Ölim, qaza deytin käpirdi köp elemeuşi edim. Sarı masanıñ ızıñınday bir sarındı qwbılıs edi ol. Alpıstı aralağan men ondaydı az körip, az estidim be? Biraq,

mwnım ötirik eken. «Omarğazı dünie saldı» degende töbeşaşım tik twrdı. Äsili , ömir özimmen tüyiser jer – sol mañda tirliktiñ bar şırayı bir jarıq etedi bilem. Osı jarq etu jäyşılıqtağı sönip – janulardan basqa närse. Soñğı tınısında Omarğazınıñ da tirligi osılay jarq etti.
Jası biıl 65ke keletin –dı. Buranıñ qara sanınday köriner bwl birqauım jas. Äytsede, Omarğazı sındılarğa azdıq etuşi edi. Azdıq etti de. Keyindep süyekti dünielerge den qoyğan onıñ oy sorabı auır, joba-josparı degeniñiz basınan asatın. Älgi aytqan 65 jıldıñ özi de Omarğazığa tolıq bwyırmadı ğoy. 21jasında ädebietke qalam tarttı. Amal ne, sayasi bwltalaqtardıñ kesirinen jazalanğan, aydau-sürginde qañğılestegen kezderin eseptegende köp ömirin sel alıp, jwt jayladı emes pe? Öz bası jay adam emes, ğajayıp jaralğan degdar jan. Zerek-zerdeliginde bağa joq. Joyqın bilimdar, tüygen-tüys ingeni lay teñiz edi-au. Omıkeñdi eki-aq närse: qiyal men senim ömir sürgizdi. Bir esepten, qiyal sol degenine jetti de, senimi aqtaldı ğoy onıñ. Bwlay deytinis, ädebiette mañdayı jarıq Süleymenniñ kenişindey bir qazınanıñ kiltin qolında wstadı. Jäbir, jaladan jasımadı. Bäkin-şükinge aynala qoyğan joq. «Jığılsañ, Nardan jığıldıñ» kerimen juandata jazdı, jarıqtıq. «Añ şadırın oq tabadı», «Tarazı» romandarı, Qwday biledi-au, Qazaq ädebietinde bwrın tumağan töl. Romannan köp ne bar. Al, Omarğazınıñ mınaları adamzattıñ qay-qaşanğı aşı jırı esebinde aldına jan sala qoymas. «Añ şadırın oq tabadı»dan örilgen qoğamdıq qayşılıqtardıñ asqınuı sayasi täsilmen tejelmey, aqındıq şabıtpen toğıstırıluı, ärlenuli «Tarazı» romanı tarihi täbiğilıqtıqızğışt ay qoruşı jandardıñ özekjardı armanı boldı. Omarğazı osınday qaterli bir janama stil'diñ öner-örnegimen «Mine, menmin!» dep keudesin qaqqan jazuşı. Mwnı bir dep qoyıñız.
Eñ qızığı, şığarmada körneu twrğan aqın da, «Qızğıştay qoruşı» da joq. Tek ol romannıñ ruhi halınan şırqıray ün qatadı. Sol ün say-süyekti sırqıratar, äri qajetti ün. Üstirtti şaq-şwq etetin twrpayılıqtan, ämirşeñdikten sau. Omıkeñ şığarmasınıñ tüymedeyinen Tüyedeyine şek şıt jaña. Boları bolıp, boyauı siñgen ädebi jarlılıq wşıraspaydı. Ol jasampazdıq ömirinde qaqpayğa jürmedi. Qwlağına Qwday sıbırlağandı jazğan. Özinşe özgeşe jazıp, älem ädebietiniñ «Eñsegey boylarımen» qara talastı da otırdı. Qayran qalasız ba, qalmaysız ba? Qoğamnıñ sayasi emeurinisiz ädebieti bir kün ömir süre almaytın elde ol älgi janama stil'diñ tıñ, bas erkindigi bar jañalığın qalay wstandı, qalay oñına keltire aldı eken? Tegi, salqar wlı talant degeniñiz alapat qırsıqtıjäyimen bipazdap jeñedi-aq, sirä. Aqıl-oydıñ quıs-quısına sol toñmoyındıqtı quıp tığadı-au, sirä. Keyinirek Qıtaydağı ädebi ağımdardıñ bas jibi bosağan sayın bağı janıp, talant iesiniñ qır-sırı aşıqqa, biik-beleske köterilgen. Oğan jañağı 65 jıldıq ömiriniñ jetispey qaluı sol-twğın. Endi bir siltep köreyin degende auıru şırmadı… ajal qu «Ala baulı qwrığın saldı-ay!»
Jazuşı somdağan eki roman (Bitkeni), jeti povest' (Bitkeni), on altı dastan menmıñğa juıq öleñ, drammalıq toğız tuındısınıñ bäri kemeline kele kenezine tolğan dünieler. Ala-qwlası joq. Onan tıs äleumettik taqırıp pen sın twrğısındağı maqala, jazbalarınıñ özi atköpir. Oñaşa äñgimeniñ üstinde «Äy, Serik, meniñ oyıp alatın on tomdıq närsem bar eken-au» – degenin et qwlağımmen estidim. Omar-ğazınıñ aqındıq iriligin bäsireleytin salmaqtı monografiyalıq eñbek te jazıp edi. Mwnday ğwmırnam alıq tolğau ol jaqta eşkimniñ mañdayına bwyırğan joq.
El işi emes pe, twu basta Omarğazı jasampazdığına aqilana qaraytındar, qala berdi ädebiettiñ jaña sarın jas swlbasın jatsınatındar örip jürse de, birtindep solardıñ kömeyine qwm qwyılğanın bilemiz. Tegi, darqan talant bar qiyanpwrıstıqtı alaqanında oynatatın siyaqtı. Qauıp-qaterdiñ talayın jönge salıp-aq, innen-inge quıp tığama deyim. Adamzattıñ äldebir danalıq lebizderi ünsiz moyndaytın qwlqınıñ barlığına közim jetti. Endeşe, jazuşınıñ danalığın moyındağan öz wltı ğana emes-tın. Qıtay qauımı da oğan qoğaday japırılıp edi. Sonıñ birin aytsaq, «Aq mısıq» atalğan üş bölimdi komediya osığan kuä. Adam pendesiniñ twñğış retki bir qilı töñkerisi deliner aydar tağılıp, Qıtayğa on jıl älek salğan «Mädeniet revolyuciyası» taqırıp etilgen «Aq mısıq» jazılğan kezde Qıtaylıq eseñgiregegen ädebiet bwl taqırıpqa auız aşuğa dät twtpağan äri qisının tappağan edi. Basqa tappasa qoysın, onıñ bapasın bizdiñ Omıkeñ tapqan – «Aqmısıq» jazılğan. Biraq, jarıq körmedi. Bar sebebi – «Äzir kim boluına qaramay, bwrın memleket basşılığında bolğandardı sayqımazaqqa aynaldıruğa jol qoyılmaytın iştey belgileme bar eken. Qaydam, «aq mısıq» komediyasınıñ keyipkerleri Mau zı dwñnıñ toqalı Jiyañ şçıñ, bwrınğı memleket törağası Uañ huın bastatqan şınjırbalaq-şıbartöster bolatın. Bwğan ne jorıq? Şığarma jariyalanbağanmen key tarau üzindileri Qıtay tilinen orın aldı. Auızşa taradı. Jwrt duıldastı-ay kelip. Eldiñ beldi ädebietşileri qol wşın berip kömektesti. Ükimet esigin tozdırdı. Kördiñiz be, esik tozdı desek te tozbaytın närse de bar eken. «Aq mısıq» küni büginge deyin bürkeuli küyinde qaldı. Wyalmay ayta alamın, Omarğazı bir ğana «Aqmısıq» komediyasımen-aq, dünie ädebietiniñ esiginen endirkeley kiretinine jwldızdıñ oñ-terisi joq.
Wsaq-tüyegin qospağanda Omarğazımen öz basım elu tört ret oñaşa otırğan ekem. Sonda ne aytıp, ne qoymadıq biz. Omıkeñ ülkendigin bwldamaytın. Tili mayda, sözine qalayda bir qaljıñ aralastırudan jazbauşı edi. Sol oñaşa otırudıñ köbinde ol «Aq mısığınıñ» bwyığıp jatqanına qinalatın. «Qaşan Tışqan alar eken?» «Alğaşqısın seniñ qanjığaña baylaymın» – dese, men aytamın: «Qoy, äbden aşıqtı, Mısıqtıñ özi-aq jesin» -dep.
Solay da-solay, ömir ötti, dem bitti. Tirisinde mına twrğan jer, bir beldiñ astında jürgen Omarğazını Qazaqstan onşalıq bilmese, bwl – bayağı Qazaqtıñ sorı. Ol jağın söz etsek, wzaq hikaya; bärin qoyayıq. Ölim men ömir tüyiliskendejarq etken aqın tirliginiñ şıray-kelbetin endi tanuğa den qoya alsa da Qazaqstan birdeñeden qısır qalmas. Omarğazı oñay kisi me? Onıñ şığarmaşılıq auqımında ne joq. Qazaqqa kereginiñ bäri bar. Wlttıq psihologiyanıñ qoynauınan tamırlanğan äsem, wlı şığarmalarınıñ qadırine jetsek te, jetpesek te onıñ tügi ketpeydi. Äldeqaşan-aq öz aldına Qazaq ädebietiniñ tau kötergen Tolağayına aynalıp ketken. Belinen attar küş bwl mañda joq. Endgi jastar, täuelsiz eldiñ endigi qırşındarı, Omarğazı oylarınıñ dämin tatpay, auızdanbay twrıp, bayırğı tört twrmanı say Qazaqqa äm zamanğa ömeşegin sozğan qazırgi Qazaqtay boluı da ekitalay. Ekitalayılılıq, eki wştılıqtan jaman närse joq. Körip jürsizder, eki bağlı Qazaq şın Qazaq emes.
Omarğazı poeziyasın tanıtuda «Jwldız» jurnalınıñ sarayı tüzik körinedi. Tayau jıldarı «Qws jolı» dastanın, qıruar öleñderin bastı. Tartımdı alğı söz jazğanına, bir oydı bülk etkizgenine şükir. «Omarğazı iisi Qazaq poeziyasına jañalıq äkeldi» degendi de estidik. Solayında solay ğoy. Degenmen, tötesinen qoyıp ketken arzanqoldılau pikir me deymin. Tötesinen qoyıp ketken arzanqoldılau pikirlermen aldausıratar kisiñ ol ma? Oğan say qomaqtı közqaras, bayıptı bağalau qayda№ birer jıl aralap, omarğazınıñ on tomdığı Qıtayda jarıq köretinine jürek senedi. Köñil ornıqtı. Soğan at salısatın beldi, biliktiler, auzımen qws tistegen Qazaq ziyalıları ol jaqta bar. Eñ qızığı, jalpaq el Qazaqstan jwrtına tanıtudıñ qamın oylastıru ğoy. Qıtayda basılğan kitap bwl jerdiñ Qazağına azıq bola almaydı. Üytkeni arap ärpin tanitındar joqqa säkin. Au, ağayındar, Omarğazı dünielerin sender de şığarıñdar. S onan kedey bolıp qalmaysıñ. Anau-mınau da, «Qazaqtıñ bir tuar wlı» delinip jatqan kezdegi auız baylığıñmen emes, Qwdayıña qarap aytatın «Bir tuar wlım» deytinderiñ sol – Omarğazı.
Marqwmnıñ topırağı torqa, jatqan jeri jäyli bolğay.

06.1997