi. Qazaqtar köpşilikke aynaldı. Qazaq tilin tüsinetinder men söyleytinder sanı bwrın-soñdı bolmağan deñgeyge jetti. Qazaq mektebine baratın balalardıñ sanı jıl sayın artıp keledi. Qazaq tili kündelikti ömirdiñ negizgi tiline aynaldı. Biraq nege til mäselesi äli özekti bolıp twr? Mäsele sanğa emes, sanağa
Qazaq etnogeneziniñ dağdarısı ham jaña koncepciya

kerey.kz

Arma ağayın! Şağın saraptama Birinşi, qazaq etnogeneziniñ dağdarısı kele jatır. Dağdarısqa qarsı qazaq etnogeneziniñ jaña koncepciyasınıñ jasalmauı alañdatadı. Biz qazir 18 ğasırlardağı qazaq han-swltandarı qabıldağan etnogenezdik koncepciyasımen äli ömir sürip kele jatırmız. Odan keyingi üş ğasırda kolonizaciyalıq kiriptarlıq etnogenezdik jaña koncepciyanı qabıldauğa häm transformaciyalauğa mwrsat bermedi. Qoldanıstağı qazaq şejiresin aşıp qarañız, rular şejiresiniñ koncepciyası 18 ğasırlarda qabıldanğan mizamğa säykes keledi. Tipti şejiredegi atalıq rular sol ğasırdağı qandayda bir tarihi twlğadan (batırdan) bastau aladı nemese şejiredegi atı atalatın rular 18- ğasırğa barıp toqtaydı, arı qaray üzik-üzik. Bwl 18- ğasırdağı jaugerşilik zamannıñ talabına say swrıptalğan qazaq etnogeneziniñ körinisi edi. YAğni qazaq şejiresiniñ koncepciyası qazaq etnogeneziniñ modelin qalıptadı. Ekinşi, sayasi jäne mädeni şeşimderdiñ
KÖKBAY ATA ŞIĞARMALARI – QAZAQTIÑ ÖRKENIETTİK ÖRESİNİÑ AYĞAĞI

kerey.kz

Adamnıñ bäri birdey emes. Aqıl-oyı erkin, mändi, qwndı dünieler tuğıza alatın, jasampazdıq quatı zor adamdar boladı. Sol siyaqtı örkeniettik äleueti (potencialı) zor halıqtar boladı. Onday qasiet özindik qwndılıqtar jüyetin jasay alatın, eşkimge wqsamaytın, tereñ tamırlı ruhaniyatı bar halıqtarda boladı. Qazaqtıñ bükil tarihı men mädenieti bizdiñ sonday halıqtar sanatına jatatınımızdıñ ayğağı. Sonday ayğaq Abaydıñ aqındıq mektebiniñ körnekti ökili Kökbay Janataywlı şığarmaşılığında molınan tabıladı… Keşe Semey qalasındağı Abaydıñ qorıq- muzeyinde Kökbay Janataywlınıñ 165 jıldığına arnalğan “Abaydan sabaq aldım bala jastan” attı ädebi keş ötti. Zal belgili abaytanuşı, professor Jandos Äubäkirdiñ tağılımı mol, äserli bayandamasın erekşe ıntamen tıñdadı. Spikerdi tıñdap otırıp: “Biz Kökbaydı tipti bilmeymiz deuge bolğanday eken ğoy… Keyde tipti jeñil, üstirt
ĞALIM BOQAŞ. «Özine ar twtqan, jattan zar twtadı!»

kerey.kz

Eki mıñınşı jıldardıñ basında qazaq ruhaniyatında erekşe basılımdar boldı. Atap aytsaq, Atırau şärinde şıqqan «Altın Orda» gazeti bolsa, odan keyingisi Almatı qalasında şığıp twrğan «Jas qazaq», sonday-aq «Şetel Ädebieti» sındı gazetter edi. «Altın Orda» gazetine Meyirhan Aqdäuletwlı, al qalğan ekeuine Talğat Eşen men Ardaq Nwrğazı ispetti qazaqtıñ intellektual azamattarı bas redaktor bolğan edi. Bäri de esimderi elge mälim, ğajayıp aqındar. Bäz bireulerdiñ: «Jurnalist bolmasa, aqın eşqaşan jarıtıp gazet şığara almaydı», – degen sıpsıñ sözderiniñ auızına qwm qwyıp, älgi äperbaqan tüsiniktiñ ayağın kökten keltirgen de osı talanttı qalamgerler boldı. «Ädebiet portalı» «UAQIT PEN KEÑİSTİK…» aydarımen tek atalğan osı basılımdar ğana emes, jaña ğasırdıñ basında qazaq baspasözinde jarıq körgen nebir jilikti jazbalar men tanımdıq
Naurız merekesi qwrmetine Panfilov köşesindegi Sahnada «Än qanatındağı Naurız» attı dästürli önerde jürgen jas orındauşılardıñ än keşi ötti.

kerey.kz

Bügin Almatı qalası äkimdigi Mädeniet basqarmasınıñ wyımdastıruımen Panfilov köşesi boyındağı sahnada Naurız merekesine arnalğan «Än qanatındağı Naurız» attı jas orındauşılardıñ dästürli än keşi joğarı deñgeyde ötti. Almatı qalası HH ğasırdıñ 30-jıldarınan bastap wlt mädenietiniñ wyıtqısı, ordası qızmetin atqarıp keledi. Dästürli önerdiñ iri ökilderi, zertteuşileri osı qalada twrıp, eñbek etti. Qazir de professionaldıq tiptegi dästürli muzıkanıñ eñ iri oşağı – Almatı. Mwnda etnomuzıkanıñ belgili qayratkerleri, dästürli dombıraşı, qobızşı, sıbızğışı, änşi-termeşiler äzirleytin arnaulı orta jäne joğarı oqu orındarı, öner wjımdarı şoğırlanğan. Qazaq köne muzıka aspaptarınıñ jer betindegi jalğız muzeyi men elimizdegi jalğız dästürli öner teatrı da osında. Soñğı uaqıttarı Almatı qalasında dästürli önerdi nasihattap jürgen jas önerpazdardıñ arnayı än keşi ötpep edi.