Энергетиканың болашақ жолдары

| Oct 23, 2018

Украина астанасы Киев қаласында, 2018 жылдың 16-19 қазанының
аралығында «Орталық және шығыс Еуропаның тұрақты энергетикасы» атты
10-шы Халықаралық форумы мен көрмесі (Sustainable Energy Forum and
Trade Show, SEF 2018 Kyiv) өтуде. Осы жиынға 35 астам елдердің шамамен
500 өкілдері қатысуда. 80 астам мамандар баяндамаларын оқиды, 100-ге
жуық компаниялар өз жетістіктерін көрсетуде. Бұндай шараның шеңберінде,
«Әлем жел энергетикасы қауымдастығы»-ның Бас хатшысы Стефан Ксангер
(Stefan Gsänger) бізге сұхбат берді. Неміс қайраткерінің жауаптарына назар
аударайық.

Тұрақты энергетикада Қазақстанның мүмкіншіліктері туралы: күн, жел
энергетикасында. Мысалы, еліміздің оңтүстік-шығысында таулы аймағы
Жоңғар Қақпасы жел энергетикасы үшін өте тиімді. Осы тақырып
жайында сіздің пікірлеріңіз қандай?

Қазақстан жел энергетикасының болашағы – зор! Теориялық түрде, еліңіз
бүткіл әлемді жел энергетикасымен қамтамасыз етпекші. Бірақ, қазіргі таңда
сіздер ойлануға тиіссіздер: қалай күн мен жел қуат мүмкіншіліктерін тиісті
дәрежеде пайдалануға болады? Тек қана өздеріңіз үшін емес, сыртқа шығару
жолдарын пайымдауын жөн. Өте қызық жоспарлардың бірі – жел газын
өндіруі. Жерден алынатын табиғи газдың өндіруі орнына, сіздер сутегіні
желден өндіре аласыздар, одан метан жасай аласыздар. Қазіргі газ
құбырларыңызды пайдаланып, жаңа газ өнімдерін тапсырыс берушілерге
тасымалдауыңызға болады. Қоры шектелген қазба газдың орнына,
жаңғырмалы газды пайдалана аласыздар. Тапсырыс берушілер үшін де бұл
тиімді ұсыныс. Оны жүзеге асыруы үшін инфрақұрылымы да баршылық. Тек
қана, жел газдың өндірісін дамыту керек.

Сіз Қазақстанға бірнеше рет бардыңыз. Сіздің пікіріңізше, неге елімізде
тұрақты энергетиканың көздері тиісті дәрежеде дамыған жоқ? Мүмкін,
кейбір қателіктеріміз жоқ емес. Құлағымыз сізде.

Ең алдымен, осы саланы реттейтін мекемелер маңызды. Үкіметіңіз тұрақты
энергетиканың дамуына мүдделі, бірақ осы салаға одан да көп ден
қойылғаны дұрыс болар еді. Әрине, еліңізде мұнай мен газдан түсетін пайда
мол болса, онда осы жағдайды өзгерту үшін жетекшілік керек. Саясаттың
ықпалы өте күшті, онсыз бұл саланың дамытуы – екіталай. Әрине, сіздер
қысқа мерзім ішінде мұнай мен газдың тәуелділігінен құтыла алмайсыздар.
Бірақ, тұрақты энергетиканың он-жиырма жылдық стратегиясын
қарастырсаңыздар – артық болмас.

Енді, соңғы сұрағым. Сіздің пікіріңізше, қазақтарға не істеу керек?
Қандай компаниялардың құрал-жабдықтарын сатып алғаны жөн?
Жаңғырмалы және тұрақты энергетиканың саласында, қандай
мемлекеттермен ынтымақтастықты орнату қажет? Нені ойлайсыз?
Қандай мемлекеттер жақсы?

Менің ойымша, тәжірибелі мемлекеттермен байланыс орнатыңыздар.
Олардың саны көп емес. Шығыс бағытында, Қытайдың үлесі зор. Батыс
бағытына қарасаңыздар, менің елім – Алмания бай тәжірибенің иесі. Бірақ,
менің пайымдауымша, сіздерге бір ғана әріптес керек жоқ. Нарығыңызды
ашыңыздар. Осы адамдарды шақырыңыздар. Сосын, сіздер кімнің кім екені
көре аласыздар – қандай фирмалар тиімді істейді, қандай ұйымдар
сенімдірек. Бірнеше ойыншыларға бәсеке түсуге жағдай жасаңыздар.
Олардың кейбіреуі жеңбек, кейбіреуі ұтылмақ.

Бір сөзбен айтқанда – әртараптандыру.

Иә, әртараптандыру.

Расында, еліміздің энергетика саласы жаңа серпіліске зәру. Беларусь пен
Өзбекстан сынды көршілеріміз атом электр станцияларын салуда. Әзірше,
атом энергетикасы – ең арзан әрі қауіпсіз қуат көздерінің бірі болып
табылады. Нидерланды секілді дамыған мемлекет жел энергетикасы
саласында бізден көш ілгері тұр. Әйтеуір, әлем бойынша үлгі аларлық
дүниелер – жетерлік. Адамзаттың алдыңғы қатарындағы елдердің арасында
көрінуі үшін – қазіргі заманға сай технологияларды дер кезінде игергені
құба-құп болар еді.

Данияр НАУРЫЗ

Украина

Киев

Kerey.kz

АҚШ Иранның Харк аралын басып ала ма?

kerey.kz

Киан ШАРИФИ Иран ислам республикасына тиесілі Харк аралы. Америка мен Израильдің Иранға әуе шабуылдары жалғасып жатқан тұста АҚШ-тағы саяси ортада ислам республикасына тиесілі Харк аралын басып алу идеясы талқылана бастады. Сарапшылардың айтуынша, Вашингтон Ирандағы мұнай экспортының негізгі ошағы саналатын Харк аралын нысанаға алуы әбден мүмкін. Бұл санкциялар құрсауындағы Иран экономикасын құлатпай ұстап тұрған басты табыс көзін жауып тастауы ықтимал. Алайда Иран мұнай экспортының 90 пайызын қамтамасыз ететін Парсы шығанағындағы шағын аралды басып алса, бұл АҚШ пен Израильдің Иранға қарсы соғысын тіпті ушықтырып жіберуі мүмкін. Мұның өзі де Иран экономикасын толық құрдымға жібере алмайды дейді сарапшылар. 7 наурызда Axios басылымы АҚШ әкімшілігі Харк аралын басып алу мүмкіндігін талқылағанын хабарлады . Иран бұл аралға
Тоқаев мырза тіл жайлы тағы бірдеңе депті

kerey.kz

Zhalgas Yertay Орыс тілінің мәртебесін еш төмендетпедік, оның бәрі күңкіл сөз деген екен. Қазақ тілінің де мәртебесі төмендеді деп байбалам салмаңдар деп ұрсыпты. Алдымен жауабы жоқ сұрақтардан бастайық. Тоқаев мырза, егер ештеңе өзгермесе, онда “тең” сөзінің “қатарға” ауысуы жай көз алдау әрекеті ме? Қоғамдағы градусты басуға талпыныс қана ма? Қазіргі мемлекеттік бюрократиялық аппараттың статус-квоны сақтап қалуға тырысуы деп бағаласа бола ма? Енді Тоқаев мырзаның әр сөзіне тоқталсақ.“Жаңа Конституция мәтінінің ресми құжат ретінде қазақ және орыс тілдерінде жариялануы көп нәрсені аңғартпай ма? Бұл жерде түсініктеме беріп, ақталудың өзі артық”Иә, қазіргі қазақ тілінің проблемасы да сол – қазақ тілі мен орыс тілінің құқықтық теңдігі мемлекеттік тілді кемсітіп тұр. Өйткені бюрократия құжаттарды орысша әзірлеп, кейін
Конституцияда қазақ тілін мемлекеттік әрі ресми тіл етсек, басқа тілдердің құқы шектеле ме?

kerey.kz

Бұған нақты жауап – жоқ, бұл шешімнен ешбір тілдің, соның ішінде, орыс тілінің де құқы шектелмейді. Неге? Өйткені конституциядағы мемлекеттік тіл мәртебесі биліктің жұмыс тілін ғана реттейді. Ол норманың қарапайым адамдардың қатынас тіліне қатысы жоқ. Яғни, мемлекеттік тіл – мемлекеттік органдар мен жергілікті өзін-өзі басқару ұйымдары жұмыс істейтін тіл деген сөз. Бұл шешім орысша сөйлейтіндердің құқығын шектемейді, орысша сөйлеуге тыйым салмайды. Қарапайым адамдар үйінде, қоғамдық орындарда, бизнесте, медиа мен мәдениет ошақтарында қалаған тілінде сөйлей де, жұмыс істей де алады. Бұған конституцияның басқа баптары нақты кепіл болып отыр. Ал жаңа конституцияда 9-баптың 2-тармағы қазіргі күйінде қалса, бұл – қазақ тілінің құқығын шектейді. Себебі мемлекеттік органдар құжаттарды өздері үйренгендей алдымен орысша жазып,
Қазіргі биліктің ең үлкен қорқынышы…

kerey.kz

Zhalgas Yertay Конституциядан орыс тілін алып тастасақ, Ресей бізге соғыс аша ма? Билік осылай қорқыта бастады. Бірақ ол сұраққа қысқа жауап – жоқ. Себебі, Ресейге қарсы Әзірбайжан да, Армения да неше түрлі әрекетке барды, барып та жатыр, бірақ оларға қазір соғыс қаупі төніп тұрған жоқ. Бұл әдісті саяси манипуляция дейді, шын мәнінде, бұны қазіргі статус-кво жағдайын сақтап қалғысы келетін жүйенің асығыс ойлап тапқан аргументі деуге болады. Ойлап көріңізші, Ресейге біздің мемлекеттік органдар қай тілде іс-қағаз жүргізетіні емес, лоял болғанымыз керек. Ендеше, Ресей біздің лоялдығымызды сақтап қалғысы келсе, конституциядағы тіл мәселесіне қарсы болмауы керек. Себебі бұл ішкі тұрақтылық мәселесі. Дені сау елдің билігі өз көршісіне осындай қарсы аргумент айтар еді. Енді
«Мағынасыз жұмыстан шаршадым»: қазіргі Конституцияның авторы мәлімдеме жасады

kerey.kz

Қазіргі Ата заңның авторларының бірі, академик Майдан Сүлейменов Конституция реформасын сынады. Ол заңның мәтінін шағын бір топ әлдеқашан жазып қойғанын, ал комиссия жай ғана мақұлдайтынын айтады. Оның сөзінше, ғалымдар мен сарапшылардың ұсыныстары ескерілмейді. Бұл туралы академик Facebook-те жазды: Кейінгі кезде менен Конституцияны талқылап жатқанда, неге үнсіз қалғанымды жиі сұрап жатыр. Қысқа қайырсам: мағынасыз жұмыстан шаршадым. Иә, мен қазіргі Конституцияның авторларының бірімін. Талқылау кезінде екі мәселе үшін күрестім: Конституциялық сотты сақтау және Парламенттің өкілеттігін шектемеу. Бірақ екеуі де қабылданбады. Соған қарамастан, мен бұл Конституциядан ұялмаймын. Мен Назарбаев пен оның отбасының жеке билігін нығайтуға бағытталған кейінгі түзетулерден ұяламын. Назарбаевтың кезінде-ақ осы масқара түзетулердің барлығын талдап, Конституцияны жетілдіру бойынша бірқатар ұсыныстар енгізу туралы