Қазақстандағы ерекше жеті мешіт

Qazaqstandağı erekşe jeti meşit

| Apr 17, 2016

Qazaqstan halqınıñ 70 %-ı islam dinin wstanadı. Bwl şamamen 11 mln-nan astam twrğın. Osı orayda islam.kz saytı elimizdegi erekşe jeti meşitti nazarlarıñızğa wsınadı.

El mwsılmandarı üşin qazaq topırağında är uaqıtta köptegen meşitter boy köterdi. Onıñ alğaşqılarınıñ biri – IX ğasırda Mañğışlaq tübeginiñ jartasında twrğızılğan «Şaqpaq ata» meşiti.

Qazirgi uaqıtta Qazaqstanda 2700-ge juıq meşit bar. Tömendegi tizimde erekşe äri qwrılısı ğajap meşitter tizbektelgen:

1. «Äziret Swltan» meşiti

«Äziret Swltan» meşiti – Astanada ornalasqan, Qazaqstandağı jäne Orta Aziya elderiniñ işinde eñ iri meşit sanaladı. Meşit qwrılısı 2010-2012 jıl aralığında üş jılda boy köterdi. Qwlşılıq üyiniñ 9 kümbezi, 77 metrlik 4 mwnarası bar, sıyımdılığı on mıñ adamğa arnalğan.

2. Semey meşitiölisti

Semey meşiti – Qazaqstandağı eñ eski meşitterdiñ biri. Qwrılısı 1852 jılı bastalğan. Kirpişpen körkemdelgen 14 terezesi meşittiñ negizgi körki bolıp tabıladı.

3. Pavlodar qalasındağı «Mäşhür Jüsip» meşiti

Pavlodar qalasındağı «Mäşhür Jüsip» meşiti özindik säuletimen erekşelenedi. Ğimarat jobası segizbwrıştı jwldızdı beyneleydi. Alayda, onıñ eñ qızıqtı twsı– şañıraq ispettes köterilgen kümbezi. Ol ejelgi türki üyleriniñ kümbezin körsetedi.

4. Qarağandı ortalıq meşiti

Qarağandı ortalıq meşiti – Qazaqstandağı ülken meşitterdiñ biri, sıyımdılığı 4 000 adamdı qamtidı. Ğimarat dästürli klassikalıq islam arhitektruası boyınşa twrğızılğan. Ortalıq ülken kümbezi jäne tört bwrışta mwnaraları bar. Meşit inter'eri qazaq halqınıñ oyularımen körkemdelgen.

5. Qostanay meşitii

Eñ eklektikalıq meşit Qostanay qalasına tiesili. Ol 1893 jılı salınğan. Meşittiñ erekşeligi ğimarat qwrılısında islam arhitekturası men eklektika elementterin üylestiriluinde.

6. Kökşetau qalasındağı «Nauan Hazret» meşiti

Kökşetau qalasındağı «Nauan Hazret» meşiti – elimizdegi ağaştan twrğızılğan sirek meşittiñ biri. Ğibadathananıñ tarihı da ğasırğa tatidı, 1904 jılı irgetası qalanğan.

7. Qazaqstandağı «qıtaylıq ülgidegi» meşit

Qazaqstandağı «qıtaylıq ülgidegi» meşit Qıtaymen şekaralas jatqan Jarkent qalasında ornalasqan. Bwl ğajap ğimarat 1895 jılı qıtaylıq säuletşi Hon Piktiñ jobası negizinde salınğan.

Derekköz: Nur.kz

Qazaq tiliniñ bolaşağı endi demografiyağa tirelip twrğan joq.

kerey.kz

Zhalgas Yertay Qazaq tiliniñ bolaşağı endi demografiyağa tirelip twrğan joq. Ol halıqtıñ işki küşi men biliktiñ sayasi erkine qaraylap twr Erterekten bastayıq. Bayağıda qazaqtıñ bastı probleması sanında edi, ol ras. Qazaqtar öz jerinde azşılıqqa aynalğan-dı. Al qalada qazaqşa estu qiın bolatın. Mektepterde, universitetterde, memlekettik basqaruda, bizneste qazaq tili şettetildi. Sol kezde qazaq tiliniñ tağdırı demografiyağa täueldi edi. Bwl logika wzaq uaqıt dwrıs sanalğan. Biraq bügingi Qazaqstanğa qarasaq, jağday özgerdi. Qazaqtar köpşilikke aynaldı. Qazaq tilin tüsinetinder men söyleytinder sanı bwrın-soñdı bolmağan deñgeyge jetti. Qazaq mektebine baratın balalardıñ sanı jıl sayın artıp keledi. Qazaq tili kündelikti ömirdiñ negizgi tiline aynaldı. Biraq nege til mäselesi äli özekti bolıp twr? Mäsele sanğa emes, sanağa
Qazaq etnogeneziniñ dağdarısı ham jaña koncepciya

kerey.kz

Arma ağayın! Şağın saraptama Birinşi, qazaq etnogeneziniñ dağdarısı kele jatır. Dağdarısqa qarsı qazaq etnogeneziniñ jaña koncepciyasınıñ jasalmauı alañdatadı. Biz qazir 18 ğasırlardağı qazaq han-swltandarı qabıldağan etnogenezdik koncepciyasımen äli ömir sürip kele jatırmız. Odan keyingi üş ğasırda kolonizaciyalıq kiriptarlıq etnogenezdik jaña koncepciyanı qabıldauğa häm transformaciyalauğa mwrsat bermedi. Qoldanıstağı qazaq şejiresin aşıp qarañız, rular şejiresiniñ koncepciyası 18 ğasırlarda qabıldanğan mizamğa säykes keledi. Tipti şejiredegi atalıq rular sol ğasırdağı qandayda bir tarihi twlğadan (batırdan) bastau aladı nemese şejiredegi atı atalatın rular 18- ğasırğa barıp toqtaydı, arı qaray üzik-üzik. Bwl 18- ğasırdağı jaugerşilik zamannıñ talabına say swrıptalğan qazaq etnogeneziniñ körinisi edi. YAğni qazaq şejiresiniñ koncepciyası qazaq etnogeneziniñ modelin qalıptadı. Ekinşi, sayasi jäne mädeni şeşimderdiñ
KÖKBAY ATA ŞIĞARMALARI – QAZAQTIÑ ÖRKENIETTİK ÖRESİNİÑ AYĞAĞI

kerey.kz

Adamnıñ bäri birdey emes. Aqıl-oyı erkin, mändi, qwndı dünieler tuğıza alatın, jasampazdıq quatı zor adamdar boladı. Sol siyaqtı örkeniettik äleueti (potencialı) zor halıqtar boladı. Onday qasiet özindik qwndılıqtar jüyetin jasay alatın, eşkimge wqsamaytın, tereñ tamırlı ruhaniyatı bar halıqtarda boladı. Qazaqtıñ bükil tarihı men mädenieti bizdiñ sonday halıqtar sanatına jatatınımızdıñ ayğağı. Sonday ayğaq Abaydıñ aqındıq mektebiniñ körnekti ökili Kökbay Janataywlı şığarmaşılığında molınan tabıladı… Keşe Semey qalasındağı Abaydıñ qorıq- muzeyinde Kökbay Janataywlınıñ 165 jıldığına arnalğan “Abaydan sabaq aldım bala jastan” attı ädebi keş ötti. Zal belgili abaytanuşı, professor Jandos Äubäkirdiñ tağılımı mol, äserli bayandamasın erekşe ıntamen tıñdadı. Spikerdi tıñdap otırıp: “Biz Kökbaydı tipti bilmeymiz deuge bolğanday eken ğoy… Keyde tipti jeñil, üstirt
ĞALIM BOQAŞ. «Özine ar twtqan, jattan zar twtadı!»

kerey.kz

Eki mıñınşı jıldardıñ basında qazaq ruhaniyatında erekşe basılımdar boldı. Atap aytsaq, Atırau şärinde şıqqan «Altın Orda» gazeti bolsa, odan keyingisi Almatı qalasında şığıp twrğan «Jas qazaq», sonday-aq «Şetel Ädebieti» sındı gazetter edi. «Altın Orda» gazetine Meyirhan Aqdäuletwlı, al qalğan ekeuine Talğat Eşen men Ardaq Nwrğazı ispetti qazaqtıñ intellektual azamattarı bas redaktor bolğan edi. Bäri de esimderi elge mälim, ğajayıp aqındar. Bäz bireulerdiñ: «Jurnalist bolmasa, aqın eşqaşan jarıtıp gazet şığara almaydı», – degen sıpsıñ sözderiniñ auızına qwm qwyıp, älgi äperbaqan tüsiniktiñ ayağın kökten keltirgen de osı talanttı qalamgerler boldı. «Ädebiet portalı» «UAQIT PEN KEÑİSTİK…» aydarımen tek atalğan osı basılımdar ğana emes, jaña ğasırdıñ basında qazaq baspasözinde jarıq körgen nebir jilikti jazbalar men tanımdıq
Naurız merekesi qwrmetine Panfilov köşesindegi Sahnada «Än qanatındağı Naurız» attı dästürli önerde jürgen jas orındauşılardıñ än keşi ötti.

kerey.kz

Bügin Almatı qalası äkimdigi Mädeniet basqarmasınıñ wyımdastıruımen Panfilov köşesi boyındağı sahnada Naurız merekesine arnalğan «Än qanatındağı Naurız» attı jas orındauşılardıñ dästürli än keşi joğarı deñgeyde ötti. Almatı qalası HH ğasırdıñ 30-jıldarınan bastap wlt mädenietiniñ wyıtqısı, ordası qızmetin atqarıp keledi. Dästürli önerdiñ iri ökilderi, zertteuşileri osı qalada twrıp, eñbek etti. Qazir de professionaldıq tiptegi dästürli muzıkanıñ eñ iri oşağı – Almatı. Mwnda etnomuzıkanıñ belgili qayratkerleri, dästürli dombıraşı, qobızşı, sıbızğışı, änşi-termeşiler äzirleytin arnaulı orta jäne joğarı oqu orındarı, öner wjımdarı şoğırlanğan. Qazaq köne muzıka aspaptarınıñ jer betindegi jalğız muzeyi men elimizdegi jalğız dästürli öner teatrı da osında. Soñğı uaqıttarı Almatı qalasında dästürli önerdi nasihattap jürgen jas önerpazdardıñ arnayı än keşi ötpep edi.