|  | 

ادەبي الەم

“جيرەن شاشتى ايەل” تۋرالى ءبىر ءسوز


وسى ۋيكەند (سەنبى-جەكسەنبى) ءىس اراسىندا قارابۇلاقتان اجەم بەرىپ جىبەرگەن سىقپا قۇرتتى سورىپ وتىرىپ ءھام استانادان ءبىر دوسىم اكەپ بەرگەن شوكولاد جاققان كەسەك جەنتپەن شاي سوراپتاپ وتىرىپ، ورحان پامۋكتىڭ “جيرەن شاشتى ايەل” رومانىن وقىپ شىقتىم. دالىرەك ايتقاندا ەكين وكلاپتىڭ اعىلشىنعا قوتارعان تارجىمەسىن. كوز سۇرىنەتىن كەدىر-بۇدىرى جوق، تەز وقىلاتىن شاعىن شىعارما. بەرىسى تۇركيا، ارىسى ادامزات بالاسىنا بەلگىلى اكەلەر مەن بالالار اراسىنداعى كۇردەلى قارىم-قاتىناستى سيپاتتايتىن الەۋمەتتىك رومان. ءۇش بولىمنەن تۇرادى. ءبىرىنشى ءبولىم – سولشىل ساياسي كوزقاراستى، وپپوزيتسياشىل بەلسەندى اكەسى تاستاپ كەتىپ، جالعىز شەشەسى ەر جەتكىزگەن بوزبالانىڭ 1980 جىلداردىڭ ورتاسىندا كوللەدج اقىسىن تابۋ ءۇشىن قۇدىق قازۋشى شەبەردىڭ كومەكشىسى بولىپ ستامبۋلدىڭ شەتىندەگى شاعىن ستانتسيانىڭ ماڭىندا ءبىر اي ەڭبەك ەتۋى. اكەسىنىڭ ماحابباتىنا قانباي وسكەن بالاڭ تابيعاتتىڭ قۇدىقشىنىڭ قامقورلىعىنا ءبىر ەرىپ، قاتاڭدىعىنا ءبىر قورلانۋى. سول ستانتسياعا كەلگەن كوشپەلى تەاتردىڭ وزىنەن 16 جاس ۇلكەن جيرەن شاشتى اكتريساسىنا عاشىق بولىپ، ءبىر-اق ءتۇن كوڭىل قوسۋى. عاشىق دەرتى مەڭدەپ، العاش كورگەن ماحاببات پەن العاش تاتقان اراقتان كوزى تۇماندانىپ ءجۇرىپ، 25 مەتر شىڭىراۋدىڭ تۇبىندە سۋ شىعارا الماي جەر قازىپ جاتقان قۇدىقشىنىڭ ۇستىنە توپىراق شىعاراتىن ۇلكەن شەلەكتى بايقاۋسىزدا ءتۇسىرىپ الىپ، مەرتىككەن شەبەرگە جاردەم ەتۋگە جاراماي باس ساۋعالاي ستامبۋلعا قاشىپ كەتۋى. ەكىنشى ءبولىم – باس كەيىپكەردىڭ ءومىر بويى “اكەمدەي ادامدى ءولتىردىم” دەگەن وي مەن “قاي كۇنى پوليتسيا ۇستاپ اكەتەدى” دەگەن قايعى جانىن جەگىدەي جەپ ءجۇرىپ، مىقتى گەولوگ-ينجەنەرگە كەيىن ءىرى جەر يەلەنۋشى ءھام قۇرىلىس كومپانياسىنىڭ باسشىسىنا اينالۋى. ۇيلەنگەن جارىنىڭ بەدەۋ بولىپ، بالاسىز قالۋى. جانىنا جۇبانىشتى ونەردەن تابۋعا تىرىسۋى. اكەسىن ولتىرگەن بالا مەن بالاسىن ولتىرگەن اكە تۋرالى، اسىرەسە ءوزى بىلمەي اكەسىن ءولتىرىپ، اناسىنا ۇيلەنگەن ەديپ پاتشا تۋرالى كونە ميفتەردىڭ كوركەمسۋرەتكە اينالعان نۇسقالارىن جيناپ ءجۇرىپ، جيرەن شاشتى ايەلدىڭ كەزىندە تۋعان اكەسىمەن اشىنا بولعانىن ءبىلۋى. قۇدىقشىنىڭ جيرەن شاشتى ايەل كومەكتەسىپ ءتىرى قالعانىن، مايىپ بولسا دا، شىڭىراۋدان سۋ شىعارعانىن، تۋعان قالاسى اۋليە تۇتىپ، قارتايىپ قايتىس بولعانىن انىقتاۋى. جانى جاي تاپپاي 30 جىلدان سوڭ ادام تانىماستاي وزگەرگەن ستانتسياعا قايتا بارۋى. الگى ايەل تاپقان جالعىز ۇلدىڭ ءوز پەرزەنتى بولىپ شىعۋى ءھام ءدال سول ىزالى جىگىتتىڭ قولىنان قۇدىق باسىندا قازا تابۋى. ءۇشىنشى ءبولىم – جيرەن شاشتى ايەلدىڭ ءوز تاعدىرى تۋرالى بايانى ءھام باس كەيىپكەر ولگەن سوڭ نە بولعانىن تارقاتىپ ايتۋى. شاشىنىڭ جاساندى تۇسىنەن باستاپ ۇلىنىڭ شىنايى مىنەزىنە دەيىن سيپاتتاۋى. ءبىرىنشى جانە ەكىنشى ءبولىم باس كەيىپكەردىڭ اتىنان، ءبىرىنشى جاقتان جازىلعان. فابۋلاسى مەن قۇرىلىمىنان تاڭ قالارلىق ەشتەڭە تاپپادىم. بىرىنشىدەن، اۆتور اسىرە سحەماتيزمگە ادەيى ۇرىنعان سياقتى. “اكەسىندەي ادامدى ءولتىرىپ، كۇناسىنەن قاشقان” بوزبالانىڭ كۇندەردىڭ ءبىر كۇنىندە ءوزى دە “پەرزەنتىنىڭ قولىنان قازا تاباتىنى” بىردەن اڭعارىلادى. ەكىنشىدەن، (گاپ تۇپنۇسقادا ما، يا اعىلشىنشا اۋدارمادا ما بىلمەدىم) جيرەن شاشتى ايەلدىڭ ءتۇر-تۇلعاسىن: كوز تارتقان كوركەمدىگىن، قانىق بوياۋلى وبرازى مەن پورترەتىن كورە المادىم. ۇشىنشىدەن، قازىرگى Ultra HD ساپالى انيماتسيالىق فيلمدەردەگى كەيىپكەردىڭ تەرىسىندەگى تۇگىنە دەيىن كورگىسى كەلەتىن تالعامپاز اۋديتوريا وكىلى سياقتى زاماناۋي كىتاپ نارقىنىڭ وقىرمانى رەتىندە قۇدىقشى كاسىبى مەن جىلجىمايتىن مۇلىك سالاسىنداعى دەتالداردى جانە سونىمەن بايلانىستى قانداي دا ءبىر ۇتىمدى پاراللەليزمدەردى اشقاراقتانا ىزدەپ تابا المادىم. تىم جالپىلاما تۇردە سۋرەتتەلىپتى. ورتاشا تۇتىنۋشى اراسىندا كەڭىرەك تاراپ، از ۋاقىتتا كوبىرەك قارجى ءتۇسىرۋشى، ءىرى شىعارمانىڭ الدىنداعى دايىندىق كەزەڭىنە جاعداي جاساۋشى “تىسكەباسار” جوبا رەتىندە قابىلدادىم. بىراق سويتە تۇرا ورحان پامۋكتىڭ مىناداي ورتاقول دۇنيەسىنىڭ ءوزى تۇرىك قوعامىندا سوڭعى 30 جىلدا بولعان قانشاما الەۋمەتتىك وزگەرىستەن حابار بەرەتىنىن بايقاپ، شىنايىلىعىنا ەرىكسىز تامساندىم. ويدان شىعارىلعان كەيىپكەرلەر مەن وقيعالار وقىرمان ويىنداعى شىنايى ەستەلىكتەردى ءتىرىلتىپ جىبەرسە عانا ول جازبا – كوركەم ادەبيەت. ءبىر-اق جايتقا قارنىم اشىڭقىراپ قالدى. پامۋك زاماناۋي ۇلداردىڭ “اكەسىن، يا ونىڭ ورنىن باساتىن ادام ىزدەۋىن” اكسيوما سياقتى كورسەتەدى. نەگىزى 21-عاسىرداعى وتباسى ينستيتۋتى (ىشتەي مويىنداماساق تا) وراسان زور وزگەرىسكە ۇشىراپ ۇلگەردى. تۋرا جانە اۋىسپالى ماعىناسىندا اكەسىز ءوسىپ جاتقان ءھام “اكە” تۇلعاسىن ىزدەمەيتىن پەرزەنتتەر باياعىدا شىندىققا اينالعان، جانە بۇل الەۋمەتتىك كاتەگوريانىڭ قاي تاراپتا بولسىن قاراسى قالىڭداپ بارادى. بالكىم بۇل – كەلەسى ءبىر روماننىڭ تاقىرىبى شىعار.

Galym Bokash facebook پاراقشاسىنان الىندى

 

 

Related Articles

  • ادامنىڭ قۇنى (پوليتسەيدىڭ حيكاياسى)

    ايالداما  (اڭگىمە) دالا ۇسكىرىك اياز. بەت قاريدى. اپتا بويى جاپالاقتاپ جاۋعان قار ەكپىنى باسىلعانىمەن، اۋا-رايى كۇرت بۇزىلىپ، سوڭى الاي-دۇلەي بورانعا ۇلاسقان. تەرىسكەيدەن سوققان جەلدىڭ ءتۇرى جامان. جولدىڭ انا بۇرىشىنا كۇرتىك قاردى ءۇيىپ-توگىپ سالادى دا، كىسى ومبىلاتادى. كەيبىر جەرى قۋ تاقىر; مۇندايدا تابانىنىڭ استى تايعاناقتاپ، وكپەكتەپ سوققان ىزعارلى جەل ءارى-بەرى تەڭسەلتىپ، قۇلاتا جازدايدى. شىعىستىڭ تابيعاتى قاتال. تارباعاتاي تاۋىنىڭ اسەرى مە ەكەن، ءۇرجار وڭىرىندە قار قالىڭ جاۋادى. كەي جەرلەردە ءتىپتى كۇرەسىنگە لاقتىرىلعان قاردىڭ كوپتىگى سونشا، توننەلدىڭ ىشىمەن كەلە جاتقاندايسىڭ. ارينە، بۇل ءۇي ماڭىنداعى جاعداي. ال جولدىڭ بويىن زىمىستان ۇرلەگەندەي كۇرتىك قار قاتپار-قاتپار ەتىپ جاۋىپ تاستايتىنىن قايتەرسىز. مۇندايدا كولىك قاتىناسى قيىندايدى. اۋىلدان اۋدان ورتالىعىنا جەتىپ، ازىق-تۇلىك الۋدىڭ ءوزى مۇڭ بولادى. تاۋ ەتەگىندەگى اۋىلدار

  • كۇلتەگىن جىرى

    كۇلتەگىن قۇتلىق (ەلتەرىس) قاعاننىڭ ەكىنشى ۇلى، بىلگە قاعاننىڭ (موگيليان) تۋعان ءىنىسى. شەشەسى ەلبىلگە قاتۇن. جەتى جاسىندا اكەسى قۇتلىق (680-692 جج. بيلىك قۇرعان) قايتىس بولادى. قاعان تاعىنا ونىڭ ءىنىسى قاپاعان (692-716 جج.) وتىرادى. كۇلتەگىن مەن بىلگە، قاپاعاننىڭ ءىنىسى بوگۇنى (716ج.) تاقتان تايدىرىپ، قاعاندىق بيلىكتى بىلگە قولىنا (716-734جج.) الادى. تاريحي دەرەكتەرگە قاراعاندا، كۇلتەگىننىڭ ون جاسىندا ەر اتانىپ، العاش كوزگە تۇسكەن سوعىسى – 694 جىلعى جاۋ جىۋ جانە دين جىۋ ايماقتارىندا بولعان سوعىس. قاپاعان وسى سوعىستا 90 مىڭ تۇتقىندى قولعا تۇسىرگەن. مىنە، وسىدان بىلاي كۇلتەگىننىڭ ەرلىك جولى باستالادى. تاريحي دەرەكتەر سول كەزدەگى ەل تاۋەلسىزدىگىن ساقتاپ قالۋ جولىندا بولعان قىرعىن سوعىستاردىڭ بىردە-بىرەۋىنىڭ كۇلتەگىنسىز وتپەگەنىن اڭعارتادى. باتىر 47 جاسقا جەتىپ، قازا تاپقاندا، تورتكۇل دۇنيەدەن تۇگەل

  • قازاق ادەبيەتىنىڭ تاڭىرلىك الەمگە ەسىك اشاتىن ترانستسەندەنتى

    قازاق ادەبيەتىنىڭ تاڭىرلىك الەمگە ەسىك اشاتىن ترانستسەندەنتتى مازمۇنى قوجا احمەت ءياسساۋيدىڭ حيكمەتىنەن باستالاتىن ەدى. قۇدايبەرگەن جۇبانوۆ بۇ تۋراسىندا ءبۇي دەپ جازادى. «ءبىزدىڭ «Əدەبيەت سالاسىنداعى جازۋىمىزدىڭ باسى «ديۋاني حيكمەتتەن» باستالادى. ورتا ازياداعى تۇركى تىلىندە سويلەيتىن حالىقتاردىڭ العاشقى جازبا əدەبيەتىنىڭ ءبىرى! بۇل فاكتى قازاق اقىندارىنىڭ احمەتكە ەلىكتەگەنىن كورسەتەدى ». ساكەن سەيفۋللين بىلاي دەپ باعا بەرەدى. «قازاق اراسىندا جازبا ادەبيەتىن تاراتقان – تۇركىستاننان شىققان قوجالار. ول كەزدە قازاق اراسىنا كوپ تارالعانى – قوجا احمەت ءياسساۋيدىڭ كىتابى. ءبىزدىڭ قازاق اقىندارى سوعان ەلىكتەدى». بولشەۆيكتەر ءياسساۋيدىڭ اتىن ءوشىرۋ ءۇشىن اقىن-جازۋشىلارعا تاپسىرما بەردى. ماسەلەن، تسك 1937 جىلى اسقار توقماعامبەتوۆتى «حازىرەت سۇلتان» پەساسىن جازۋعا ماجبۇرلەدى. بۇل سپەكتاكل قازسسر كەزىندە ساحنادا قويىلىپ كەلدى. پەسادا ءياسساۋيدى تەرىستەپ، ونىڭ جولىن «حالىقتى

  • قازاق كوركەمسوزى مەن كوسەمسوزىنىڭ ۇلت رۋحىن جاڭعىرتۋداعى اتقارعان ءرولى

    جۇمات انەسۇلى   قازاق كوركەمسوزى اۋىز ادەبيەتىندە ەرتە زاماننان قالىپتاسقان ادەبيەت سالاسى. ۇلتتىڭ  رۋحىن عاسىرلار بويى اسقاقتاتىپ، نامىسىن جانىپ كەلە جاتقان قازاقتىڭ «باتىرلار جىرى» كوركەم ءسوزدىڭ ەڭ بيىك دارەجەدەگى ۇلگىسى، الەمدىك دەڭگەيدە ماقتانىش ەتۋگە بولاتىن، كوركەم ەلوستىق شىعارما.  حVIII-  حIX- عاسىرلارداعى  قازاق  جىراۋلارىنىڭ قاي قايسىسىنىڭ دا وسى كۇنگە دەيىن اۋىزدان اۋىزعا كوشىپ، حح- عاسىرعا دەيىن اڭىز بولىپ جەتىپ، جازبا ادەبيەت مۇراسىنا اينالىپ، بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ رۋحاني قازىناسىنا اينالۋى سول زاماندارداعى كوركەمسوزدىڭ ماڭگىلىك وشپەس  رۋحاني كۇشىنىڭ  مولدىعىندا ەدى. اۋىز ادەبيەتىندەگى سول كەزدەگى داستاندار، جىرلار، تەرمەلەر كەڭ قازاق  دالاسىنداعى ءار شاڭىراقتىڭ دەم بەرۋشى رۋحاني ازىعى ەدى. ءسوزىمىزدى ءتىرىلتۋ ءۇشىن عاسىرلاردان  عاسىرلارعا اۋىزدان اۋىزعا كوشىپ، اڭىز بولىپ كەتكەن بۇحار جىراۋدىڭ «ابىلايعا ايتقانى» اتتى ۇزاقتاۋ

  • عالىم جايلىباي:سارسۇمبە، قاراكوپىر

    وسى كوپىردىڭ وڭ بوساعاسىنا جاۋىزدار زۋقا باتىردىڭ باسىن بىرنەشە كۇن ءىلىپ قويعان دەسەدى   بوزدايدى بوتاسى ولگەن عاسىر – ىنگەن، سەن مەنىڭ الشى تۇسكەن اسىعىم با ەڭ! سۇلتانىم ۇلتان بولعان سوناۋ جىلى زۋقانىڭ بۇل كوپىرگە باسىن ىلگەن. باس مۇندا… قايدا قالعان جانسىز دەنە؟! اينالسا وپات دەي بەر نار سۇلدەگە. قارتايدىم قارا كوپىر ساعان جەتىپ التايدىڭ القاسىنداي سارسۇمبەدە. سارىسۇمبە، سەن نە دەيسىڭ، قىران وزەن؟ ساۋالعا جاۋاپ تاپپاي جىلادى وزەن. جاسىندا جازمىشىمنىڭ تامشىسى بار – باسىڭدا تۇرسا قانداي مىنا كەزەڭ. سارعايعان ساعىم كۇنگە سانام وكىل، قايىسىپ قايعى ويلاماس قالا ءنوپىر. عالامنىڭ عازاۋاتىن سەنەن كوردىم بابامنىڭ باسى ىلىنگەن، قاراكوپىر! جارتاسى، جاعالاۋى جاسىل ورمان، ءار تاسى ءور التايدىڭ اسىل ارمان. اقىننىڭ وسى ولكەدە شەرلى

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: