Қазақстандағы ерекше жеті мешіт

Qazaqstandağı erekşe jeti meşit

| Apr 17, 2016

Qazaqstan halqınıñ 70 %-ı islam dinin wstanadı. Bwl şamamen 11 mln-nan astam twrğın. Osı orayda islam.kz saytı elimizdegi erekşe jeti meşitti nazarlarıñızğa wsınadı.

El mwsılmandarı üşin qazaq topırağında är uaqıtta köptegen meşitter boy köterdi. Onıñ alğaşqılarınıñ biri – IX ğasırda Mañğışlaq tübeginiñ jartasında twrğızılğan «Şaqpaq ata» meşiti.

Qazirgi uaqıtta Qazaqstanda 2700-ge juıq meşit bar. Tömendegi tizimde erekşe äri qwrılısı ğajap meşitter tizbektelgen:

1. «Äziret Swltan» meşiti

«Äziret Swltan» meşiti – Astanada ornalasqan, Qazaqstandağı jäne Orta Aziya elderiniñ işinde eñ iri meşit sanaladı. Meşit qwrılısı 2010-2012 jıl aralığında üş jılda boy köterdi. Qwlşılıq üyiniñ 9 kümbezi, 77 metrlik 4 mwnarası bar, sıyımdılığı on mıñ adamğa arnalğan.

2. Semey meşitiölisti

Semey meşiti – Qazaqstandağı eñ eski meşitterdiñ biri. Qwrılısı 1852 jılı bastalğan. Kirpişpen körkemdelgen 14 terezesi meşittiñ negizgi körki bolıp tabıladı.

3. Pavlodar qalasındağı «Mäşhür Jüsip» meşiti

Pavlodar qalasındağı «Mäşhür Jüsip» meşiti özindik säuletimen erekşelenedi. Ğimarat jobası segizbwrıştı jwldızdı beyneleydi. Alayda, onıñ eñ qızıqtı twsı– şañıraq ispettes köterilgen kümbezi. Ol ejelgi türki üyleriniñ kümbezin körsetedi.

4. Qarağandı ortalıq meşiti

Qarağandı ortalıq meşiti – Qazaqstandağı ülken meşitterdiñ biri, sıyımdılığı 4 000 adamdı qamtidı. Ğimarat dästürli klassikalıq islam arhitektruası boyınşa twrğızılğan. Ortalıq ülken kümbezi jäne tört bwrışta mwnaraları bar. Meşit inter'eri qazaq halqınıñ oyularımen körkemdelgen.

5. Qostanay meşitii

Eñ eklektikalıq meşit Qostanay qalasına tiesili. Ol 1893 jılı salınğan. Meşittiñ erekşeligi ğimarat qwrılısında islam arhitekturası men eklektika elementterin üylestiriluinde.

6. Kökşetau qalasındağı «Nauan Hazret» meşiti

Kökşetau qalasındağı «Nauan Hazret» meşiti – elimizdegi ağaştan twrğızılğan sirek meşittiñ biri. Ğibadathananıñ tarihı da ğasırğa tatidı, 1904 jılı irgetası qalanğan.

7. Qazaqstandağı «qıtaylıq ülgidegi» meşit

Qazaqstandağı «qıtaylıq ülgidegi» meşit Qıtaymen şekaralas jatqan Jarkent qalasında ornalasqan. Bwl ğajap ğimarat 1895 jılı qıtaylıq säuletşi Hon Piktiñ jobası negizinde salınğan.

Derekköz: Nur.kz

Toqaev mırza til jaylı tağı birdeñe depti

kerey.kz

Zhalgas Yertay Orıs tiliniñ märtebesin eş tömendetpedik, onıñ bäri küñkil söz degen eken. Qazaq tiliniñ de märtebesi tömendedi dep baybalam salmañdar dep wrsıptı. Aldımen jauabı joq swraqtardan bastayıq. Toqaev mırza, eger eşteñe özgermese, onda “teñ” söziniñ “qatarğa” auısuı jay köz aldau äreketi me? Qoğamdağı gradustı basuğa talpınıs qana ma? Qazirgi memlekettik byurokratiyalıq apparattıñ status-kvonı saqtap qaluğa tırısuı dep bağalasa bola ma? Endi Toqaev mırzanıñ är sözine toqtalsaq.“Jaña Konstituciya mätininiñ resmi qwjat retinde qazaq jäne orıs tilderinde jariyalanuı köp närseni añğartpay ma? Bwl jerde tüsinikteme berip, aqtaludıñ özi artıq”Iä, qazirgi qazaq tiliniñ probleması da sol – qazaq tili men orıs tiliniñ qwqıqtıq teñdigi memlekettik tildi kemsitip twr. Öytkeni byurokratiya qwjattardı orısşa äzirlep, keyin
Konstituciyada qazaq tilin memlekettik äri resmi til etsek, basqa tilderdiñ qwqı şektele me?

kerey.kz

Bwğan naqtı jauap – joq, bwl şeşimnen eşbir tildiñ, sonıñ işinde, orıs tiliniñ de qwqı şektelmeydi. Nege? Öytkeni konstituciyadağı memlekettik til märtebesi biliktiñ jwmıs tilin ğana retteydi. Ol normanıñ qarapayım adamdardıñ qatınas tiline qatısı joq. YAğni, memlekettik til – memlekettik organdar men jergilikti özin-özi basqaru wyımdarı jwmıs isteytin til degen söz. Bwl şeşim orısşa söyleytinderdiñ qwqığın şektemeydi, orısşa söyleuge tıyım salmaydı. Qarapayım adamdar üyinde, qoğamdıq orındarda, bizneste, media men mädeniet oşaqtarında qalağan tilinde söyley de, jwmıs istey de aladı. Bwğan konstituciyanıñ basqa baptarı naqtı kepil bolıp otır. Al jaña konstituciyada 9-baptıñ 2-tarmağı qazirgi küyinde qalsa, bwl – qazaq tiliniñ qwqığın şekteydi. Sebebi memlekettik organdar qwjattardı özderi üyrengendey aldımen orısşa jazıp,
Qazirgi biliktiñ eñ ülken qorqınışı…

kerey.kz

Zhalgas Yertay Konstituciyadan orıs tilin alıp tastasaq, Resey bizge soğıs aşa ma? Bilik osılay qorqıta bastadı. Biraq ol swraqqa qısqa jauap – joq. Sebebi, Reseyge qarsı Äzirbayjan da, Armeniya da neşe türli äreketke bardı, barıp ta jatır, biraq olarğa qazir soğıs qaupi tönip twrğan joq. Bwl ädisti sayasi manipulyaciya deydi, şın mäninde, bwnı qazirgi status-kvo jağdayın saqtap qalğısı keletin jüyeniñ asığıs oylap tapqan argumenti deuge boladı. Oylap köriñizşi, Reseyge bizdiñ memlekettik organdar qay tilde is-qağaz jürgizetini emes, loyal bolğanımız kerek. Endeşe, Resey bizdiñ loyaldığımızdı saqtap qalğısı kelse, konstituciyadağı til mäselesine qarsı bolmauı kerek. Sebebi bwl işki twraqtılıq mäselesi. Deni sau eldiñ biligi öz körşisine osınday qarsı argument aytar edi. Endi
Si Czin'pinniñ qıtay äskeri basşılığın “tazalauı” neni bildiredi?

kerey.kz

Rid STENDIŞ Resey prezidenti Vladimir Putin (oñ jaqta) elge saparmen kelgen qıtay generalı Çjan YUsyamen qol alısıp twr. 2017 jıl. Ötken aptanıñ ayağında Qıtaydıñ Ortalıq äskeri komissiyası törağasınıñ orınbasarı qızmetinen äri Qıtay kommunistik partiyası sayasi byurosınıñ müşeliginen bosatıldı. Äskeri basşılıqtağı mwnday joğarı şendi twlğanıñ ornınan alınuı Pekinniñ Tayvan'ğa qatıstı josparına, AQŞ-pen bäsekesine jäne aymaqtağı twraqtı oyınşı retindegi röline qatıstı birqatar swraq tuğızıp otır. 24 qañtar küni Pekin qızmetten bosatılğan general Çjan YUsya (Qıtay basşısı Si Czin'pinniñ köp jıldan bergi senimdi serigi bolğan) tergeuge alındı dep habarladı. Tosın şeşimnen keyin Si Czin'pin äskeri basşılıq şıñında jalğız özi qaldı. Qıtaydı zertteuşi sarapşılar mwnıñ bilik sabaqtastığına eleuli saldarı boladı deydi. Al Pekinniñ seriktesteri
Tek tilge baylanıstı…

kerey.kz

Qazaq Respublikasında bir ğana memlekettik til bar. Ol- qazaq tili. Qazaq tilinen basqa eşbir ekinşi tilge memlekettik märtebe berilmeui kerek! Otız jıldan astam uaqıttan beri geosayasi ahualdı sıltauratıp keldik. Endi bizdiñ de minezimizdi häm mısımızdı körsetetin uaqıt keldi. QR-nıñ azamatı häm salıq tapsıruşı qatardağı twrğını retinde talap etemin! Aldağı bes jılda Qazaq Respublikasında eleuli demografiyalıq özgerister boladı. Atap aytqanda 2030 jılınan keyin qazaqtardıñ respublikadağı jalpı ülesi 80-85% ke deyin artadı. Slavyan halıqtarınıñ ösimi azayıp 10%-ğa deyin tüsedi. Esesine eldegi türkitildes özbek, tatar, wyğırlardıñ ösimi eselep ösip tipti 10-15 jılda orıstardıñ ornın basıp ozuı mümkin. Sol kezde Qazaq Respublikasındağı jalpı türkitildes halıqtardıñ üles salmağı 85-90% ke jetedi. Nätijesinde qazaq mektepteriniñ sanı,