Gülen qozğalısınıñ biliktiñ kärine wşırauı
kerey.kz
Fethulla Gülen (sol jaqta) men Rejep Tayıp Erdoğannıñ birge otırğan sureti.
Türkiya biligi 15 şildede memlekettik töñkeris jasamaq boldı dep AQŞ-ta twratın dindar Fethulla Gülendi ayıptaydı. El arasında da osınday pikir ornıqqan. Onıñ sırına Gülen qozğalısınıñ tarihınan qanığuğa boladı.
GÜLEN QOZĞALISI NENİ KÖZDEYDİ?
Fethulla Gülen äu basta sünnittik islamnıñ hanafi mäzhabın wstanatın tegi kürd ottoman ğalımı Said Nursidi qoldağan. Biraq, 1970-jıldarı odan bölinip, jeke dini wyım qwrğan. Keyin bwl toptı «Gülen jamağatı» dep ataytın bolğan.
Zayırlı bağıttı qatañ wstanatın äskeri ükimetterdiñ twsında jwmıs istegen basqa sektalar siyaqtı Gülen qozğalısınıñ da jwmısına tıyım salındı, söytip olar 1983 jılğa deyin jasırın jwmıs istedi. Bwlar basqa dini toptar tärizdi Qwran üyretip, ğibadat jasauğa emes, sayasatqa köbirek köñil böldi. Birtindep biznesmenderdiñ qoldauına ie bolğan olar Türkiyadağı konservativti dini toptardıñ arasındağı sayasi oyınşığa aynaldı.
Türik dini qayratkeri Fethulla Gülen. Pensil'vaniya, AQŞ, 16 şilde 2016 jıl.
«Sol twsta [Gülen] qoğamda «öjet te jankeşti adamdardı» tärbielegisi keletinin jazğan. Söytip olar ükimettegi türli mañızdı orındarğa: policiyağa, sot jüyesine, işki ister ministrligine, tipti armiyağa öz tärbiesinen ötkenderdi kirgize bastadı», – deydi Türkiyadağı Islam toptarı boyınşa jetekşi mamandardıñ biri Rusen Çakir.
Degenmen, aşıq äreket etetin basqa sayasi partiyalarday emes, Gülenniñ tobı özi jaylı derekterdi qwpiya wstadı. Qwramında qanşa kisi bar, olar kimder, sayasatta ne közdegenderi bar – osınıñ barlığı jwmbaq bolatın. Gülenniñ qozğalısı men oğan qatısı bar «qorlar» men kompaniyalar bayığan üstine bayıp, wlğayıp, qatarın tolıqtırıp jatır degen alıpqaşpa söz köp aytılğanımen, bwğan eşqanday naqtı dälel bolğan joq.
QOZĞALISTI KİMDER QOLDAYDI?
Gülen qozğalısınıñ qwramındağı adam sanın, olardıñ qarjısın naqtı aytu mümkin emes. Köp boljamdarğa qarağanda, 40 jıldıñ işinde onıñ qatarına ondağan mıñ adam qosılğan.
Qozğalıs basşısı eşqanday arnayı «jeli» qwrmağanın aytumen keledi. «Basqa sayasi partiyalar siyaqtı biz de wyımdasqan jelisiz-aq kez kelgen memlekettik mekemedegi qızmetkerdi öz jağımızğa tarta alamız» deydi Fethulla Gülen.
Degenmen, Çakirdiñ aytuınşa, Gülen qozğalısınıñ keñesşileri mektep bitirip jatqan jas müşeleriniñ mamandıq tañdauına ıqpal etip, jol körsete aladı. Basqa birde-bir partiyanıñ mwnday mümkindigi joq.
BILİKTİÑ QIRINA İLİNU
1970-jıldarı ükimet armiya jäne qauipsizdik qızmetin gülenşilerdiñ «jansızdarınan» tazaru nauqanın jürgizdi. 1980-jıldarı zayırlı partiyalar men basılımdar armiyada jasırın «fethullaşılardıñ» bar ekenin aytıp, dabıl qaqqan edi.
Armiya men memlekettik qızmet salasına dendep engen Gülen jaqtastarı qatarlarına qozğalıstıñ basqa müşelerin de tarta bastadı. Aqparat qwraldarınıñ habarlauına qarağanda, 2010 jılı Gülen qozğalısınıñ müşeleri memlekettik qızmetke ümitkerler tapsıratın emtihan swraqtarın teksergen.
Gülen öz jamağatına bağıt berip, jol siltese, mektepteri Türkiya men odan tıs aymaqtarda onıñ atın şığarıp jatır. Keybireuler onı «ükimetke ıqpalın bildirmeu üşin mektepterin köz aldau maqsatında paydalanadı» dep sınaydı. Al Gülenniñ özi bolsa Türkiyadağı bilim deñgeyin köteru onıñ bastı maqsattarınıñ biri ekenin jii aytadı.
1999 jılı memlekettik telearnadan onıñ jasırın taspağa jazılğan sözi jariyalandı. Onda Fethulla Gülen «ükimetke ündemey dendep enip, «der sätti» sabırmen kütuge» şaqırğan.
«Tım asıqsañdar türiktiñ memlekettik mekemeleri jelkeleriñe minedi», – degen ol.
Zayırlı ükimet pen baspasözdiñ qısımına şıdamağan Fethulla Gülen 1999 jılı AQŞ-qa qonıs audarğan.
ERDOĞANMEN ARAZDASU
2000-jıldarı policiya, sot jüyesi, BAQ, bilim salalarında, tipti armiyada Gülenniñ jaqtastarı tım köbeyip ketti. Mwnıñ üstine ol 2003 jılı ükimet basına kelgen Rejep Tayıp Erdoğanmen jaqın boldı. Gülen men Erdoğannıñ Islam jönindegi közqarastarı wqsas bolğanımen, olardıñ zayırlı memlekettegi islam qozğalıstarınıñ jwmısına qatıstı wstanımdarı ärkelki.
Türkiyada memlekettik töñkeris jasau äreketi sätsizdikke wşarğannan keyin prezident Erdoğandı qoldap şeruge şıqqan adamdar. Stambul, 19 şilde 2016 jıl.
Erdoğannıñ Ädilet jäne damu partiyası (AKP) 2002 jılğı saylauda jeñiske jetkende Gülen qozğalısı onı aşıq qoldadı. Al Erdoğan ükimeti 2010 jılğa deyin qozğalıstıñ jwmısına jılı qabaq tanıtıp keldi.
2010 jıldan bastap Erdoğan Gülenge büyregi bwratındarğa qarsı şara qoldana bastadı. Aldımen policiyanı, Gülenniñ «bastapqı bilim beru mektepterin» «tazalağan» ol äskerilerge onşa tiise qoyğan joq. 2013 jılı ükimettegi jemqorlıqtı äşkereleydi degen audiotaspalar jariya bolıp, prem'er men onıñ aynalasındağılardıñ bası dauğa qalğanda Erdoğan Gülenmen qarım-qatınasın birjola üzdi. Sebebi, Erdoğan mwnı gülenşilerdiñ tosınnan jasalğan qastandığına jatqızdı.
JAPPAY QARMAU
Türkiyada biıl şildede memlekettik töñkeris jasau äreketi bastalğan soñ 48 sağattıñ işinde policiya, qauipsizdik küşteri jäne armiya Gülen qozğalısına jaqın-au degen 7 mıñğa juıq küdiktini twtqındadı. Kelesi jeti kün işinde wstalğandar sanı 50 mıñnan asqan, degenmen olardıñ keybiri bosatılğan. Aqparat qwraldarı, kompaniyalar, tipti mektepter jabılğan nemese olardıñ basşıları qamalğan.
15 şildedegi sätsizdikke wşırağan töñkeristen soñ Gülen qozğalısınıñ ondağan müşesi öz qauımındağı joğarı şendi basşılardan auızşa nemese habarlama türinde nwsqau alğandarın moyındadı. Tipti bir polkovnik özinen lauazımı joğarı generalğa nwqsau bergenin aşıq ayttı.
Policiya köligi 15 şildedegi oqiğağa qatıstı delingen sarbazdardı äketip baradı. Stambul, 20 şilde 2016 jıl.
Äsirese şetel jwrtşılığın gülenşilderdiñ az uaqıttıñ işinde qalayşa tez anıqtalğanı tañqaldırdı. Köp jwrt, sonıñ işinde Euroodaqtı keñeytu jönindegi komissar Yohannes Han töñkeristen bwrın-aq ükimettiñ qolında küdikti adamdardıñ tizimi bolğan degen boljam ayttı. Endi bir sarapşılar tipti bwl töñkeristi «ädeyi wyımdastırılğan spektakl'ge» baladı.
Gülen tobınıñ türikterdiñ sayasi sahnasında 40 jıldan beri belsendi äreket etip kele jatqanın, al Erdoğannıñ avtoritarlıq basqaru ädisine süyenetinin eskerer bolsaq, memlekettik qızmet, bilim jäne biznes salalarındağı Gülen jaqtastarınıñ tizimi bwrınnan bolğan deuge qisın bar, olardı arnayı qızmetterdiñ jiti baqılağanı jasırın emes.
Erdoğan keñesşileriniñ aytuınşa, türik prezidenti qarulı küşterdi osı tamızda «tazartudı» oylap jürgen. «Töñkerisşiler» sonıñ aldın alu üşin ärekettengen boluı ıqtimal. «Tım asıqsañdar türiktiñ memlekettik mekemeleri jelkeleriñe minedi» degen sözdi Gülen osıdan 17 jıl bwrın aytqan desedi. Onıñ tobı bwl bülikke qatıssa da, qatıspasa da, Gülenniñ bwl sözi qazir säuegeylik mänge ie bolıp twr.
(Material ağılşın tilinen audarıldı.)
Azat Europa / Azattıq radiosı
Pikir qaldıru