Aqtöbe men Almatı qalalarında aşıq türde qarulı şabuıldar jasalğan twsta, biıl qırküyektiñ 8-inde Wlttıq qauipsizdik komiteti (WQK) törağası qızmetin segiz aydan säl köp atqarğan Vladimir Jwmaqanov qızmetinen alındı. Onıñ ornına bwrınğı prem'er-ministr Kärim Mäsimovtiñ tağayındaluı biılğı jıldıñ bastı oqiğalarınıñ birine aynaldı. Mäsimovtiñ jaña «qwpiya» qızmettegi äreketteriniñ köbi jwrt nazarına ilikti. Olardıñ keybiri prem'erliginiñ soñğı kezeñinde bayqalğan öz-özin jarnamalaudı jalğastıru siyaqtı bolıp körindi.

Biraq Kärim Mäsimov WQK-in basqarğan 100 kün işinde «mwnay jäne mwnay önimderin wrlap, zañsız tasımaldaumen aynalıstı» degen küdikke ilikken wyımdasqan qılmıstıq toptardıñ jolın kesken auqımdı arnayı operaciya jürgizildi. Sarapşılar mwnı Mäsimovtiñ eñbegine balaydı.

PIARĞA WQSAYDI

Qaraşanıñ 26-sı küni Astanadağı balalar üyiniñ 30 jıldığın merekeleuge qatısıp, jetim balalarğa WQK atınan sıylıqtar tabıstağan Kärim Mäsimov WQK törağası retinde BAQ-ta körinip ülgerdi.

WQK-niñ baspasöz habarlamasında Kärim Mäsimovtiñ «Prezidentimiz Nwrswltan Äbişwlı Nazarbaev balalar men olardıñ qwqığın qorğaudı eldiñ äleumettik damuınıñ bastı bağıttarınıñ biri retinde belgilegen bolatın. Öytkeni balalardı qamqorlıqqa böleu men dwrıs tärbieleu keleşegimizge salınatın orasan zor investiciya ğoy» degen qwttıqtau sözinen üzindi keltirilgen.

Qazan ayında BAQ-ta tarağan qala jağdayında terrorğa qarsı arnayı jattığuda WQK arnayı bölimşesi qızmetkeriniñ jauıngerlik kiimin kiip, avtomat wstap twrğanı jäne barlau-diversiya tobınıñ jattığuına qatısqanı körsetilgen videosyujetter de Kärim Mäsimovti jarnamalauğa wqsadı.

​Azattıqqa «Ol arnayı qızmet oficerleri arasında bedelin arttırıp jür» degen Qazaq SSR memlekettik qauipsizdik komitetiniñ (KGB) bwrınğı törağası Zaqaş Kamalidenov Mäsimovtiñ mwnday äreketterin jarnama dep sanamaydı. Zaqaş Kamalidenovtiñ pikirinşe, Kärim Mäsimov WQK törağası qızmetine kelgeli öz-özin jarnamalaumen emes, arnayı qızmettiñ BAQ pen köpşiliktiñ nazarınan köbinese tıs qalatın jwmısınıñ qır-sırın jaqsılap meñgerumen aynalısıp jür.

Kamalidenov juırda özi de qatısqan Mäsimovtiñ WQK ardagerlerimen kezdesuin rizaşılıqpen eske aladı.

Kärim Mäsimovtiñ öz-özin jarnamalauğa beyil degen teoriyanı jaqtauşılar jeltoqsannıñ basında onıñ Qazaqstan triatlon federaciyası prezidenti etip saylanuın da nazardan tıs qaldırmas. Biraq skeptikter Mäsimovtiñ türli-tüsti şwlıqtarı, avtobanda velosipedpen jürip, jol jürisi erejelerin bwzğanı üşin sot arqılı salınğan ayıppwldı töleu siyaqtı piar-epizodtar bıltır jazda äleumettik jelilerde qızu talqılanğanın esine tüsirui mümkin.

Qazaqstanda memlekettik organ basşılarınıñ äldebir sport türinen federaciyanı basqaruı dästürge aynalğan. Mısalı, WQK-niñ bwrınğı törağası Nwrtay Äbiqaev voleybol federaciyası men gol'f federaciyasın basqaradı, biraq onı öz-özin jarnamalap jür dep eşkim sökpeydi.

MÄSİMOV JÄNE ÄLEUMETTİK JELİLER

WQK törağası qızmetine tağayındalğannan keyin Kärim Mäsimov äleumettik jelilerde post jariyalauın doğardı. Mısalı, Twitter paraqşasındağı soñğı jazbası WQK törağası qızmetine tağayındalğan küni jariyalanğan.

Qırküyektiñ 8-inde Kärim Mäsimov Twitter jelisinde «Elbasına mağan körsetken zor senimi üşin alğısımdı bildiremin» dep jazğan.

Kärim Mäsimov aymaqtardı prem'er-ministr retinde aralağan aqırğı saparınan tüsirilgen videoesep türindegi soñğı postın Facebook jelisinde qırküyektiñ 7-sinde jariyalağan.

Facebook jelisindegi postında Mäsimov «35 sağatqa juıq äuede wşıp, 28 000 kilometr jol jürip, 40 qala men auıldı, 158 käsiporın, nısandardı aralap, köptegen kezdesu, jinalıs ötkizdik» dep jazğan.

Zaqaş Kamalidenov.

WQK törağası qızmetine tağayındalğannan keyin Kärim Mäsimov ile-şala arnayı qızmet ardagerlerimen kezdesu ötkizgenin jwrt bilmeydi. WQK ardagerler keñesiniñ qwrmetti törağası general Twrsın Ayjolovtıñ Azattıqqa aytuınşa, Kärim Mäsimov özin problemalardı tez tüsinip, olardı şwğıl şeşetin adam retinde körsetken.

WQK ardagerleri sanatoriyalıq emdeu jüyesindegi talaydan beri şeşilmey kele jatqan problemalardıñ birin Mäsimov kezdesuden keyin birden şeşip bergenin aytadı. Al Qazaq SSR KGB-siniñ bwrınğı törağası Zaqaş Kamalidenov älgi kezdesu kezinde Kärim Mäsimov arnayı qızmet ardagerleriniñ täjiribesin täptiştep swradı deydi rizaşılıqpen.

ARNAYI OPERACIYANIÑ ASTARI

Jıl soñına qaray Aqtöbe oblısı jäne özge aymaqtarda mwnay jäne mwnay önimderin wrlap, zañsız tasımaldaumen aynalısqan wyımdasqan qılmıstıq toptardıñ jolın kesu üşin jeltoqsannıñ 7-si küni WQK qoldauımen auqımdı arnayı operaciya jürgizilgeni habarlandı. WQK baspasöz qızmeti taratqan baspasöz habarlamasında «mwnay wrlaudı jüzege asıratın adamdarğa «qılmıstıq» qamqorlıq körsetetin, radikaldıq salafizm jolın wstauşılardan qwralğan qılmıstıq toptıñ birneşe müşeleri twtqındaldı» dep jazılğan. Bayağıdan belgili «Ağayındı törteu» tobınıñ 50 jastağı basşısı Erkin İzbasar Almatıda twtqındalıp, keyin wşaqpen Aqtöbege wşaqpen jetkizilgen.

WQK-niñ otstavkadağı polkovnigi Arat Narmanbetov «Küştik organdar «Ağayındı törteu» degen top barın 1990 jıldardan biledi, sondıqtan arnayı operaciya nelikten erterek emes, endi ğana ötkizildi dep swrau kerek,»- deydi Azattıqqa. Ol bwl swrağına «Mwnı wyımdasqan qılmıstıq top dep emes, ekonomika jäne qarjı salaların da şırmap alğan, bwğan qosa küştik organdar ğana emes, sayasi elitanıñ körnekti ökilderi arasında da mıqtı «tireuşisi» bar mafiya dep aytu kerek. Älgi topqa äli künge deyin eşkimniñ şaması kelmegeni sondıqtan» dep özi jauap berdi. Biraq Narmanbetovtiñ sözinşe, auqımdı operaciya – Mäsimovtiñ bedeliniñ arqası.

Kärim Mäsimov mwnday auqımdı arnayı operaciyanı prezident Nwrswltan Nazarbaevtıñ rwqsatınsız jürgizuge täuekel etpes edi dep sanaytın täuelsiz jurnalist Sergey Duvanov onıñ soñğı pikirimen kelispeydi. Duvanovtıñ Azattıqqa aytuınşa, Mäsimov Nazarbaev belgilep bergen şekten aspay ğana batıldıq tanıta aladı. Sondıqtan jurnalistiñ pikirinşe, joğarıda atalğan «Ağayındı törteu» wyımdasqan qılmıstıq top basşısın sayasi elitanıñ işinde älgi şekten tısqarı otırğan kimniñ qorğaştap kelgenin qoğamğa jariyalamauı da mümkin.

“Arnayı operaciyada” Aqtöbe mwnay öñdeu zauıtına kireberiste twrğan qarulı jasaq. 7 jeltoqsan 2016 jıl.

WQK törağası qızmetinde Kärim Mäsimov köp batıldıq tanıta almaytının Azattıqqa parlamenttegi bilikşil Qazaqstan kommunistik halıqtıq partiyası frakciyasınıñ jetekşisi Vladimir Kosarev te aytadı. Biraq ol mwnı WQK taratqan habarlamada äldebir salafitter turalı da aytıluımen baylanıstıradı. Kärim Mäsimovtiñ aldında WQK törağası bolğan Vladimir Jwmaqanov erterekte Qazaqstanda islamnıñ radikaldı ağımı – salafizmge tıyım salu turalı zañ jobası dayındalıp jatır dep aşıq mälimdegen bolatın äri onı köp wzamay WQK törağası qızmetinen alıp tastadı.

Jergilikti baqılauşılardıñ salafizmge zañ jüzinde tıyım saludı endi Mäsimov talap etetin şığar degen boljamına qatıstı Kosarev mwnı Nazarbaevtıñ «qalauı biledi» deydi.

Prem'erlik kezeñiniñ soñına qaray Kärim Mäsimovtiñ jılnamaşısı rölin atqarğan tanımal bloger Denis Krivoşeevtiñ Azattıqqa aytuınşa, qarjı jäne ekonomikalıq qauipsizdikti qamtamasız etudiñ mañızdı ekenin WQK-niñ bwrınğı basşılarımen salıstırğanda, Mäsimov jaqsı tüsinedi. Blogerdiñ sözinşe, sondıqtan Mäsimov qarjıger Däulet Erğojindi WQK törağasınıñ orınbasarı etip, «generaldıq» qızmetke şaqırıp aldı. «Ağayındı törteu» wyımdasqan qılmıstıq tobın talqandau qajettigi turalı qisındı bayandamamen prezident Nazarbaevqa baru bwdan keyin qiın bolğan joq dep sanaydı Denis Krivoşeev.

Azat Europa / Azattıq radiosı