Қазақстандағы ерекше жеті мешіт

Qazaqstandağı erekşe jeti meşit

| Apr 17, 2016

Qazaqstan halqınıñ 70 %-ı islam dinin wstanadı. Bwl şamamen 11 mln-nan astam twrğın. Osı orayda islam.kz saytı elimizdegi erekşe jeti meşitti nazarlarıñızğa wsınadı.

El mwsılmandarı üşin qazaq topırağında är uaqıtta köptegen meşitter boy köterdi. Onıñ alğaşqılarınıñ biri – IX ğasırda Mañğışlaq tübeginiñ jartasında twrğızılğan «Şaqpaq ata» meşiti.

Qazirgi uaqıtta Qazaqstanda 2700-ge juıq meşit bar. Tömendegi tizimde erekşe äri qwrılısı ğajap meşitter tizbektelgen:

1. «Äziret Swltan» meşiti

«Äziret Swltan» meşiti – Astanada ornalasqan, Qazaqstandağı jäne Orta Aziya elderiniñ işinde eñ iri meşit sanaladı. Meşit qwrılısı 2010-2012 jıl aralığında üş jılda boy köterdi. Qwlşılıq üyiniñ 9 kümbezi, 77 metrlik 4 mwnarası bar, sıyımdılığı on mıñ adamğa arnalğan.

2. Semey meşitiölisti

Semey meşiti – Qazaqstandağı eñ eski meşitterdiñ biri. Qwrılısı 1852 jılı bastalğan. Kirpişpen körkemdelgen 14 terezesi meşittiñ negizgi körki bolıp tabıladı.

3. Pavlodar qalasındağı «Mäşhür Jüsip» meşiti

Pavlodar qalasındağı «Mäşhür Jüsip» meşiti özindik säuletimen erekşelenedi. Ğimarat jobası segizbwrıştı jwldızdı beyneleydi. Alayda, onıñ eñ qızıqtı twsı– şañıraq ispettes köterilgen kümbezi. Ol ejelgi türki üyleriniñ kümbezin körsetedi.

4. Qarağandı ortalıq meşiti

Qarağandı ortalıq meşiti – Qazaqstandağı ülken meşitterdiñ biri, sıyımdılığı 4 000 adamdı qamtidı. Ğimarat dästürli klassikalıq islam arhitektruası boyınşa twrğızılğan. Ortalıq ülken kümbezi jäne tört bwrışta mwnaraları bar. Meşit inter'eri qazaq halqınıñ oyularımen körkemdelgen.

5. Qostanay meşitii

Eñ eklektikalıq meşit Qostanay qalasına tiesili. Ol 1893 jılı salınğan. Meşittiñ erekşeligi ğimarat qwrılısında islam arhitekturası men eklektika elementterin üylestiriluinde.

6. Kökşetau qalasındağı «Nauan Hazret» meşiti

Kökşetau qalasındağı «Nauan Hazret» meşiti – elimizdegi ağaştan twrğızılğan sirek meşittiñ biri. Ğibadathananıñ tarihı da ğasırğa tatidı, 1904 jılı irgetası qalanğan.

7. Qazaqstandağı «qıtaylıq ülgidegi» meşit

Qazaqstandağı «qıtaylıq ülgidegi» meşit Qıtaymen şekaralas jatqan Jarkent qalasında ornalasqan. Bwl ğajap ğimarat 1895 jılı qıtaylıq säuletşi Hon Piktiñ jobası negizinde salınğan.

Derekköz: Nur.kz

JASTAR QALASINDAĞI RUHANI KEŞ: ALMATI ASPANI ABAY ÄNDERİMEN KÖMKERİLDİ

kerey.kz

Ämirbolat Qwsayınwlı Abay küni qarsañında Almatı qalasında aşıq aspan astındağı sahnada mıñdağan körermender Qazaqstan Respublikası Mädeniet jäne aqparat ministrliginiñ «Wlttıq kinonı qoldau memlekettik ortalığı» qoldauımen tüsirilgen Abaydıñ twñğış şığarmalar jinağınıñ jarıq köru tarihın bayandağan «Alğaşqı kitap» attı derekti fil'mdi tamaşaladı, dep jazadı Muztaumedia.kz. Dokudrama janrındağı bwl derekti fil'm qazaqtıñ neşe ğasırlıq ruhani tarihındağı tañ qalarlıq wlı oqiğa — 1909 jılı Peterbor qalasında Il'yas Boraganskiy baspasınan jarıq körgen Abaydıñ twñğış kitabınıñ qilı tağdırın beynelegen. Fil'm jalğız özi twtas bir älem jasap, şığarmaşılıqpen aynalısqan nebäri jiırma jıldıñ işinde qazaqtıñ tilin de, körkemdik, etikalıq tanımın da kürt özgertip, bwrın-soñdı türik jwrtı jetpegen biikke kötergen Abaydıñ alğaşqı kitabı qalay basılıp şıqtı, Abay közi tirisinde öziniñ
«Sen esirke, tınış wyıqtat, baq sözime!» /ABAY/

kerey.kz

Bizdiñ qazaqta «malğa dostıñ maldan basqa mwñı joq» – «maldan boğı ğana böten» talay jarımes Abaydıñ atına neşe türli söz aytqan. Onıñ işinde saudager ğana emes, özin “söz wstağan”, “el wstağan” sanaytındar da boldı. Bwlarğa Abaydıñ özi jauap berip ketken: «Tınış wyıqtat, sen esirke, baq sözime!». Al, anau jigit «maldıñ buımen» negizgi oyın dwrıs jetkize almağan siyaqtı. Ol, «Qwnekeñ malın şığındap, Abaydı oqıtıp, jağday jasamağanda qalay bolar edi… Biz de sol Qwnekeñ siyaqtımız…» degendi aytpaqşı boldı – au deymin… Qwnekeñ qayda, sen qayda… «Quatı küşti nwrlı söz, Quatın bilgen abaylar…» – deydi Abay. Sözdiñ quatın bilmegen öte qiın, küyip qaluıñ mümkin… Osı arada Britaniyanıñ Prem'er – ministri bolğan Bendjamin Dizraelidiñ
Tibet asqan köş ne sebepti bastaldı?

kerey.kz

1883-jılı Altaydan Jamısbay bastağan qazaqtar alğaş ret Barköl jerine köşip bardı, 1887-1891-1895 jıldarı tağıda köşip kelgender boldı. onan keyinde köşip kelgender boldı, mısalı 1912-1913 jıldarı, 1920 jıldarı, 1924-1929 jılı kelgenler boldı, olardıñ deni Altaydan bolatın. 1912 jıldan keyin manju biligi qwlap qıtay biligi ornadı, 1928 jılı bilikke kelgen Jin Şurın Altay töresi Qasımqan wlı Şäripqandı, Tarbağatay töresiniñ wlı Qızırdı, Barköl qazaq ükirdayı Äliptiñ wlı Elisqandı Ürimjide oqıttı, Elisqan zamanauy Äskeri bilim aldı, qıtay tilin üyrendi. Onı 200 adamdıq qarulı qazaqqa basşı etip onı «Şığıs Şıñjañ şegara qorğanıs otriyadı» dep atadı. 1931 jılı Qwmıl wyğırları Qojaniyazdıñ bastauında köterilis jasadı. Oqiğa Bir qıtay äsker basınıñ bir wyğır qızdı zorlıqpen äyel etip almaq
Mırjaqıp Dulatov türmede jatqanda jazğan öleñi

kerey.kz

Jeke arhivimnen tabılğan qwndı mwrağat «Mırjaqıp Dulatov türmede jatqanda jazğan öleñi) Bwl öleñdi 1980 – jılı Ör Altaydıñ Köktoğay audanına qarastı Düre auılında 61 jastağı Qauan Orınbasarwlı degen aqsaqal aytqanınan jeke arhivimde saqtalıp qalğanınan tauıp oqırmanmen bölisip otırmın. Ay, qwday – au, aqqa jaq, Öziñi ayan men naqaq. Aqiqat degen jolıñnın, Abıroyıñdı aşpa haq. Ayatbenen qadısqa, Alla niet aq iske. Jan almasam joq edi-au, Jaza tartsın degen baq. Meni sottap baylatıp, Zığırdandı qaynatıp. Masayrasın mäz bolıp, Qinağandı öziñ tap Jaqın jerden jau şığıp, Maqül isten dau şığıp. Dwşpan üstap qolımnan, Itter tistep tonımnan. Jaman tosu bolğan şaq, Tütqın bolıp tarığıp, Jalğız jatıp zarığıp, Aşu qısıp oydı alıp, Dert jäyilip boydı
Qazaq tiliniñ bolaşağı endi demografiyağa tirelip twrğan joq.

kerey.kz

Zhalgas Yertay Qazaq tiliniñ bolaşağı endi demografiyağa tirelip twrğan joq. Ol halıqtıñ işki küşi men biliktiñ sayasi erkine qaraylap twr Erterekten bastayıq. Bayağıda qazaqtıñ bastı probleması sanında edi, ol ras. Qazaqtar öz jerinde azşılıqqa aynalğan-dı. Al qalada qazaqşa estu qiın bolatın. Mektepterde, universitetterde, memlekettik basqaruda, bizneste qazaq tili şettetildi. Sol kezde qazaq tiliniñ tağdırı demografiyağa täueldi edi. Bwl logika wzaq uaqıt dwrıs sanalğan. Biraq bügingi Qazaqstanğa qarasaq, jağday özgerdi. Qazaqtar köpşilikke aynaldı. Qazaq tilin tüsinetinder men söyleytinder sanı bwrın-soñdı bolmağan deñgeyge jetti. Qazaq mektebine baratın balalardıñ sanı jıl sayın artıp keledi. Qazaq tili kündelikti ömirdiñ negizgi tiline aynaldı. Biraq nege til mäselesi äli özekti bolıp twr? Mäsele sanğa emes, sanağa