|  |  |  |  |  | 

Zuqa batır 150 jıl Swhbattar Tarih Qazaq handığına 550 jıl Qazaq şejiresi

«Gimalaydağı köşte segiz ay kebejede otırdıq»

Myunhende twratın etnikalıq qazaq Talğat Qosjigittiñ jwbayı Saadat Qosjigitpen tüsken sureti. Almatı, 5 qazan 2016 jıl.

Myunhende twratın etnikalıq qazaq Talğat Qosjigittiñ jwbayı Saadat Qosjigitpen tüsken sureti. Almatı, 5 qazan 2016 jıl.

Ekinşi düniejüzilik soğıstan keyin Qıtaydan Europağa köşip barğan qazaq diasporasınıñ ökili Talğat Qosjigit Azattıqqa bergen swhbatında joldağı köş qiındığı jayında aytıp berdi.

Talğat Qosjigit 1942 jılı Qıtaydıñ Şıñhay aymağında düniege kelgen. Äkesi Swltanşärip Zuqawlı – 1950 jılı Ündistan arqılı Türkiyağa qonıs audarğan qazaq köşin bastap baruşılardıñ biri. Altaydan aua köşken kezdegi köz aldında qalğan körinister jaylı ol Azttıqqa bergen swhbatında äñgimelep berdi.

Azattıq: - Sizdiñ balalıq şağıñız birıñğay «köşten» twradı eken. Äñgimeni köştiñ basınan bastasaq?

Talğat Qosjigit: - Äkelerimizdiñ ata-qonısı Altaydıñ Barköl aymağı edi. 1938 jılı Şıñ Sı Saydıñ zorlığı men zombılığınan qaşıp Şıñhayğa qonıs audardı. Sol jaqta men 1942 jılı düniege keldim. 1947 jılı äkelerimiz Barkölge qayta köşip keldi. 1949 jıldıñ küzinde kommunister bilik basına keldi. Sosın meniñ äkem öziniñ barlıq tuğan-tuıstarın bastap Tibetti köktey ötip, Gimalay tauları arqılı 1951 jıldıñ küzinde Ündistannıñ Kaşmir uälayatına jettik. Sol jerde bizben barğan qazaqtardıñ aldı – eki jıl, artı üş jıl twrdı. Biz özimiz 1954 jıldıñ kökteminde Türkiyağa qonıs audardıq.

Azattıq: - Bala Talğattıñ köz aldında osı köşten qanday suretter qaldı?

Gimalay tauları. (Körneki suret)

Gimalay tauları. (Körneki suret)

Talğat Qosjigit: - Gimalay tauların basıp ötken kezde kün öte suıq boldı. Qarlı boran, kök mwz, ärtürli jağdayda köz jwmğan adamdar. Kök mwzdıñ üstinde jer qaza almay, eresekter qaytqan adamdardıñ mürdesin şala-şarpı jasırıp ketuge mäjbür boldı. Bizdi kebejege otırğızıp, tüyeniñ qomına artıp qoyatın. Segiz ay boyı sol kebejede otırdıq. Üstimizden qalıñ körpelermen jauıp tastaytın. Tañerteñnen keşke deyin toqtamay jürgen jüriske şıday almaysıñ. Äli esimde, öñşeñ bala ataulı «qaşan toqtaymız, qaşan qonamız?» dep şulap jılay beretin edik.

Azattıq: - Jat el, jat jerdegi tağdırlarıñız qalay jalğastı?

Ündistanğa alğaş barğanımızda jergilikti ükimet bizdi jaqsı qabıldadı… Sodan keyin Türkiyağa qonıs audardıq. Türkiya memleketi bizge jer berdi, üy berdi. Oqıp, ösip, qızmet istep qalıptastıq.

Talğat Qosjigit: - Ündistanğa alğaş barğanımızda jergilikti ükimet bizdi jaqsı qabıldadı. Sol jerde AQŞ-tıñ kömegimen qwrılğan ağılşınşa bilim beretin mektep bar eken. Soğan menimen birge tört-bes balanı qabıldadı. Sonda bir jıldan astam uaqıt oqıdım. Sodan keyin Türkiyağa qonıs audardıq. Türkiya memleketi bizge jer berdi, üy berdi. Oqıp, ösip, qızmet istep qalıptastıq.

Azattıq: - Siz biıl 150 jıldığı toylanıp jatqan Zuqa batırdıñ nemeresi bolasız. Osınşa beynetpen Europağa jetipsizder. Ayaqtan twrıp ketu qalay boldı jäne otbasıñız jaylı ayta ketseñiz.

Talğat Qosjigit: - Türkiyağa aman jetken qazaq jastarı sonda üylenip, twrmısın oñdap, bas qwrap jattı. Äyelimniñ atı – Saadat Qosjigit. Onıñ ülken atası äygili Zayıp täyji degen kisi 1936 jılı Elishanmen birge eldi bastap Altaydan Gansu aymağına köşip barğan. 1940 jılı Gansudan tüp qoparıla köşip, 1941 jılı Ündistanğa jetken. Qayın atam Ğwsman qajı -Ündistannan Päkistanğa qonıs audarğan qazaq auıldarınıñ köşbasşısı bolğan adam. 1953 jılı Päkistannan Türkiyağa jetip, sol jerde twraqtadı. Qazir jwbayımmen ekeumiz eki wl, eki qız tärbielep otırmız. Eki qızım Türkiyada, al wldarım özimmen birge Germaniyada, Myunhen qalasında twradı.

Azattıq: - Myunhenge qalay barıp qaldıñız?

Myunhen.

Myunhen.

Talğat Qosjigit: - 1967 jıldan 1995 jılğa deyin Azattıq radiosınıñ qazaq böliminde qızmet istedim. Türkiyada jürip sol kezde Myunhende ornalasqan Azattıq radiosına jwmısqa bardım.

Azattıq: - Iä, siz Sovet uaqıtında efirge «Talğat Kökbwlaq» degen esimmen şığıp twrğan ediñiz ğoy?

Talğat Qosjigit: - Qay gazet ekeni qazir esimde joq, «Azattıq radiosınıñ qazaq bölimine tilşi qabıldaymız» degen habarlandırudı oqıdım. Bağımdı sınap köreyin dep birneşe maqala jazıp, salıp jibergen edim. Köp wzamay şaqıru keldi. Sosın birden Myunhenge qonıs audardım. Sodan Azattıq radiosı Pragağa qonıs audarğanğa deyin qızmet ettik. Azattıqta qızmet etken jıldar men üşin äste esten ketken emes. Estelikterimdi kitap etip jazu oyımda bar. Äsirese, 1986 jılı Jeltoqsan oqiğası, onan keyingi Qazaqstannıñ täuelsizdik alğan kezindegi Azattıqtıñ habarları özimiz üşin de, tıñdarman üşin de äserli bolğan şığar dep oylaymın.

Azattıq: - Swhbatıñızğa rahmet!

Related Articles

  • Attığa jol, auızdığa söz bermegen Twrım batır

    Är däuirde halıqtıñ pana twtar, qormal sanar qwrmetti azamattarı boladı, solardıñ biri zamanı Attığa jol, auızdığa söz bermeytin, batırlığımen halqı jaqta twrıp, mınau ortası men mekenin qorğau jolında sırt jauğa ses bolıp kelgen Twrım batırdı tuğan halqı mäñgi wmatpaydı. Twrım bala küninen baluandığımen, qamşıgerligimen atı şıqqan, eseyip at jalın tartıp mine köz alartqan jaularınıñ betin qaytarıp közge tüskendikten «bwl öñirde Twrım bar» dep sırt jaular attap baspaytın bolğan. Twrım ömiriniñ soñında ziratın qazıp, qabırın twrğızıp qoyıp qajılıq saparğa attanıp, qaytarında bügingi Semey öñiri mañına kelgende twyıqsız dünie salıp, jol joldastarı süyekte bwzbay Sarterektegi özi äzirlep ketken qabırğa jetkizip, el, jwrtına tabıs etidi. Iteli ruınıñ bir mwnşa atası Ajı güñ bolıp

  • «Sen esirke, tınış wyıqtat, baq sözime!» /ABAY/

    «Sen esirke, tınış wyıqtat, baq sözime!» /ABAY/

    Bizdiñ qazaqta «malğa dostıñ maldan basqa mwñı joq» – «maldan boğı ğana böten» talay jarımes Abaydıñ atına neşe türli söz aytqan. Onıñ işinde saudager ğana emes, özin “söz wstağan”, “el wstağan” sanaytındar da boldı. Bwlarğa Abaydıñ özi jauap berip ketken: «Tınış wyıqtat, sen esirke, baq sözime!». Al, anau jigit «maldıñ buımen» negizgi oyın dwrıs jetkize almağan siyaqtı. Ol, «Qwnekeñ malın şığındap, Abaydı oqıtıp, jağday jasamağanda qalay bolar edi… Biz de sol Qwnekeñ siyaqtımız…» degendi aytpaqşı boldı – au deymin… Qwnekeñ qayda, sen qayda… «Quatı küşti nwrlı söz, Quatın bilgen abaylar…» – deydi Abay. Sözdiñ quatın bilmegen öte qiın, küyip qaluıñ mümkin… Osı arada Britaniyanıñ Prem'er – ministri bolğan Bendjamin Dizraelidiñ

  • Tibet asqan köş ne sebepti bastaldı?

    Tibet asqan köş ne sebepti bastaldı?

    1883-jılı Altaydan Jamısbay bastağan qazaqtar alğaş ret Barköl jerine köşip bardı, 1887-1891-1895 jıldarı tağıda köşip kelgender boldı. onan keyinde köşip kelgender boldı, mısalı 1912-1913 jıldarı, 1920 jıldarı, 1924-1929 jılı kelgenler boldı, olardıñ deni Altaydan bolatın. 1912 jıldan keyin manju biligi qwlap qıtay biligi ornadı, 1928 jılı bilikke kelgen Jin Şurın Altay töresi Qasımqan wlı Şäripqandı, Tarbağatay töresiniñ wlı Qızırdı, Barköl qazaq ükirdayı Äliptiñ wlı Elisqandı Ürimjide oqıttı, Elisqan zamanauy Äskeri bilim aldı, qıtay tilin üyrendi. Onı 200 adamdıq qarulı qazaqqa basşı etip onı «Şığıs Şıñjañ şegara qorğanıs otriyadı» dep atadı. 1931 jılı Qwmıl wyğırları Qojaniyazdıñ bastauında köterilis jasadı. Oqiğa Bir qıtay äsker basınıñ bir wyğır qızdı zorlıqpen äyel etip almaq

  • Mırjaqıp Dulatov türmede jatqanda jazğan öleñi

    Mırjaqıp Dulatov türmede jatqanda jazğan öleñi

    Jeke arhivimnen tabılğan qwndı mwrağat «Mırjaqıp Dulatov türmede jatqanda jazğan öleñi) Bwl öleñdi 1980 – jılı Ör Altaydıñ Köktoğay audanına qarastı Düre auılında 61 jastağı Qauan Orınbasarwlı degen aqsaqal aytqanınan jeke arhivimde saqtalıp qalğanınan tauıp oqırmanmen bölisip otırmın. Ay, qwday – au, aqqa jaq, Öziñi ayan men naqaq. Aqiqat degen jolıñnın, Abıroyıñdı aşpa haq. Ayatbenen qadısqa, Alla niet aq iske. Jan almasam joq edi-au, Jaza tartsın degen baq. Meni sottap baylatıp, Zığırdandı qaynatıp. Masayrasın mäz bolıp, Qinağandı öziñ tap Jaqın jerden jau şığıp, Maqül isten dau şığıp. Dwşpan üstap qolımnan, Itter tistep tonımnan. Jaman tosu bolğan şaq, Tütqın bolıp tarığıp, Jalğız jatıp zarığıp, Aşu qısıp oydı alıp, Dert jäyilip boydı

  • Ğalım Boqaş mereyli 50 jasta

    Ğalım Boqaş mereyli 50 jasta

    Altyn Magauina Bügin Atamızdıñ eñ jaqın şäkirtteriniñ biri, bizdiñ bauırımız, qazaqtıñ maqtan twtatın jastarınıñ biri Ğalım Boqaş mereyli 50 jasqa tolıp otır. Biz üşin bwl kün – jay ğana Ğalımnıñ tuğan kün emes, bwl – onıñ jartı ğasırlıq önegeli ömir jolınıñ, adal eñbeginiñ, biik parasat pen adamgerşiliginiñ merekesi. Biz Ğalımdı tek tereñ bilimi üşin emes, ülken jüregi üşin qadirleymiz. Ğalımnıñ älemniñ eñ bedeldi oqu orındarınıñ biri – Oksford universitetinde bilim alıp, “Azattıq radiosında jemisti eñbek etip, büginde Amerika Qwrama Ştattarınıñ memlekettik qızmetinde abıroylı jwmıs atqarıp jürgeni onıñ tabandılığınıñ, bilimge qwştarlığınıñ jäne eñbekqorlığınıñ ayqın körinisi. Alayda adamnıñ şınayı bağası onıñ qızmetimen nemese jetken jetistikterimen ğana ölşenbese kerek. Adamnıñ qadiri onıñ jüreginde,

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: