Köp kölik jürgizuşilerin osı swraq mazalaytını belgili. Sebebi öziniñ zañdı qwqıqtarın köp adam bilmeydi.

Al bilip jürse, özgelerge jeñil äri paydalı bolar edi.

► Mısalı, Jol-potrul'dik policiya  qızmetkeri jıldamdıqtı arttıradı dep toqtattı deyik. Al monitorda onşa anıq emes üş kölik twr, nömirleri de körinbeydi. Mwndayda ne isteu kerek? Ärine, jol policiyası  kölikterdiñ qaysısı ereje bwzğanın naqtılap bere almaydı. Sebebi olarda jıldamdıq artqanı köringenimen, onıñ monitordağı kölikterdiñ qaysısına tiisti ekeni naqtı emes. Sondıqtan qaysısı ereje bwzğanın inspektor naqtı däleldep berui kerek. Däleldey almasa, onda, ärine, jürgizuşi kinäsiz dep tabıladı. Keyde «qızılğa» öttiñ, «remen'» taqapğansıñ dep te toqtatadı. Biraq inspektor onı däleldey aluı kerek, däleldey almasa, jürgizuşi kinäli emes dep tanıladı. YAğni qwr inspektordıñ söz jüzindegi aytqandarı dälel emes, oğan qanday da bir tehnikanıñ dälel nemese kuälerdiñ kuäligi kerek boladı.

► Eger inspektor ereje bwzu nemese tağı basqa da zañ bwzuşılıq oqiğasın anıqtağan jağdayda, eger kölik jürgizuşi öz qateligin moyındasa, onda bwl jöninde  hattama toltırılıp, ayıppwl salınuı mümkin. Ayıppwl oqiğa ornında, tek soğan qatıstı ğana salınadı, kölik jürgizu qwqınan ayıruğa nemese äkimşilik «toqtamğa» aluğa qatıstı emes.

► Jürgizuşi «ştraftı» oqiğa ornında töley almasa da hattama toltırıladı. Ereje bwzu oqiğası qwrılğığa tüsip qalmasa, kuägerler joq bolsa, tärtip bwzu wsaq-tüyek bolğannıñ özinde de hattama oqiğa ornında toltırıladı. Ol äkimşilik sotqa ötui mümkin. İsti qarau kezinde barlıq jinalğan materialdar esepke alınadı. Däleldemeler esepke alınadı. Ol fotosuret, beynejazba, kuälerdiñ körsetui, sınama nätijeleri boluı mümkin.

► Kölik jürgizuşi öziniñ kinäsizdigin däleldeu üşin mınaday qadamdar jasay aladı. Hattamağa qol qoyğan kezde ondağı aytılğan jaylarğa qarap bolsañız, kelispeñiz. Bwl jöninde körsetuiñiz kerek. Naqtı nemen kelispeysiz, onı anıq körsetiñiz. Köp bolsa, bölek qağazğa tüsinikteme jazıñız. Onda kuägerler turalı, meken-jayların, telefon nömirlerin materialdardı jazbaşa türde jinap, iske qosıp tigiñiz. Inspektormen bolğan äñgimeni diktofonğa tazıp alıñız. Hattama jazuşı qızmetkerdiñ atı-jönin, jeton nömirin, kölik nömirin jazıp alıñız. Eger ol zañsız äreket jasasa, arızdana alasız.

Jalpı, öziñizdi senimdi wstañız. Kinäli bolmasañız, zañdı türde däleldeñiz. Inspektormen kelispeytin bolsañız, mäseleni zañdı türde hattamağa tüsirudi swrañız. «Senim telefonın» paydalanıñız. Qağazğa öz şağımıñızdı jazıp, bireuine onıñ qol qoyıp beruin swrañız. Blankti policiya qızmetkeri berui kerek, bermese, onda arızdı jay qağazğa da tüsiruge de boladı.

► QR Azamattıq qwqıq bwzuşılıqtar turalı kodeksinde «Kinäsizdik prezumpciyası» degen bap bar. (12-bap). Onda bılay delingen:

1. Özine qatıstı äkimşilik qwqıq bwzuşılıq isi qozğalğan adam kinäsi däleldenbeyinşe, Kodekste körsetilgen tärtip boyınşa kinäsi däleldenbeyinşe jäne bwğan qatıstı sot şeşimi küşine enbeyinşe kinäsiz dep esepteledi.

2.  Eşkim de kinäsizdigin däleldeuge tiisti emes.

3. Qwqıq bwzuğa qatıstı qozğalğan is kinäliligine qatıstı kümän tuğan jağdayda kinäli boluı mümkin dep tanılğan adamnıñ paydasına şeşiledi. Zañ talaptardıñ qoldanu kezinde tuındağan kümändar da özine qatıstı äkimşilik qwqıq bwzuşılıqqa oray is qozğalğan adamnıñ paydasına şeşiledi.

YAğni küdik, kümän negizinde şeşim şığaruğa bolmaydı, kinäli dep körsetilgen adamnıñ kinäsi tolıq däleldenui tiis. Däleldenbegen jağdayda ol kinäsiz dep tabıladı.

Derekközi: Stan.kz