|  | 

Әдеби әлем

“Жирен шашты әйел” туралы бір сөз


Осы уикенд (сенбі-жексенбі) іс арасында Қарабұлақтан әжем беріп жіберген сықпа құртты сорып отырып һәм Астанадан бір досым әкеп берген шоколад жаққан кесек жентпен шай сораптап отырып, Орхан Памуктың “Жирен шашты әйел” романын оқып шықтым. Дәлірек айтқанда Экин Оклаптың ағылшынға қотарған тәржімесін. Көз сүрінетін кедір-бұдыры жоқ, тез оқылатын шағын шығарма. Берісі Түркия, арысы адамзат баласына белгілі әкелер мен балалар арасындағы күрделі қарым-қатынасты сипаттайтын әлеуметтік роман. Үш бөлімнен тұрады. Бірінші бөлім – солшыл саяси көзқарасты, оппозицияшыл белсенді әкесі тастап кетіп, жалғыз шешесі ер жеткізген бозбаланың 1980 жылдардың ортасында колледж ақысын табу үшін құдық қазушы шебердің көмекшісі болып Стамбулдың шетіндегі шағын станцияның маңында бір ай еңбек етуі. Әкесінің махаббатына қанбай өскен балаң табиғаттың құдықшының қамқорлығына бір еріп, қатаңдығына бір қорлануы. Сол станцияға келген көшпелі театрдың өзінен 16 жас үлкен жирен шашты актрисасына ғашық болып, бір-ақ түн көңіл қосуы. Ғашық дерті меңдеп, алғаш көрген махаббат пен алғаш татқан арақтан көзі тұманданып жүріп, 25 метр шыңыраудың түбінде су шығара алмай жер қазып жатқан құдықшының үстіне топырақ шығаратын үлкен шелекті байқаусызда түсіріп алып, мертіккен шеберге жәрдем етуге жарамай бас сауғалай Стамбулға қашып кетуі. Екінші бөлім – бас кейіпкердің өмір бойы “әкемдей адамды өлтірдім” деген ой мен “қай күні полиция ұстап әкетеді” деген қайғы жанын жегідей жеп жүріп, мықты геолог-инженерге кейін ірі жер иеленуші һәм құрылыс компаниясының басшысына айналуы. Үйленген жарының бедеу болып, баласыз қалуы. Жанына жұбанышты өнерден табуға тырысуы. Әкесін өлтірген бала мен баласын өлтірген әке туралы, әсіресе өзі білмей әкесін өлтіріп, анасына үйленген Эдип патша туралы көне мифтердің көркемсуретке айналған нұсқаларын жинап жүріп, жирен шашты әйелдің кезінде туған әкесімен ашына болғанын білуі. Құдықшының жирен шашты әйел көмектесіп тірі қалғанын, майып болса да, шыңыраудан су шығарғанын, туған қаласы әулие тұтып, қартайып қайтыс болғанын анықтауы. Жаны жай таппай 30 жылдан соң адам танымастай өзгерген станцияға қайта баруы. Әлгі әйел тапқан жалғыз ұлдың өз перзенті болып шығуы һәм дәл сол ызалы жігіттің қолынан құдық басында қаза табуы. Үшінші бөлім – жирен шашты әйелдің өз тағдыры туралы баяны һәм бас кейіпкер өлген соң не болғанын тарқатып айтуы. Шашының жасанды түсінен бастап ұлының шынайы мінезіне дейін сипаттауы. Бірінші және екінші бөлім бас кейіпкердің атынан, бірінші жақтан жазылған. Фабуласы мен құрылымынан таң қаларлық ештеңе таппадым. Біріншіден, автор әсіре схематизмге әдейі ұрынған сияқты. “Әкесіндей адамды өлтіріп, күнәсінен қашқан” бозбаланың күндердің бір күнінде өзі де “перзентінің қолынан қаза табатыны” бірден аңғарылады. Екіншіден, (гәп түпнұсқада ма, я ағылшынша аудармада ма білмедім) жирен шашты әйелдің түр-тұлғасын: көз тартқан көркемдігін, қанық бояулы образы мен портретін көре алмадым. Үшіншіден, қазіргі Ultra HD сапалы анимациялық фильмдердегі кейіпкердің терісіндегі түгіне дейін көргісі келетін талғампаз аудитория өкілі сияқты заманауи кітап нарқының оқырманы ретінде құдықшы кәсібі мен жылжымайтын мүлік саласындағы детальдарды және сонымен байланысты қандай да бір ұтымды параллелизмдерді ашқарақтана іздеп таба алмадым. Тым жалпылама түрде суреттеліпті. Орташа тұтынушы арасында кеңірек тарап, аз уақытта көбірек қаржы түсіруші, ірі шығарманың алдындағы дайындық кезеңіне жағдай жасаушы “тіскебасар” жоба ретінде қабылдадым. Бірақ сөйте тұра Орхан Памуктың мынадай ортақол дүниесінің өзі түрік қоғамында соңғы 30 жылда болған қаншама әлеуметтік өзгерістен хабар беретінін байқап, шынайылығына еріксіз тамсандым. Ойдан шығарылған кейіпкерлер мен оқиғалар оқырман ойындағы шынайы естеліктерді тірілтіп жіберсе ғана ол жазба – көркем әдебиет. Бір-ақ жайтқа қарным ашыңқырап қалды. Памук заманауи ұлдардың “әкесін, я оның орнын басатын адам іздеуін” аксиома сияқты көрсетеді. Негізі 21-ғасырдағы отбасы институты (іштей мойындамасақ та) орасан зор өзгеріске ұшырап үлгерді. Тура және ауыспалы мағынасында әкесіз өсіп жатқан һәм “әке” тұлғасын іздемейтін перзенттер баяғыда шындыққа айналған, және бұл әлеуметтік категорияның қай тарапта болсын қарасы қалыңдап барады. Бәлкім бұл – келесі бір романның тақырыбы шығар.

Galym Bokash facebook парақшасынан алынды

 

 

Related Articles

  • Абайдың Мәшһүр Жүсіпке қойған сұрағы

    Тобықтының еліне сапарлап шыққан Мәшһүр Жүсіп бірер кісімен ақынның үйіне кіріп келгенде Абай оған әлденеше тосын сауал қойып: – Ақымақ басқа адырайып көз бітеді, дуалы ауызға сылдырлаған сөз бітеді. Келбетсіз емес екенсің. Айтшы, құдай қайда? Жұмақ пен тозақ қайда? – депті. Сонда Мәшһүр іркілместен: – Абайдың құдайы қайда екенін білмеймін. Менің құдайым, міне, жүрегімде тұр. Жұмақ пен тозақ әркімнің өз үйінде, қатының ақылды болса – жұмақ, ақымақ болса – тозақ, – деген екен. Абай сонда: «Мәшһүрім, десе дегендей екенсің, төрге шық» – деп құрмет көрсетіпті. *** Ақ неке Ұрпақ! Перзент! Жан біткеннің көкірегін әп-сәтте ізгі сезімге, мақтанышқа, қуанышқа толтыратын қайран жалғыз ауыз қасиетті сөз! Сенің атың да, затың да мәңгілік.

  • Бабалар сөзі:

    Тағбаш халқының алдауына сенгендіктен, Арбауына көнгендіктен, Інілі-ағаның дауласқанынан, Бекті халықтың жауласқанынан, Түркі халқы елдігін жойды …. Түркі бектері түркі атын жоғалтып, Тағбаш атын тұтынып … Міне, Түркі халқының жоғалу тарихы қайда жатыр? *** Араб басқыншылығы: Арабтар келгенімен тек келмеді, Бас болды ат артына бөктергені. Сынтастың жазуларын қырып тастап, Тарихқа қиянат қып өктемдеді … Кешегі ойма жазу орынына Жыландай ирелеңдеп әріп мінді, – З. Рүстембеков *** Еділді тартып алғаны, Етекке қолды салғаны. Жайықты тартып алғаны, Жағаға қолды салғаны. Ойылды тартып алғаны, Ойдағысы болғаны, Қоныстың бар ма қалғаны? – Мұрат Мөңкеұлы *** Көшпенді ел қазаққа жер жоқ десіп, Қазақ жерін мұжыққа берді кесіп. Шариатсыз, низамсыз зорлықпенен, Ауыр тауды мойнына ілді тесіп …

  • Ескендір Зұлқарнайын, Лұқпан Хакім және Әпләтөн

    Платон менің досым – бірақ шындық бәрінен қымбат Аристотель   Ескендір Зұлқарнайынның (Александр Македонский) заманында өмір сүрген екі ойшыл-ғұлама Әпләтөн (Платон) мен Лұқпан Хакім (Аристотель) туралы аңыз әңгімелерді бала кезімізде ауылымыздың көне көз ақсақалдарынан естуші едік. Батыс пен Шығыстың көнеден келе жатқан аңыз-әңгімелерін ауыл-аймағымыздың ардақты ақсақалы, «жиен ағамыз» Омар Сансызбайұлы Әбіл молда Қуанышұлы мен Садуақас Тұрабайұлының аузынан бала кезінде көп естігенін айтып отырушы еді. Белгілі мемлекет және қоғам қайраткері Смағұл Садуақасов алғаш ескіше білім алып, алдын көрген Әбіл молдадан ұл бала болған жоқ, Хадиша есімді жалғыз қызы ғана болды. Соғыстан кейінгі жылдары Омбы облысының Любин ауданында Омар атамызбен бірге шаруаның малын бағысып қасында болған және аңыз-әңгімелерін тыңдап, көптеген ғибратты сөздерін

  • ҚАРАБАЙ

    …Моңғолия қазақтары арасында аты аңызға айналған бір кісі өтті, есімі Қарабай,тегі (тек өзінің айтуы бойынша Найман) сойы беймәлім. Өте жұмбақ жан деседі.Төбесіне көтерген бір кеп жүгі бар,көбі кітаптар дейді. Келген жағы – Өр Алтай, Сарысүмбе. Арғы жағы көне Құлжаға қарай сұлбалап келген ізі жатыр. Түрлі аңыз, әңгімелер бойынша – Қарабай 1935 жылы Советтер тарапынан сталиндік саяси нәубет қудалауға ілігіп, ату жазасына кесілген құрбан. Содан Өр Алтайға қашып бас сауғалаған. Қасында Ғұбайдолда Садық деген жора – жолдасы болыпты. Дос болатұра екеуі үнемі қажақтасып жүретін көрінеді. Бұлар Моңғолда Бердіқожа Жолтаев, Жағыпар Тінәлин қатарлы Қазақстандық топ ағартушылармен әріптес және солардан арнайы қолдау тауып Қобда бетіне екі дүркін келіп, кеткен. Қашып жүріп Құлжада, соңыра

  • Мұхтар Мағауин. “Аңыз адам” журналына сұхбат 

      – Әмірхан, көпке мағлұм, өзің де білесің, мен сұхбат бергенді жақсы көрмеймін, өйткені өзім жазатын адаммын. Екіншіден, сұхбат алған адамдар сөзді бұрмалап жібереді. 1990 жылы Совет өкіметі құламай тұрып, Мәскеуден жаңадан шығып жатқан орыс газетінің тілшісі арнайы келіп сұхбат алды, бірақ сөзімнің бәрін басқаша бұрмалап жіберіпті, сонан кейін ешқайда «сұхбат бермеймін» деп шештім. Қазақтардан да сұхбат алғандар, менің әңгімемді тыңдағандар басқашалап жатады. Бұдан соң, жиырма бес жылдың ішінде екі-үш рет қана сұхбат беріппін. Саған көңілім түсіп отырғаны – қазаққа пайдалы, әрі танымал басылымға қызметке келіпсің, жақсы көретін, білгір інімсің, меселдең қайтпасын дедім. Оның үстіне, маған көрсетуге «Аңыз адам» журналының бірнеше санын әкеліпсің: Шыңғыс хан, Абылай хан, Абай, Шоқан, Әлихан

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: