|  | 

ادەبي الەم

“جيرەن شاشتى ايەل” تۋرالى ءبىر ءسوز


وسى ۋيكەند (سەنبى-جەكسەنبى) ءىس اراسىندا قارابۇلاقتان اجەم بەرىپ جىبەرگەن سىقپا قۇرتتى سورىپ وتىرىپ ءھام استانادان ءبىر دوسىم اكەپ بەرگەن شوكولاد جاققان كەسەك جەنتپەن شاي سوراپتاپ وتىرىپ، ورحان پامۋكتىڭ “جيرەن شاشتى ايەل” رومانىن وقىپ شىقتىم. دالىرەك ايتقاندا ەكين وكلاپتىڭ اعىلشىنعا قوتارعان تارجىمەسىن. كوز سۇرىنەتىن كەدىر-بۇدىرى جوق، تەز وقىلاتىن شاعىن شىعارما. بەرىسى تۇركيا، ارىسى ادامزات بالاسىنا بەلگىلى اكەلەر مەن بالالار اراسىنداعى كۇردەلى قارىم-قاتىناستى سيپاتتايتىن الەۋمەتتىك رومان. ءۇش بولىمنەن تۇرادى. ءبىرىنشى ءبولىم – سولشىل ساياسي كوزقاراستى، وپپوزيتسياشىل بەلسەندى اكەسى تاستاپ كەتىپ، جالعىز شەشەسى ەر جەتكىزگەن بوزبالانىڭ 1980 جىلداردىڭ ورتاسىندا كوللەدج اقىسىن تابۋ ءۇشىن قۇدىق قازۋشى شەبەردىڭ كومەكشىسى بولىپ ستامبۋلدىڭ شەتىندەگى شاعىن ستانتسيانىڭ ماڭىندا ءبىر اي ەڭبەك ەتۋى. اكەسىنىڭ ماحابباتىنا قانباي وسكەن بالاڭ تابيعاتتىڭ قۇدىقشىنىڭ قامقورلىعىنا ءبىر ەرىپ، قاتاڭدىعىنا ءبىر قورلانۋى. سول ستانتسياعا كەلگەن كوشپەلى تەاتردىڭ وزىنەن 16 جاس ۇلكەن جيرەن شاشتى اكتريساسىنا عاشىق بولىپ، ءبىر-اق ءتۇن كوڭىل قوسۋى. عاشىق دەرتى مەڭدەپ، العاش كورگەن ماحاببات پەن العاش تاتقان اراقتان كوزى تۇماندانىپ ءجۇرىپ، 25 مەتر شىڭىراۋدىڭ تۇبىندە سۋ شىعارا الماي جەر قازىپ جاتقان قۇدىقشىنىڭ ۇستىنە توپىراق شىعاراتىن ۇلكەن شەلەكتى بايقاۋسىزدا ءتۇسىرىپ الىپ، مەرتىككەن شەبەرگە جاردەم ەتۋگە جاراماي باس ساۋعالاي ستامبۋلعا قاشىپ كەتۋى. ەكىنشى ءبولىم – باس كەيىپكەردىڭ ءومىر بويى “اكەمدەي ادامدى ءولتىردىم” دەگەن وي مەن “قاي كۇنى پوليتسيا ۇستاپ اكەتەدى” دەگەن قايعى جانىن جەگىدەي جەپ ءجۇرىپ، مىقتى گەولوگ-ينجەنەرگە كەيىن ءىرى جەر يەلەنۋشى ءھام قۇرىلىس كومپانياسىنىڭ باسشىسىنا اينالۋى. ۇيلەنگەن جارىنىڭ بەدەۋ بولىپ، بالاسىز قالۋى. جانىنا جۇبانىشتى ونەردەن تابۋعا تىرىسۋى. اكەسىن ولتىرگەن بالا مەن بالاسىن ولتىرگەن اكە تۋرالى، اسىرەسە ءوزى بىلمەي اكەسىن ءولتىرىپ، اناسىنا ۇيلەنگەن ەديپ پاتشا تۋرالى كونە ميفتەردىڭ كوركەمسۋرەتكە اينالعان نۇسقالارىن جيناپ ءجۇرىپ، جيرەن شاشتى ايەلدىڭ كەزىندە تۋعان اكەسىمەن اشىنا بولعانىن ءبىلۋى. قۇدىقشىنىڭ جيرەن شاشتى ايەل كومەكتەسىپ ءتىرى قالعانىن، مايىپ بولسا دا، شىڭىراۋدان سۋ شىعارعانىن، تۋعان قالاسى اۋليە تۇتىپ، قارتايىپ قايتىس بولعانىن انىقتاۋى. جانى جاي تاپپاي 30 جىلدان سوڭ ادام تانىماستاي وزگەرگەن ستانتسياعا قايتا بارۋى. الگى ايەل تاپقان جالعىز ۇلدىڭ ءوز پەرزەنتى بولىپ شىعۋى ءھام ءدال سول ىزالى جىگىتتىڭ قولىنان قۇدىق باسىندا قازا تابۋى. ءۇشىنشى ءبولىم – جيرەن شاشتى ايەلدىڭ ءوز تاعدىرى تۋرالى بايانى ءھام باس كەيىپكەر ولگەن سوڭ نە بولعانىن تارقاتىپ ايتۋى. شاشىنىڭ جاساندى تۇسىنەن باستاپ ۇلىنىڭ شىنايى مىنەزىنە دەيىن سيپاتتاۋى. ءبىرىنشى جانە ەكىنشى ءبولىم باس كەيىپكەردىڭ اتىنان، ءبىرىنشى جاقتان جازىلعان. فابۋلاسى مەن قۇرىلىمىنان تاڭ قالارلىق ەشتەڭە تاپپادىم. بىرىنشىدەن، اۆتور اسىرە سحەماتيزمگە ادەيى ۇرىنعان سياقتى. “اكەسىندەي ادامدى ءولتىرىپ، كۇناسىنەن قاشقان” بوزبالانىڭ كۇندەردىڭ ءبىر كۇنىندە ءوزى دە “پەرزەنتىنىڭ قولىنان قازا تاباتىنى” بىردەن اڭعارىلادى. ەكىنشىدەن، (گاپ تۇپنۇسقادا ما، يا اعىلشىنشا اۋدارمادا ما بىلمەدىم) جيرەن شاشتى ايەلدىڭ ءتۇر-تۇلعاسىن: كوز تارتقان كوركەمدىگىن، قانىق بوياۋلى وبرازى مەن پورترەتىن كورە المادىم. ۇشىنشىدەن، قازىرگى Ultra HD ساپالى انيماتسيالىق فيلمدەردەگى كەيىپكەردىڭ تەرىسىندەگى تۇگىنە دەيىن كورگىسى كەلەتىن تالعامپاز اۋديتوريا وكىلى سياقتى زاماناۋي كىتاپ نارقىنىڭ وقىرمانى رەتىندە قۇدىقشى كاسىبى مەن جىلجىمايتىن مۇلىك سالاسىنداعى دەتالداردى جانە سونىمەن بايلانىستى قانداي دا ءبىر ۇتىمدى پاراللەليزمدەردى اشقاراقتانا ىزدەپ تابا المادىم. تىم جالپىلاما تۇردە سۋرەتتەلىپتى. ورتاشا تۇتىنۋشى اراسىندا كەڭىرەك تاراپ، از ۋاقىتتا كوبىرەك قارجى ءتۇسىرۋشى، ءىرى شىعارمانىڭ الدىنداعى دايىندىق كەزەڭىنە جاعداي جاساۋشى “تىسكەباسار” جوبا رەتىندە قابىلدادىم. بىراق سويتە تۇرا ورحان پامۋكتىڭ مىناداي ورتاقول دۇنيەسىنىڭ ءوزى تۇرىك قوعامىندا سوڭعى 30 جىلدا بولعان قانشاما الەۋمەتتىك وزگەرىستەن حابار بەرەتىنىن بايقاپ، شىنايىلىعىنا ەرىكسىز تامساندىم. ويدان شىعارىلعان كەيىپكەرلەر مەن وقيعالار وقىرمان ويىنداعى شىنايى ەستەلىكتەردى ءتىرىلتىپ جىبەرسە عانا ول جازبا – كوركەم ادەبيەت. ءبىر-اق جايتقا قارنىم اشىڭقىراپ قالدى. پامۋك زاماناۋي ۇلداردىڭ “اكەسىن، يا ونىڭ ورنىن باساتىن ادام ىزدەۋىن” اكسيوما سياقتى كورسەتەدى. نەگىزى 21-عاسىرداعى وتباسى ينستيتۋتى (ىشتەي مويىنداماساق تا) وراسان زور وزگەرىسكە ۇشىراپ ۇلگەردى. تۋرا جانە اۋىسپالى ماعىناسىندا اكەسىز ءوسىپ جاتقان ءھام “اكە” تۇلعاسىن ىزدەمەيتىن پەرزەنتتەر باياعىدا شىندىققا اينالعان، جانە بۇل الەۋمەتتىك كاتەگوريانىڭ قاي تاراپتا بولسىن قاراسى قالىڭداپ بارادى. بالكىم بۇل – كەلەسى ءبىر روماننىڭ تاقىرىبى شىعار.

Galym Bokash facebook پاراقشاسىنان الىندى

 

 

Related Articles

  • «سەندەر سەمىرە تۇرىڭدار» (مىسال)

    جۇمات انەسۇلى (كۇلدىر- ءدۇلدىر ، جۇماتتىڭ ءازىل قالجىڭدارى، مىسالدار) «سەندەر سەمىرە تۇرىڭدار» (مىسال) ىمىرت تۇسە باستاعان كەز. ءبىر جەرگە سارى شەگىرتكە، دالاشەگىرتكە، قوڭىرشەگىرتكە، قالاشەگىرتكە، بيدايشەگىرتكە، شوپشەگىرتكە باس قوسىپ، اڭگىمە شەرتىسىپ وتىرىپتى. سول كەزدە قاستارىنا قاراتورعاي كەلىپ قونادى. سول كەزدە شەگىرتكەلەر قورقىپ كەتىپ، ۇشىپ كەتەيىن دەپ جاتقاندا قاراتورعاي “قورىقپاڭدار! مەن سەندەرگە جاقسى پيعىلمەن كەلدىم. ارالارىڭدا دومبىرا تارتاتىن، ۇيقاس قۇراي الاتىندارىڭ بار ما؟” -دەپ سۇرايدى. شەگىرتكەلەردىڭ كوڭىلدەرى ورنىنا ءتۇسىپ، اراسىنان ءبىر ەرەسەگى: “ەندى كەرەمەت بولماعانمەن قامىستى شەرتىپ، ءان ايتامىز، سوسىن ۇيقاس قۇرۋدەگەندە بىزگە جات ەمەس”- دەپتى.قاراتورعاي: “وندا تاماشا! سەندەردىڭ ارالارىڭدا ايتىس ۇيىمداستىرامىز! ءبىرىنشى ورىنعا10-مىڭ بيتكوين!ەكىنشى، ءۇشىنشى ورىندارعا دا بايگەمىز جامان ەمەس! شەگىرتكەلەر شەكسىز قۋانىپ:، ء“بىز بۇرىن ايتىسىپ كورگەن جوقپىز، سول جاعى قالاي

  • نۇر اعا

    اسسالاۋماعالەيكۋم قالىڭ ەلىم قازاعىم مەنىڭ ،تۇڭعىش پرەزيدەنت كۇنى قۇتتى بولسىن ! ەلمىز امان ،جۇرتىمىز تىنىش بولسىن ،تاۋەلسىزدىگىمىز ماڭگىلىك بولسىن ، ەگەمەن ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنى ەلباسىمىز نۇرسولتان نازارباەۆ اعامىزعا زور دەنساۋلىق ،ۇزاق عۇمىر تىلەيمىز! ەل تۇتقاسى مەنىڭ نۇرلى اعام -اي،قاتە دەمەن حالىق ايتقان باعانى-اي.ءوز اعامدى الا الماسام اعالاي-باسقا اعانى الا الماسپىن جاعالاي.اتبەگىلەر جاقسى بىلسە ات سىنىن،حالىق بىلەر ءار قادامىن باسشىنىڭ.مەنىڭ داعى ازاماتتىق پارىزىم،جاقسىلىعىن بەتىنە ايتۋ جاقسىنىڭ.قاس قىرانداي بيىك قۇزعا ورلەپ تىڭ،تەبىنگىڭدى ەلىڭ ءۇشىن تەرلەتتىڭ.دانا بولىپ ءجۇز وتىز التى ءۇلىتتى،بەيبىت ءومىر بەسىگىندە تەربەتتىڭ.ەل ءومىرىن بولجاپ قاراپ الىس تىم،جولىن جاساپ الس،كەلىس ،بارىستىڭ.ەكى الىپتىڭ ورتاسىندا تۇرىپ -اق، تىلىن تاپتىڭ رەسەي،قىتاي،اقش-تىڭ .كەيبىر ەلدەر كۇنىن كورىپ ارەڭگە-جاتقان كەزدە، ءبىزدىڭ حالىق ءار ەلدە-قدىرىپ جۇر سايران قۇرىپ سالدارداي،قازاق اتىن

  • باقىتقا بولەگەن بەسىك

      باقىتقا بولەگەن بەسىك (ەرتەگى) كونە زاماندا ءبىر قازاق ۇستاسى بەسىك ويلاپ تاۋىپتى. بەسىك جاسايمىن دەگەن وي وعان قاجەتتىلىكتەن تۋىپتى. قازاقتار مال باعىپ، كوشپەلى حالىق اتانىپتى. ءبىزدىڭ اتا-بابالارىمىز كوكتەمدە – كوكتەۋگە، جازدا – جايلاۋعا، كۇزدە – كۇزەۋگە، ال قىستا قىستاۋدا قىستايدى ەكەن. كەيىن اعاش شەبەرلەرى بەسىكتى قاراعاي، قايىڭ، تالدان ءيىپ جاساپتى. نارەستەنى بولەۋگە ارنالعان بۇل توسەك جەڭىل، ىقشامدى، كوشىپ- قونۋعا ىڭعايلى بولىپتى. ءسابي بەسىكتە جاتقاندا تازا جاتىپ، الاڭسىز ۇيىقتايدى ەكەن. بەسىك نارەستەنى ماسا، شىبىن-شىركەي، جەل، شاڭ-توزاڭ، كۇننىڭ كوزى مەن سۋىقتان قورعاپتى. كۇندەردىڭ ءبىر كۇنىندە قازاق جەرىندە اسپانمەن تىلدەسكەن، باستارى بۇلتقا تيگەن ۇلكەن قالالار پايدا بولىپتى. بۇل كەزدە ادامدار بەسىكتى قولدانباي، بالالارعا جەكە بولمەگە توسەك سالىپ بەرىپتى. ولار بەسىكتى ەسكىنىڭ كوزى،

  • ۇركىن

    ءسوز باسى. قارتتاردى اڭساۋ كوزىنىڭ قۇيرىعىندا ءاجىم كۇلىپ، سايراتقان قىزىل ءتىلدى بابىن ءبىلىپ. جينالىپ كەشكىعۇرىم توبەشىككە، قاريالار قىلاتىن ءازىلدى ىلىك. اسا ءزىلسىز… تەك قۋىپ، «الالاعان» بولماسا دا كىنامسىز دارا باباڭ. ەبىن تاۋىپ قۇرداسىن ەڭبەكتەتسە، قىبى قانىپ ساقالىن سالاعان. ۇرپاق ءۇشىن قاراكەت قام باعارى، وعان ۋايىم جاڭبىردىڭ تامباعانى. كۇرەڭ شايدى سوراپتاپ ءسوز قوزعاسا، كوكىرەگىڭنىڭ كوزىنە شام جانادى. ازاماتتى ارداقتار ارىس اتىن، قاريالار – «قارا ورمان»، توعىس اقىل. قالت-قۇلت ەتىپ سۇيەنىپ اساسىنا، جيىن-تويدا شۇرقىراپ تابىساتىن. بۇرىنعىنىڭ قارتتارى-اي سىرما شاپان، ساڭى اۋسا ساياقسىپ قىرعا تارتار. باسىندا تاقياسى، تۇماعى جوق بۇگىنگىنىڭ شالدارى قىرما ساقال. سامايىنان سۋىرتپاق قىلاۋ ۇرلاپ، سايقال زامان تۇمانىت، تۇماۋ ۇرعان. كەرەگەنىڭ باسىندا «كۇنى وتكەن»، اينالىپ كەتپەيمىن بە، تۇماعىڭنان؟ وتقا قاقتاپ، ءداۋىردىڭ

  • گەننا باتىر

    ش.بوكەەۆ (باتىر ۇلىمىز گەننادي گولوۆكينگە )جۇگەرى بيداي بولماس اقتاعانمەن،جابىدان جۇيىرىك شىقپاس باپتاعانمەن.ءبىزدىڭ گەنا جەڭىمپاز ارقاشاندا،جۇرىت جابىلىپ كانەلونى ماقتاعانمەن.كىم ايتات باتىر ۇلدى جەڭىلدى دەپ،(تۇسىرمەن وعان بولا كوڭىلدى كوپ).جەڭۋ مەن جەڭىلىس ەگىز ۇعىم،تۇسىنبەيىك جەڭىس دەپ ءومىردى تەك.سۇرىنەدى تۇلپار دا تۇياعىنان،قىرقىلادى قىران دا قياعىنان.ءومىر جولى تۇرمايىت تەك سىي الۋدان،عالىمدار دا جاڭىلات قيالىنان.بارىن سالدى ايانىپ قالمادى ول،اقىيقتاي الىستى شارلادى ول.تورەشىلەر قايىردى قاناتتارىن،پارامەنەن جابىلىپ الداعى جول.دەمەيمىن باتىر ۇلعا سورىڭ قالىڭ،(كەدەرگىلەر بولىپ جۇر جولىڭدا مىڭ).اققا قۇداي جاق بولار قاشانداعى،تۇبىنداعى جەڭەسىڭ سونىڭ ءبارىن.جاسادىڭ ۇلكەن ايقاس بىلەك سىنار،(ادىلەتسىزدىككە قايتىپ بۇل جۇرەك شىدار).ءبىر ساتسىزدىك ءبىر ساباق،جەڭىس الدا،قولدايتىن قالىڭ ەلىڭ ،تىلەكشىڭ بار.ءبىز ماقتان تۇتاتۇعىن گەننا باتىر ،(قاسقايىپ ،قايىراتتانىپ كەلە جاتىر ).بۇيرسا اللا 3-جەكپە-جەكتە،كانەلوعا ورناتارسىڭ زامان اقىر.16.09.2018 Kerey.kz

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: