|  | 

ادەبي الەم

“جيرەن شاشتى ايەل” تۋرالى ءبىر ءسوز


وسى ۋيكەند (سەنبى-جەكسەنبى) ءىس اراسىندا قارابۇلاقتان اجەم بەرىپ جىبەرگەن سىقپا قۇرتتى سورىپ وتىرىپ ءھام استانادان ءبىر دوسىم اكەپ بەرگەن شوكولاد جاققان كەسەك جەنتپەن شاي سوراپتاپ وتىرىپ، ورحان پامۋكتىڭ “جيرەن شاشتى ايەل” رومانىن وقىپ شىقتىم. دالىرەك ايتقاندا ەكين وكلاپتىڭ اعىلشىنعا قوتارعان تارجىمەسىن. كوز سۇرىنەتىن كەدىر-بۇدىرى جوق، تەز وقىلاتىن شاعىن شىعارما. بەرىسى تۇركيا، ارىسى ادامزات بالاسىنا بەلگىلى اكەلەر مەن بالالار اراسىنداعى كۇردەلى قارىم-قاتىناستى سيپاتتايتىن الەۋمەتتىك رومان. ءۇش بولىمنەن تۇرادى. ءبىرىنشى ءبولىم – سولشىل ساياسي كوزقاراستى، وپپوزيتسياشىل بەلسەندى اكەسى تاستاپ كەتىپ، جالعىز شەشەسى ەر جەتكىزگەن بوزبالانىڭ 1980 جىلداردىڭ ورتاسىندا كوللەدج اقىسىن تابۋ ءۇشىن قۇدىق قازۋشى شەبەردىڭ كومەكشىسى بولىپ ستامبۋلدىڭ شەتىندەگى شاعىن ستانتسيانىڭ ماڭىندا ءبىر اي ەڭبەك ەتۋى. اكەسىنىڭ ماحابباتىنا قانباي وسكەن بالاڭ تابيعاتتىڭ قۇدىقشىنىڭ قامقورلىعىنا ءبىر ەرىپ، قاتاڭدىعىنا ءبىر قورلانۋى. سول ستانتسياعا كەلگەن كوشپەلى تەاتردىڭ وزىنەن 16 جاس ۇلكەن جيرەن شاشتى اكتريساسىنا عاشىق بولىپ، ءبىر-اق ءتۇن كوڭىل قوسۋى. عاشىق دەرتى مەڭدەپ، العاش كورگەن ماحاببات پەن العاش تاتقان اراقتان كوزى تۇماندانىپ ءجۇرىپ، 25 مەتر شىڭىراۋدىڭ تۇبىندە سۋ شىعارا الماي جەر قازىپ جاتقان قۇدىقشىنىڭ ۇستىنە توپىراق شىعاراتىن ۇلكەن شەلەكتى بايقاۋسىزدا ءتۇسىرىپ الىپ، مەرتىككەن شەبەرگە جاردەم ەتۋگە جاراماي باس ساۋعالاي ستامبۋلعا قاشىپ كەتۋى. ەكىنشى ءبولىم – باس كەيىپكەردىڭ ءومىر بويى “اكەمدەي ادامدى ءولتىردىم” دەگەن وي مەن “قاي كۇنى پوليتسيا ۇستاپ اكەتەدى” دەگەن قايعى جانىن جەگىدەي جەپ ءجۇرىپ، مىقتى گەولوگ-ينجەنەرگە كەيىن ءىرى جەر يەلەنۋشى ءھام قۇرىلىس كومپانياسىنىڭ باسشىسىنا اينالۋى. ۇيلەنگەن جارىنىڭ بەدەۋ بولىپ، بالاسىز قالۋى. جانىنا جۇبانىشتى ونەردەن تابۋعا تىرىسۋى. اكەسىن ولتىرگەن بالا مەن بالاسىن ولتىرگەن اكە تۋرالى، اسىرەسە ءوزى بىلمەي اكەسىن ءولتىرىپ، اناسىنا ۇيلەنگەن ەديپ پاتشا تۋرالى كونە ميفتەردىڭ كوركەمسۋرەتكە اينالعان نۇسقالارىن جيناپ ءجۇرىپ، جيرەن شاشتى ايەلدىڭ كەزىندە تۋعان اكەسىمەن اشىنا بولعانىن ءبىلۋى. قۇدىقشىنىڭ جيرەن شاشتى ايەل كومەكتەسىپ ءتىرى قالعانىن، مايىپ بولسا دا، شىڭىراۋدان سۋ شىعارعانىن، تۋعان قالاسى اۋليە تۇتىپ، قارتايىپ قايتىس بولعانىن انىقتاۋى. جانى جاي تاپپاي 30 جىلدان سوڭ ادام تانىماستاي وزگەرگەن ستانتسياعا قايتا بارۋى. الگى ايەل تاپقان جالعىز ۇلدىڭ ءوز پەرزەنتى بولىپ شىعۋى ءھام ءدال سول ىزالى جىگىتتىڭ قولىنان قۇدىق باسىندا قازا تابۋى. ءۇشىنشى ءبولىم – جيرەن شاشتى ايەلدىڭ ءوز تاعدىرى تۋرالى بايانى ءھام باس كەيىپكەر ولگەن سوڭ نە بولعانىن تارقاتىپ ايتۋى. شاشىنىڭ جاساندى تۇسىنەن باستاپ ۇلىنىڭ شىنايى مىنەزىنە دەيىن سيپاتتاۋى. ءبىرىنشى جانە ەكىنشى ءبولىم باس كەيىپكەردىڭ اتىنان، ءبىرىنشى جاقتان جازىلعان. فابۋلاسى مەن قۇرىلىمىنان تاڭ قالارلىق ەشتەڭە تاپپادىم. بىرىنشىدەن، اۆتور اسىرە سحەماتيزمگە ادەيى ۇرىنعان سياقتى. “اكەسىندەي ادامدى ءولتىرىپ، كۇناسىنەن قاشقان” بوزبالانىڭ كۇندەردىڭ ءبىر كۇنىندە ءوزى دە “پەرزەنتىنىڭ قولىنان قازا تاباتىنى” بىردەن اڭعارىلادى. ەكىنشىدەن، (گاپ تۇپنۇسقادا ما، يا اعىلشىنشا اۋدارمادا ما بىلمەدىم) جيرەن شاشتى ايەلدىڭ ءتۇر-تۇلعاسىن: كوز تارتقان كوركەمدىگىن، قانىق بوياۋلى وبرازى مەن پورترەتىن كورە المادىم. ۇشىنشىدەن، قازىرگى Ultra HD ساپالى انيماتسيالىق فيلمدەردەگى كەيىپكەردىڭ تەرىسىندەگى تۇگىنە دەيىن كورگىسى كەلەتىن تالعامپاز اۋديتوريا وكىلى سياقتى زاماناۋي كىتاپ نارقىنىڭ وقىرمانى رەتىندە قۇدىقشى كاسىبى مەن جىلجىمايتىن مۇلىك سالاسىنداعى دەتالداردى جانە سونىمەن بايلانىستى قانداي دا ءبىر ۇتىمدى پاراللەليزمدەردى اشقاراقتانا ىزدەپ تابا المادىم. تىم جالپىلاما تۇردە سۋرەتتەلىپتى. ورتاشا تۇتىنۋشى اراسىندا كەڭىرەك تاراپ، از ۋاقىتتا كوبىرەك قارجى ءتۇسىرۋشى، ءىرى شىعارمانىڭ الدىنداعى دايىندىق كەزەڭىنە جاعداي جاساۋشى “تىسكەباسار” جوبا رەتىندە قابىلدادىم. بىراق سويتە تۇرا ورحان پامۋكتىڭ مىناداي ورتاقول دۇنيەسىنىڭ ءوزى تۇرىك قوعامىندا سوڭعى 30 جىلدا بولعان قانشاما الەۋمەتتىك وزگەرىستەن حابار بەرەتىنىن بايقاپ، شىنايىلىعىنا ەرىكسىز تامساندىم. ويدان شىعارىلعان كەيىپكەرلەر مەن وقيعالار وقىرمان ويىنداعى شىنايى ەستەلىكتەردى ءتىرىلتىپ جىبەرسە عانا ول جازبا – كوركەم ادەبيەت. ءبىر-اق جايتقا قارنىم اشىڭقىراپ قالدى. پامۋك زاماناۋي ۇلداردىڭ “اكەسىن، يا ونىڭ ورنىن باساتىن ادام ىزدەۋىن” اكسيوما سياقتى كورسەتەدى. نەگىزى 21-عاسىرداعى وتباسى ينستيتۋتى (ىشتەي مويىنداماساق تا) وراسان زور وزگەرىسكە ۇشىراپ ۇلگەردى. تۋرا جانە اۋىسپالى ماعىناسىندا اكەسىز ءوسىپ جاتقان ءھام “اكە” تۇلعاسىن ىزدەمەيتىن پەرزەنتتەر باياعىدا شىندىققا اينالعان، جانە بۇل الەۋمەتتىك كاتەگوريانىڭ قاي تاراپتا بولسىن قاراسى قالىڭداپ بارادى. بالكىم بۇل – كەلەسى ءبىر روماننىڭ تاقىرىبى شىعار.

Galym Bokash facebook پاراقشاسىنان الىندى

 

 

Related Articles

  • امانات (Əليحاننىڭ مونولوگى)

    بالعا باسقا، وراق ويعا تيگەلى ءبىر الاپات ورتكە وراندى جان ءىشى، كەمەرىنەن دارياداي تولقىعان – قىزىل جالاۋ، جالاۋ ەمەس، قان ءيسى. قىزىل تۇستەن جامىرايدى ەلەس بوپ، قۇبا مەكەن، قۇسني دوس ءتول وسكەن. سول “بەينەلەر” قۇتقار دەيدى قول بۇلعاپ، Əتتەڭ، شىركىن… ەستىمەيدى ونى ەشكىم. ەستىرتپەيدى اۋىزىنان ورت بۇركىپ، تەسىك وكپە، كəرى كرەمل جوتەلىپ. سودان كەيىن… تەمىر توردا ءسوز ءولىپ، كوزدەر قالدى شەل ىشىندە بىتەلىپ. جۋسان كورسەڭ، جۇپارىن جۇت، دۇعا وقىپ، باعزى ءبىر ءيىس بۇرقىراسىن وتكەننەن، Əر تال جۋسان تاعدىرى عوي قازاقتىڭ كولدەي تۇنىق كوز جاسىنا كوكتەگەن. كوكتامىردان سۋ العانشا سوڭعى قان، مەن قازاقتىڭ ازاتتىعىن سۋسادىم. دوڭىز دەمى توپىراعىما تيمەسە، دۇشپان كورمەي وسسە دەدىم ۇرپاعىم. وسى سەرتتىڭ تۇبىندە تۇر شىن بايلام، سول

  • ليديا مونكستىڭ “اقىن قويان” اتتى كىتابى قازاقشاعا اۋدارىلىپ باسىلىپ شىقتى

    Immensely proud to become the first translator of Juliya Donaldson’s books into Kazakh. The Rhyming Rabbit is ready, The Gruffalo is next. I started it as a hobby at my book-loving daughters’ request. Hope Kazakhstani children will enjoy it as well  I am grateful to my wife Aliya, daughters Faiza and Hanifa for their encouragement and support! Many thanks to Julia Donaldson and Lydia Monks for amazing stories and illustrations, Raya Qader, who made this translation possible, and her Steppe&World Publishing House, and Macmillan Publishers! قازىرگى اعىلشىنتىلدى بالالار ادەبيەتىنىڭ كورنەكتى اقىنى دجۋليا دونالدسون مەن كوركەمدەۋشى ليديا مونكستىڭ “اقىن قويان” اتتى كىتابىن قازاقشاعا اۋدارعان ەدىم. ءاليا ىنتالاندىرىپ، كىتاپقۇمار قىزدارىم فايزا مەن حانيفا قولقالاپ قويماعان

  • قازاق مەديتسيناسى قۇندى زەرتتەۋ ەڭبەگىمەن تولىقتى

    نۇرگۇل جامبىلقىزى الماتى قالاسى وكج-ءنىڭ №4 كىتاپحاناسىندا استاناداعى «شيپالى» ەمدەۋ ورتالىعىنىڭ باس دارىگەرى، دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ ۇزدىگى، م.ع.ك. قايرات ايدارحانۇلىنىڭ ءتورت بىردەي كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەرى بولدى. كەش بارىسىندا قايرات ايدارحانۇلىنىڭ جەكە ءوزىنىڭ «قازاق ەمشىلىگى»، «ارقا تورىندە»، «سىر مەن ساۋىر اراسى» جانە جازۋشى ءجادي شاكەنۇلىمەن بىرلەسكەن «التاي الىپتارى» اتتى كىتاپتارى كوپشىلىككە تانىستىرىلىپ، كەش قوناقتارىنا دا تاراتىلدى. دارىگەردىڭ كىتاپتارى ءتۇرلى تاقىرىپقا باعىتتالعان. ماسەلەن، «قازاق ەمشىلىگى» كىتابىنا قايرات ايدارحانۇلىنىڭ ۇزاق جىلدارعى ەڭبەكتەرى مەن زەرتتەۋلەرى ەنگىزىلگەن. ودان بولەك، اتالعان كىتاپتا قازاق ەمشىلىگىندە ۇدايى قولدانىلاتىن دارىلەر، تابيعي ەمدەۋ جولدارى توپتاستىرىلعان.  كەشكە مايتالمان اقىن-جازۋشىلار، ەلىمىزگە بەلگىلى باسپاگەرلەر، باق وكىلدەرى مەن قالالىق كىتاپحانا مەڭگەرۋشىلەرى قاتىستى. سونىڭ ىشىندە، بەلگىلى عالىم، مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، اكادەميك ماقسۇت تەمىرباەۆ، مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى،

  • قىزىل مەن كوك

    تاقسىر تاريح تۇسىنەر بولساڭ، مۇڭىمدى ءىش، ارىمدى مەنىڭ  يتاياق ەتتى قىزىل كۇش. شاڭىراعىمنىڭ كۇلدىرەۋىشىنە قان جۇقتى كەرمەكتىڭ ءدامى، جەندەتتىڭ ءيسى قىزىل ءتۇس. داۋىرلەر تۋسا، دۇمشە ءبىر ويلار كونەرىپ كەتەتىن ەدى، كەتپەي-اق قويدى نە دەلىك؟ تاڭەرتەڭ تۇرسام… وسى ءبىر بوياۋ و، توبا، و، توبا-اي دەشى قۇبىلدى كەنەت كوگەرىپ. «اتتانداپ» اقتى قىزىلدار قۋدى باسىندا، وڭدەگى كەرمەك وزگەرمەي جەتتى عاسىرعا. وراق پەن بالعا بۇركىت پەن كۇنگە اۋىستى، اۋىسقان ەكەن، ازاتتىق دەگەن وسى ما؟! ەسى ساۋ ادام ەركىندىك دەي ما مىنانى، كوزىڭە قايعى كول بولىپ سوندا تۇنادى. ازاتپىن دەيسىڭ اۋانى جۇتىپ ال سوندا… اۋادان نەعىپ اباقتى ءيسى شىعادى. *** سىبىزعى سۇڭقىلى كەۋدەمنەن كۇي ءورىپ. سول ءۇننىڭ يسىنە جانىم تۇر سۇيەنىپ. *** قىركۇيەك قۇستاردى اكەتسە

  • تۇڭعىش رەت قازاق كۇرەسىنەن اقيىق اقىن تولەگەن ايبەرگەنوۆتى ەسكە الۋعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق اشىق تۋرنير ماڭعىستاۋدان باستاۋ الدى

    ماڭعىستاۋ وبلىسى مۇنايلى اۋدانى، داۋلەت اۋىلىندا قازاق كۇرەسىنەن 2004-2005 جىلدارى تۋعان جاسوسپىرىمدەر اراسىندا اقيىق اقىن تولەگەن ايبەرگەنوۆتى ەسكە الۋعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق اشىق تۋرنير ءوتتى. تۇڭعىش رەت ۇيىمداستىرىلىپ وتىرعان تۋرنيرگە وڭتۇستىك-قازاقستان وبلىسى، اتىراۋ، اقتوبە، قىزىلوردا، ماڭعىستاۋ ءوڭىرى جانە استانا قالاسىنان 6 كوماندا قاتىسىپ، بارلىعى 9 سالماق دارەجەسى بويىنشا 220 سپورتشى چەمپيوندىق اتاققا تالاستى. ايتا كەتۋ كەرەك، سىر ءوڭىرى قۇراماسى ءتورت كوماندادان قۇرالعان، ولار قىزىلوردا قالاسى، ارال، جاڭاقورعان جانە تاسبوگەت اۋىلى. اشىق تۋرنير «بايتاق مەكەنىم» قوعامدىق قورى جانە مۇنايلى اۋدانى «داۋلەت اۋىلى بالالار جانە جاسوسپىرىمدەر سپورت مەكتەبى» مەملەكەتتىك مەكەمەسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن ءوتتى. بارلىعى 36 مەدال ساراپقا سالىندى، ونىڭ 9 التىن، 9 كۇمىس جانە 18 قولا. سونداي-اق، جەڭىس تۇعىرىنان كورىنگەن ءاربىر سپورتشىعا جەكە كۋبوكتان

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: