«QAZAQ» gazetiniñ ağımdağı jılğı №16-17 sanında jariyalanğan «Älemdegi eñ isker qazaq qızı» attı maqalamızda esimi Angela Merkel', Elizaveta İİ, Hillari Klinton, Kandoliza Rays sındı älemniñ eñ ıqpaldı äri bedeldi äyelderimen qatar atalatın Güljan Moldajanova turalı keñinen jazğanbız. Al bügingi «Qandastar tınısınıñ» keyipkeri – Europada ministr atanğan alğaşqı qazaq qızı, medicina ğılımdarınıñ doktorı, 53 jastağı çehiyalıq sayasatker Jämilä Stehlikova.
Jämilä Almasqızınıñ esimi 2007-jılı Europada jäne Qazaqstanda jii atala bastadı. Öytkeni, sol jıldıñ 9-qañtarında Çehiya Respublikasınıñ Prem'er-ministri Mirek Topolanektıñ Jarlığımen qazaq qızı Adam qwqıqtarı jäne şağın wlttar mäselesi jönindegi ministri bolıp tağayındaldı. Sol kezden bastap «Twñğış» deytin söz sayasatker hanımğa qarata aytılatın boldı. Nege deseñiz, bwğan deyin Çehiyanıñ tarihında özge wlttı ministr bolğan emes, Qwday-au, Çehiya deymiz, mwnday joğarı därejeli lauazımğa bükil Ortalıq Europa elderinde basqa eldiñ ökili alğaş ret köterilip otır. Al Qazaq eliniñ tarihında Jämilä hanım alğaşqı bolıp Europanıñ ozıq elinde ministr därejesine deyin köterilgen qazaq wltınan şıqqan sayasatker atandı.

Ministr atanğan qazaq qızı kim?

Rasında da, bwl swraq halıqtı qattı qızıqtıradı. Sondıqtan da, qoldağı bar mälimet boyınşa, atalğan swraqqa jauap berip körelik.
Jämilä Almasqızı 1962 jılı 6-aqpanda Almatıda düniege kelgen. Äkesi Almas Ordabaev – säuletşi, mädeniettanuşı, etnograf. Al anası – Rauza Sembaeva himiya salasınıñ ğalımı. Nağaşı atası Äbdihamit Sembaev kezinde Qazaqstanda Bilim ministri bolğan sayasi twlğa.
2007-jılı «Azattıq» radiosına bergen swhbatında Jämilä hanım Qazaqstan men Qırğızstannıñ şekarasında ornalasqan Qaraqwrım auılındağı (Jambıl oblısı) atamekeni turalı bılayşa añsağan: «…Men üşin Qaraqwrım auılınıñ mañızı öte erekşe. Qaraqwrımda meniñ atam, yağni äkemniñ äkesi tuıp-ösken. Sondıqtan, atameken degende meniñ esime ärqaşan jii tüsetin jer – özim tuıp, balalıq şağım ötken äsem de süyikti qala Almatı emes, aldımen sol Qaraqwrım auılı köz aldımda elesteydi. Mine, sol auılda öz qwrbı-dostarımmen birge qır-dalağa şığıp, özen-kölge şomılıp, atqa minip, sayrandap jürgen kezderimdi jii añsaymın. Meniñ qazirgi tirşilik-ömir jolım sol Qaraqwrım qıstağınan bastau aladı desem şındıq bolar».

Qaraqwrım. Mäskeu. Homutov…

Äkesi Almastıñ jwmıs jağdayımen Mäskeuge qonıs audardı. 1986-jılı Birinşi medicinalıq institutınıñ 1-şi emdeu fakul'tetinde bilim alıp bitirdi. 1985-87 jıldarı atalğan instituttıñ psihiatriya kafedrasında ğılımi qızmetkeri jäne sabaq beruşi mindetterin atqardı.
«Mäskeu universitetindegi oqu kezinde çeh jigitimen däm-twzımız jarasıp, Europağa qonıs audardım. Sonımen, çeh tili ortasına tüstim. Al, qay orta, qay qoğamda bolsañ sol eldiñ tilin biluiñ arqılı öz bet-beyneñ, közqarasıñ ayqındaladı eken. Meniñ közim jetkeni – ağılşın, orıs, nemis sekildi älemdik deñgeydegi tildermen qatar öz ana tiliñdi bilmeseñ, balaña üyretpeseñ onda älemdik jahandanu teñizine şögip ketuiñ ğajap emes. Onday birkelki ömirde wlttıq tegiñ de, tarihi tamırıñ da joyıladı eken», – degen sayasatker ana tili – qazaq tilin saqtay almağanına ökiniş bildiripti.
Bolaşaq jarımen Keñes Odağınan Çehiyağa qonıs audarğan Jämilä 1987 jılı Praga qalasında aspiranturada oqıdı. 1989-1992 jıldarı Homutov qalasında beldi däriger-psihiatr, 1992-1997 jıldar aralığında Praga halıq densaulıq saqtandıru ortalığında jäne Memlekettik densaulıq institutında ğılımi qızmetker bolıp jwmıs istedi.

Qalalıq keñesten Parlamentke…

Sayasi mansabın Jämilä Stehlikova 1998 jılı Homutov qalası Uäkildiginiñ (maslihat) müşesi bolıp bastadı. Soñğı eki saylauda Homutov qalalıq ratuşasınıñ (äkimdik) müşesi boldı, 2006 jılğı jergilikti uäkildikter saylaudan beri Homutov uäkildiginiñ Şağın wlttar jönindegi komissiyasın basqardı. Jasıldar partiyasınıñ qalalıq törayımı, ölkelik wyımınıñ törayımı jäne partiyanıñ bükilrespublikalıq keñes müşesi qızmetterin atqardı.
2001 jılı «Relikty» degen qoğamdıq wyımnıñ qwrıltayşısı bolıp «Pameti Krusnohori» degen joba bastadı. Bwl Soltüstik-Batıs Çehiya öñirindegi çeh pen nemis wlttarı işindegi eski twrğındardı kartada belgiledi.
2007-jıldıñ 9-qañtarında Çehiya Respublikasınıñ Prem'er-ministri Mirek Topolanektıñ Jarlığımen Adam qwqıqtarı jäne şağın wlttar mäselesi jönindegi ministri bolıp tağayındalğan Jämilä Almasqızı bwl qızmetinen 2009-jıldıñ qañtarında öz erkimen ketti. Qazir eks-ministr Çehiyanıñ densaulıq saqtau ministrliginiñ jetekşi qızmetkeri, Jasıldar partiyasınıñ jetekşileriniñ biri retinde sayasattağı mansabın abıroylı jalğastırıp keledi.

Öz erkimen ministr qızmetinen nege ketti?

Çehiyanıñ twñğış özge wlttı ministri bolğan qazaq qızı 2009-jılı ministr qızmetinen ketuine jäne Ükimetke kelmey twrıp onıñ qattı sınına wşırağan Irji Çunektiñ vice-prem'erlikten bosauına ne sebep bolğanın bir swhbatında: «2009-jılğı sayasi dağdarıstıñ äserinen Ükimetti saqtap qaluğa sayasi qajettilik tudı. Mwnda Prem'er-ministr Mirek Topolanek bwrınnan belgili täjiribeni qoldandı. Onday täjiribeni uaqıtında Social-demokratiyalıq partiyanıñ Ükimeti de kabinet müşeleriniñ bir bölşegin, yağni är partiyadan bir nemese eki ministrdi auıstıru üşin paydalanğan bolatın. Mirek Topalanek öz partiyasınan eki, hristiandıq demokrattardan bir Ükimet müşesin auıstırdı. Soñğısı – vice-prem'er Irji Çunek. Olardıñ özderi onı auıstırğısı kelmedi. Biraq, biz onı auıstırudı tabandı türde talap ettik. Öytkeni, bizdiñ Ükimetke Irji Çunektiñ näsilşildigi köp kedergi keltirdi. Sol sebepti de Jasıldar partiyası Ükimet qwramınıñ jañaruın talap etti. Biz osı talabımızdı aytıp, baspasöz mäslihatın ötkizgen künniñ erteñinde Irji Çunektiñ özi Ükimet qwramınan ketetinin mälimdedi. Biz üşin onıñ ketui men birneşe ministrdiñ auısuı sayasi tazaru ispettes edi, sol üşin biz qwrbandıq jasağanday boldıq. Bwl öte mañızdı edi. Sebebi, Irji Çunek bir özi bükil Ükimettiñ ayağına twsau bolıp otırdı. Densaulıq saqtau jäne kölik ministrleriniñ auısuı da öte mañızdı boldı. Jasıldar partiyası, sonıñ işinde men de barmın, ärine, ol özgeristi qoldadı», – dep aşıq aytqan-dı.

Sayasatkerdiñ otbası

1988 jılğı qañtarında Miloslav Stehlik degen çeh jigitimen şañıraq köterip, sol kezdegi Çehoslovakiyada kömir keni bar Homutov qalasında twrdı.
1992-jılı Çehoslovakiya azamattığın qabıldadı. 1997 jılı jwbayı Stehlikpen belgili bir sebepterge baylanıstı ajırastı. Kämilä (1989) jäne Asan (1995) esimdi wl-qızı bar.
«Ministr lauazımındağı adam mäjilisterden, ne qızmet babımen Çehiya boyınşa ğana emes, älem elderi boyınşa sapar şeguden qolı timegen kezde şınımen özindi otbasınıñ aldında kinäli sezine bastaydı ekensiz. Al, büginderi bos uaqıtımnıñ köbirek ekeni ras. Qazir men neşe türli otbasılıq şaralardı oylastıruğa köbirek uaqıt jwmsaymın. Serigimmen ekeumizdiñ aramızdağı qarım-qatınas ta jaqsarıp keledi. Şının aytqanda, ministr kezimde otbasım meniñ elesimde ğana bolatın, eşbir uaqıtım bolmaytın. Meniñşe bwl – sayasattağı barlıq äyeldiñ ortaq mäselesi. Äyel adamğa jas kezinde, bala-şağa joq kezde nemese balaları eseygen soñ sayasatpen aynalısuğa boladı der edim. Özim osı ekinşi topqa jatamın, balalarım eresek, ärqaysısı özimen-özi», – deydi eki balanıñ anası.

Tobıqtay tüyin

Joğarıda aytqanımızday, bwğan deyin Çehiyanıñ tarihında özge wlttı ministr bolğan emes, tipti, Çehiya deymiz-au, mwnday joğarı därejeli lauazımğa bükil Ortalıq Europa elderinde basqa eldiñ ökili alğaş ret köterildi. Sondıqtan da, Qazaq eliniñ tarihında alğaşqı bolıp Europanıñ ozıq elinde ministr därejesine deyin köterilgen qazaq qızınıñ esimi Qazaqstan, kerek deseñiz, Europa tarihında altın äriptermen jazılğanı dausız. Däriger retinde de «medicinanıñ atası» Gippokrat antına adal bolğan sayasatker el arasında dañqqa bölenip jür. Bärekeldi!

Jaswlan Mäulenwlı

qazaq1913.kz