|  | 

Саясат

Жоғары қолбасшылықтың президенттік резерві кім үшін құрылмақ?


Отарда өткен әскери парад. Жамбыл облысы, 7 мамыр 2018 жыл.

Отарда өткен әскери парад. Жамбыл облысы, 7 мамыр 2018 жыл.

Үкімет қарулы күштер жоғары қолбасшылығының президенттік резервін құру туралы жарлық жобасын әзірледі. Оған сәйкес әскери қызметкерлер арасынан арнайы топ жасақталып, кейін оның мүшелерін жоғары қолбасшылықтағы қызметтерге ұсыну жоспарланған. Сарапшылар бастаманың қағаз жүзіндегі нұсқасын құптағанмен идеяның сәтті жүзеге асырылатынына күмәнданады.

Наурыз айының соңында «Ашық үкімет» сайтында құжаттар тізімі жарияланып, қоғамдық талқылауға ұсынылды. Онда үкіметтің қарулы күштер президенттік резервін құру ұсынысы жайлы айтылған.

Жоба бойынша, бұл топқа «ерекше сұрыптаудан» өткен әскери қызметкерлерді енгізу көзделген, кейін оларды жоғары қолбасшылық лауазымына ұсынбақ (қорғаныс министрі қызметі оған кірмейді). Бастаманы қазір Нұрлан Ермекбаев басқарып отырған қорғаныс министрлігі көтерген.

ЖАРЛЫҚ ЖОБАСЫ

Аталған жарлық жобасы қарулы күштерге әскери қызметті өтеу ережесіне тиісті өзгерістер енгізуді ұсынады. Президенттік резерв құру бойынша жұмыс қорғаныс министрлігіне жүктеледі.

Құжатқа сәйкес, іріктеу кезінде үміткерлердің жеке және іскерлік қасиеттері, қызметтегі жетістіктері есепке алынады, әскерилер арасындағы «арнайы тексеру» және Жоғары аттестациялық комиссия шешімі негізінде таңдалады.

Келесі кезеңде олар Қауіпсіздік кеңесінде іріктеуден өтеді. 2019 жылдан бері оның хатшысы – бұрынғы ішкі істер министрі Қалмұханбет Қасымов. Кеңесті өмір бойы басқару құқығы бұрынғы президент Нұрсұлтан Назарбаевқа берілген.

Қазақстанның тұңғыш президенті Нұрсұлтан Назарбаев және Қауіпсіздік кеңесінің хатшысы, бұрынғы ішкі істер министрі Қалмұханбет Қасымов. Қараша айы, 2018 жыл.

Қазақстанның тұңғыш президенті Нұрсұлтан Назарбаев және Қауіпсіздік кеңесінің хатшысы, бұрынғы ішкі істер министрі Қалмұханбет Қасымов. Қараша айы, 2018 жыл.

«Жыл сайын қазанның 1-іне дейін Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік кеңесінің әскери қауіпсіздік және қорғаныс бөліміне президенттік резервке өткізуге ұсынылған қарулы күштер әскери қызметкерлерінің тізімін жібереді» делінген жарлық жобасында.

Бұдан соң президенттік резерв үміткерлерінің тізімі президент әкімшілігі жетекшісіне табысталады, ол президенттік резервке қабылдау немесе қабылдамау туралы шешім шығарады. Тізім жыл сайын жасалады, ал әскерилердің онда болу мерзімі «үш жылдан аспауы керек».

Президент жарлығы жобасына үкіметтің берген түсіндірме хабарламасында «Жарлық жобасын жүзеге асырудың теріс әлеуметтік-экономикалық және құқықтық салдары болмайды, республикалық бюджеттен қосымша шығынды талап етпейді» деп көрсетілген.

Премьер-министрге бағытталған түсіндірме жазбасында қорғаныс министрлігі жарлықтың «жоғары қолбасшылық лауазымын атқару үшін әскери қызметкерлерді сапалы іріктеуге» мүмкіндік беретінін айтыпты. Қорғаныс министрлігі жарлық қабылданған жағдайда халықаралық шарт болып есептелмейтінін, сондықтан ратификация жасаудың керегі жоғын айтады.

САРАПШЫЛАР НЕ ДЕЙДІ?

Қорғаныс министрінің бұрынғы орынбасары генерал-майор Айтқали Есенғұлов үкіметтің президенттік резерв құру туралы бастамасын құптайды.

— Жақсы идея, енді жоғары лауазымға кадрларды әділ таңдайтын болар. Мұндай бастаманы қолдаймын, – деді генерал Есенғұлов.

Қорғаныс министрінің тағы бір бұрынғы орынбасары, генерал Әмірбек Тоғысов жобаны нақты жүзеге асыру перспективасына күмән келтіреді. Тоғысовтың айтуынша, «жақсы идеяның» тиісінше жүзеге асуы екіталай және ол резерв құрамына кіретін кандидаттарды талқылауға қоғам мүшелерінің қатысатынына сенбейді.

— Тізімге кіретін кандидаттарды ашық түрде талқыламаса, түрлі аттестациялау комиссиялары жабық өтіп, протекционизмге жол береді, – дейді генерал.

Тәуекелдерді бағалау тобының директоры Досым Сәтпаев қазақстандық биліктің бұған дейін де мемлекеттік қызметкерлер арасынан басқарушы элита дайындауға тырысқанын, оларды «А» және «Б» корпусқа бөлгенін еске салады.

2015 жылы «Мемлекеттік қызмет туралы» заң қабылданды, оған сәйкес мемлекеттік қызметкерлер үш корпусқа бөлінді: саяси мемлекеттік қызметкерлер (министрлер, облыс әкімдері); «А» корпусының әкімшілік мемлекеттік қызметкерлері және «Б» корпусының әкімшілік мемлекеттік қызметкерлері.

Сол кезде президент әкімшілігі жетекшісінің орынбасары болған Бауыржан Байбек «элитаның элитасы» деп атаған «А» корпусына министрлердің жауапты хатшылары, аудан әкімдері мен өзге де мемлекеттік қызметкерлер кірді. «Б» корпусына – атқарушы мемлекеттік қызметкерлер кірді. Заңда «А» корпусына кадрлық резерв жасақтау мен оған іріктеудің ерекше тәртібі қарастырылған.

Саясаттанушы Сәтпаевтың айтуынша, корпустарды жасақтау кезінде шетелдік ЖОО-да оқыған және шет тілдерін білетін жас мамандарды табуға ерекше мән берілді.

Шетелден келген жас әрі талантты жетекшілер жемқорлыққа батқан жүйені өзгертудің орнына өздері соған бейімделеді.
Досым Сәтпаев.

Алайда шетелден Қазақстанға оралып, жоғары лауазымды қызметке орналасқан жас мамандар (тіпті арасында министр де болды) «біліксіздік танытты» деген Сәтпаев «потому что, потому что» сөзін қайталай берген жас министрлердің бірін еске алды (саясаттанушы сол кезде еңбек министрі болған Серік Әбденовты айтады. «Қазақстанда әйелдердің зейнетке шығу жасын неге көтеріп жатыр?» деген сауалға ол «Көп жұмыс істеу керек. <…> 50 жаста зейнет туралы ойлаудың керегі не?» деп жауап берген болатын).

Сәтпаев ақпан айында астанада жер үйде шыққан өрттен көз жұмған бес әпкелі-сіңлілі кішкентай қыздардың қазасына қатысты кейбір билік өкілдерінің сөзі қоғамда теріс реакция тудырғанын да атап өтті. Олардың ата-анасы отбасын асырау үшін түнгі ауысымға жұмысқа кеткен.

Осы оқиғадан соң бірнеше қалада көп балалы аналар наразылық танытып, жағдайларын жақсартуды талап етті. Сол кезде АҚШ-тың Колумбия және Гарвард университеттерінің түлегі, еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі болған Мәдина Әбілқасымова «көп балалы аналар мемлекеттен миллиондап ақша алады, басқа елдерде ондай жоқ» деп мәлімдеді.

Сәтпаевтың айтуынша, өте білімді әрі адамгершілік тұрғысынан мінсіз саналған өзге талантты әрі жас шенеуніктер түрмеге қамалды. Мысалы, АҚШ-тың Джордж Вашингтон университетінің түлегі, бұрынғы ұлттық экономика министрі, 38 жастағы Қуандық Бишімбаев 2017 жылы “жемқорлық жасады” деп айыпталып, 10 жылға сотталды. Досым Сәтпаевтың пікірінше, «ескіні өзгертпей, жаңа дүние жасау мүмкін еместігін» осыдан көрсе болады.

– Шетелден келген жас әрі талантты жетекшілер жемқорлыққа батқан жүйені өзгертудің орнына өздері соған бейімделеді, – дейді Сәтпаев.

Саясаттанушының пікірінше, жоғары қолбасшылықтың президенттік тізіміне кіретін әскерилер де жемқорлық пен парақорлықтан азат емес әскери жүйеге бейімделуге мәжбүр. Сәтпаев бір кездері жыл сайын әскери мекемені дүр сілкіндірген жемқорлық дауларын еске салады.

– Қандай резервке түссе де, бұл жағдайда әскерилерге былайғы жұрттан да ауыр тиеді, себебі оларда «бұйрық талқыланбайды, орындалады» деген ереже бар. Халық арасында оны былай түсіндіреді: «Бірінші тармақ «Басшының айтқаны әркез жөн». Екінші тармақ «Басшының сөзі теріс болса, бірінші тармаққа қара», – дейді ол.

Жоғары әскери кадрлар құрамын Назарбаев бақыламақ, яғни, өз билігін күшейтпек. Ал қазіргі президент Тоқаев Назарбаев мақұлдаған тізімге қол қойып қана отырады.
Сергей Дуванов.

Адам құқығы жөніндегі қазақстандық бюроның ақпараттық-бақылау орталығының жетекшісі, журналист және құқық қорғаушы Сергей Дувановтың айтуынша, президенттік резерв құру туралы бастаманы қорғаныс министрі Нұрлан Ермекбаевтың көтергені анық (Президенттік өкілетін тапсырардан бір тәулік бұрын Нұрсұлтан Назарбаев ҰҚК басшысы Кәрім Мәсімов пен Ермекбаевқа генерал пагонын тақты).

– Бұрын әскери шені жоқ қорғаныс министрін өзіне жақын тарту үшін солай істеді. Жарлық жобасында қорғаныс министрі жыл сайын президенттік резерв кандидаттарының тізімін Қауіпсіздік кеңесіне ұсынады деп көрсетілген, оны Нұрсұлтан Назарбаев басқарады. Демек, жоғары әскери кадрлар құрамын Назарбаев бақыламақ, яғни, өз билігін күшейтпек. Ал қазіргі президент Тоқаев Назарбаев мақұлдаған тізімге қол қойып қана отырады, – дейді Дуванов.

Құқық қорғаушының айтуынша, енді қорғаныс министрлігі жаңа генерал Ермекбаевтың басшылығымен президент Тоқаевқа ресми түрде ғана бағынатын тәрізді, ал шын мәнінде Нұрсұлтан Назарбаевқа адалдығын дәлелдеуге тырысады.

– Нұрсұлтан Назарбаевқа адал екенін қорғаныс министрлігі (министр Ермекбаев) ресми сайты да арқылы көрсетіп жатыр, оның бірінші бетінде Қазақстан Республикасының бірінші президенті – елбасының цитатасы келтірілген (оған еш қарсылығым жоқ), соған қоса Назарбаевтың бас қолбасшы формасындағы суреті тұр. Назарбаев жарты айдан бері бас қолбасшы емес. Ал қазіргі президент және конституция бойынша бас қолбасшы Қасым-Жомарт Тоқаев туралы қорғаныс министрлігі сайтының бастапқы бетінен түк мәлімет көрмейсіз, – дейді Дуванов.

Қазақстанның қорғаныс министрлігінің сайты. Скриншот 4 сәуір күні жасалған.

Қазақстанның қорғаныс министрлігінің сайты. Скриншот 4 сәуір күні жасалған.

2019 жылы сәуірдің 4-і күнгі дерек бойынша, қорғаныс министрлігі сайтының жоғарғы бөлігінде расымен Назарбаевтың әскери формадағы суреті тұр. Қазір ол бұрынғы президенттің әдеттегі киімімен ауыстырылды.

Сәуірдің 4-і күні бастапқы бетке Тоқаевтың суреті қойылмады. Конституцияның 44-бабы бойынша Қазақстан президенті – қарулы күштердің бас қолбасшысы саналады, ол қарулы күштер жоғарғы қолбасшылығын қызметке тағайындап, босатады.

2018 жылдың шілдесінде өзі қол қойған заң бойынша Назарбаев Қауіпсіздік кеңесін өмір бойы басқаруға құқылы. Сол заңға сәйкес бұл мекеме кеңес берушіден конституциялық мекемеге айналды. Құжатта көрсетілгендей, мекеменің миссиясы халықаралық аренада мемлекеттің ұлттық мүддесін қорғау, ұлттық қауіпсіздік пен қорғанысты, ішкі саяси тұрақтылықты қамтамасыз ету, конституциялық құрылымды сақтау.

Үкімет қаулысының жобасы, президент жарлығының жобасы, Қазақстан қарулы күштерінің жоғарғы қолбасшылығы президенттік резервін қалыптастыру туралы негіздеме сәуірдің 12-сіне дейін қоғамдық талқылауда болады.

Азат Еуропа / Азаттық радиосы

Related Articles

  • Соншама көп Араб елдері не үшін жалғыз Израильді жеңе алмады?

    Бірнеше реткі Орта Шығыс соғысында Араб елдерінің әскер саны мен қару – жарақ саны Израильден неше есе көп бола тұра не үшін ауыр жеңіліске ұшырап, Израильді жер бетінен жоғалту былай тұрсын, керісінше, өздерінің территорияларынан айрылып қалды? Бұл жерде неше түрлі себептер бар болсада, ең негізгі себеп – екі жақтың соғыс мақсатында. Былайша айтқанда, не үшін соғыс жасаймыз деген мәселе. Израиль не үшін соғыс қимылдарын жүргізеді? Себебі өте оңай. Егерде, Израиль соғыс жасамаса, әрі, соғыста жеңіліс тапса, екі мың жылдан бері сергелдеңде жүрген яһуди ұлтының әрең дегенде құрған мемлекеті бір жолата ойран болады. Сондықтан, Израильге соғыста жеңіп шығу арқылы өз өмірін сақтап қалудан басқа жол жоқ. Ал, қарсы жаққа келер болсақ:

  • Қытайда Оспан батыр ұрпақтары өмір бойы қамауға үкім етілуде

     Біріккен Ұттар Ұйымы (United Nations),  Халықаралық Адам Құқықтарын қорғау ұйымы (International Human Rights Organizations), Еуропа Парламенті (European Parliament) және  ҚР Президент әкімшілігінің,   ҚР Сыртқы істер министрлігінің назарына:     Соңғы жылдары Қытай үкіметі «терроризмге, діни экстремизмге қарсы күресті» желеу етіп Шыңжаңдағы аз санды ұлт өкілдеріне қысымды күшейтті. Бұл қазақ, ұйғыр, қырғыз, т.б. Шыңжаңдағы жергілікті аз санды ұлт өкілдері құқықтарының ауыр дәрежеде тапталуына себеп болды. Миллионнан астам аз санды ұлт өкілі сотсыз, сұрақсыз лагерлерге (Бейжің билігі «Білім беру орталықтары» деп көрсетуге тырысады) қамалып, мыңдаған адам жалған жалалармен қудаланды. Нәтижесінде, Шыңжаң өңірі әлемдегі адам құқығы ең ауыр дәрежеде тапталған аймаққа айналды.   2020 жылы 10 шілде күні (Бейжің уақытымен 08:00 ден 15:30

  • Бұл Батысқа айбат шегу ме? Путин, Роухани мен Си Цзиньпин неге бірлескен әскери жаттығу өткізіп жатыр?

    Александр ГОСТЕВ Ресейдің оңтүстігіндегі “Ашулук” әскери базасынан ұшырылған зымыран. 22 қыркүйек, 2020 жыл. ыркүйекте Ресей, Қытай және Иран құрлықта және теңізде бірнеше ауқымды әскери жаттығу өткізді.  Көп жағдайда бұл шаралар бірлескен формада, аталған үш мемлекеттің және әлемдік қауымдастық, бірінші кезекте Батыс күдікпен қарайтын Беларусь, Мьянма сияқты елдердің қатысуымен өтті.  Кей сарапшы батыс елдері жау көретін, тарихи контекст бойынша қазірдің өзінде “зұлымдық ошағы ” елдері аталып жүрген жаңа әскери-саяси блок пайда болуы мүмкін деп қауіптене бастады. Бұл шынымен солай ма? Мәскеу, Пекин, Тегеран мен Минск қыруар қаржы жұмсаған әскери қимылдар кімді қорқыту үшін жасалған? Александр Лукашенко “Батыс елдерінен қауіп төнгені ” жөнінде мәлімдеме жасаған тұста, 21 қыркүйек күні, Беларусьтің әскери полигондарында Ресей–Беларусь әскерінің қатысуымен

  • АЙЯ СОФИЯ НЕГЕ МҰРАЖАЙҒА АЙЛАНДЫРЫЛДЫ?!?

    Айя София айланасындағы дауға нүктені қою үшін оның 1934 жылы неліктен мұражайға айландырылғанын білмек ләзім. Бүгінгі ахуалмен өткенге баға беруге болмайды, сол уақыттың шындығын білу шарт. Осман патшалығы 1-ші дүниежүзілік соғыста жеңілген соң 30 қазан 1918 ж. атақты “Мондрос шартына” қол қойды, бұл шарт бойынша Осман патшалығы жеңімпаз елдердің жеңісін мойындап, ел билігін соларға тапсырып, іс жүзінде ыдырап кетті. Осман патшалығы жеңімпаз елдермен Францияның астанасы Париж маңындағы Севр (Sevres) қалашығында 10 тамыз 1920 ж. соңғы шартқа қол қойды. “Севр шарты” деп аталған осы халықаралық құжатқа жеңімпаз елдер ретінде: Британия империясы, Франция, Италия, Греция, Жапония, Армения, Бельгия, Польша, Португаля, Хижаз патшалығы, Румыния, Сербия, Чехия, Хорватия қол қойыпты, жеңіліске ұшыраған Осман патшалығы

  • Қазақстан Республикасының президенті Қ. К. Тоқаев мырзаға

    Қазақстан Республикасының президенті Қ. К. Тоқаев мырзаға Құрметті Қасым-Жомарт Кемелұлы! Өзіңізге мәлім, елдің кино қауымдастығында жікке бөлінушілік болып жатыр. Бір жылдан бері дау-дамай мен текетірестер басылмай келеді. Кәсіби киногерлер дау-дамайдан арылмай отыр. Нағыз шығармашылыққа орын қалмады. Біз мұның бәрі осы сала министрлігінің ойланбай жасаған әрекеттерінің салдары деп санаймыз. 2019 жылдың наурызында, &quot;Ұлттық киноны қолдау мемлекеттік орталығы&quot; КАҚ құрылып, оған республикалық кино өндірісінің барлық негізгі мәселелерін шешу құзыры берілді. Ақырында &quot;Қазақфильм&quot; Ұлттық киностудиясына қажетті назар аударылмай қалды, ал Сыбайлас жемқорлықпен күрес Агенттігі Ұлттық киноны қолдау орталығының жетекшілеріне қарсы қылмыстық іс қозғады. Оның қалай аяқталатыны әзірге белгісіз, тергеу жалғасып жатыр. Десе де осының өзі нағыз сорақылық болып отыр. &quot;Қазақфильм&quot; Ұлттық киностудиясына келер

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: