|  |  |  | 

kerey.kz TV Көз қарас Саясат

Әкежан Қажыгелдин: “Назарбаев менен кешірім сұрады


Қазақстанның бұрынғы премьер-министрі Әкежан Қажыгелдин (оң жақта) және журналист Қасым Аманжол. Скайп-сұхбат. 6 қыркүйек 2019 жыл.

Қазақстанның бұрынғы премьер-министрі Әкежан Қажыгелдин (оң жақта) және журналист Қасым Аманжол. Скайп-сұхбат. 6 қыркүйек 2019 жыл.

1994-1997 жылдары Қазақстан премьер-министрі болып, 1998 жылы елден кеткен Әкежан Қажыгелдин Азаттыққа берген сұхбатында шетелде бірнеше рет Қазақстанның экс-президенті Нұрсұлтан Назарбаевпен кездескенін айтты.

6 қыркүйекте Алматыда «Ақиқат» жалпыұлттық социал-демократиялық партиясының 15-съезінде партия басшыcы Ермұрат Бапиға ЖСДП мүшелері сенімсіздік білдіріп, ақырында Бапи төрағалықтан кетіп, партиядан да шығарылды. Жиында кейбір партия мүшелері Бапидың биыл көктемде бір топ белсендімен Парижге барып, Қазақстанның бұрынғы премьері Әкежан Қажыгелдинмен партия рұқсатынсыз кездескенін айыптады. Бапидің орнына Асхат Рақымжанов партия жетекшісі болып сайланды.

Дәл осы күні Нұр-Сұлтанда президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың қатысуымен Ұлттық сенім кеңесінің алғашқы жиыны өтті. Бұл кеңесті Тоқаев халық пен билік арасында диалог орнату үшін құрған еді. Қажыгелдин Азаттыққа берген сұхбатында ЖСДП-дағы дау мен Ұлттық сенім кеңесінің жиыны жайлы айтты.

Сұхбаттың толық нұсқасын көріңіз: 

https://www.youtube.com/watch?v=cavfG8jbwIU

«БҰЛ – НАЗАРБАЕВ ПЕН ДАРИҒАНЫҢ ІСІ»

Азаттық: Партия мүшелері Бапиді орнынан алып тастағанда оның Парижде Қажыгелдинмен және Атырау облысының экс-әкімі, сырттай сотталған Бергей Рысқалиевпен кездесуді себеп қылды. Партия мүшелері «Бапи солардың ықпалына түсуі мүмкін» деді. Бұған не дейсіз?

Әкежан Қажыгелдин: Партияның жаңадан сайланған жетекшісі Асхат та Париждегі кездесуге қатысқан. Логика қайда? Ермұратты [Бапи] кездесу үшін қатардан шығарып жатса, Асхат Рахымжановты сайлауы қалай? Парижге жиналуға ешкім ешкімді қинаған жоқ. Жігіттер алда келе жатқан сайлау туралы пікір алмасуға өздері жиналды. Асхатқа сәтті саяси сапар тілеймін. Ақырғы 4-6 жылдай бұл партия ұйықтап жатқан партия болды.

Қазақстан оппозициясының шетелдегі бюросы ұйымдастырған Париж конференциясының қатысушылары. Отырғандар (солдан оңға қарай): Ермұрат Бапи, Әкежан Қажыгелдин, Бергей Рысқалиев және Серік Медетбеков. Бірінші қатарда: Асхат Рақымжанов (оң жақта). Париж, 21 мамыр 2019 жыл.

Қазақстан оппозициясының шетелдегі бюросы ұйымдастырған Париж конференциясының қатысушылары. Отырғандар (солдан оңға қарай): Ермұрат Бапи, Әкежан Қажыгелдин, Бергей Рысқалиев және Серік Медетбеков. Бірінші қатарда: Асхат Рақымжанов (оң жақта). Париж, 21 мамыр 2019 жыл.

Азаттық: Бүгінгі өзгеріс туралы кейбір саясаткерлер «мұның артында кейбір саяси күштер тұруы мүмкін» деді. Бұған не айтасыз?

Әкежан Қажыгелдин: Әрине, олардың артында тұрған күштер бар. Ең біріншісі – бүгінгі билік. Бірақ Қасым-Жомарт Тоқаевтың қатысы жоқ. Ол кісіге мұндай тірлік қажет емес.

Азаттық: Ақорданың қатысы жоқ дейсіз ғой?

Әкежан Қажыгелдин: Ақорданың, Тоқаевтың қатысы жоқ. Бірақ [президент] әкімшілігінің қатысы бар. Мұның артында тұрған – [Қазақстанның бұрынғы президенті] Нұрсұлтан Назарбаев пен оның үлкен қызы Дариға [Назарбаева].

Азаттық: Партияға ықпал етуге ойларыңыз болды ма?

Әкежан Қажыгелдин: Париждегі кездесуде демеуші ретінде менен басқа, Бергейден басқа төрт адам отырды. Оның үшеуі Қазақстаннан келді. Біз бүгінгі заңды – жақсы болсын, жаман болсын, ұнасын, ұнамасын – біліп отырмыз. Бәрін біліп отырмыз ғой. Сондықтан партия демеушілері – елде отырған азаматтар.

«НҰРЕКЕ, СІЗ ХАЛЫҚТЫ ЕКІГЕ БӨЛІП ЖҮРСІЗ»

Азаттық: 6 қыркүйек күні Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің алғашқы отырысы өтті. Сіз оны бақылай алдыңыз ба? Сенім кеңесінен үміт күтесіз бе?

Тоқаевқа бүгін өте сауатты, қолында нақты билігі бар, халықтың өзі дауыс беріп, таңдаған парламент керек. Назарбаевтың құрған командасы Тоқаевқа артық қадам жасауға мүмкіндік бермейді.

Әкежан Қажыгелдин: Бұл кеңестен бір нәтиже шығуы үшін Қасым-Жомарт Тоқаевқа екі нәрсе керек. Бірі – мінез, екіншісі – жақсы мінезі мен білімі бар команда. Мен іштей Тоқаевты жақсы біліп отырмын. Ол – сауатты, білімі бар азамат. Оның ішкі көзқарасы Нұрсұлтан Әбішұлының көзқарасымен сәйкес емес. Мен оған сенбеймін. Ол тарихта өзінің ізін қалдырғысы келсе, бүгінгі тіршілік оған жеткізбейді. Ол үшін халықты жинап, әкімшілік таңдаған емес, кездесуге кіре алмай жүргендермен жиналыс өткізуі керек. Бұл – бірінші мәселе.

Екіншіден, Тоқаевқа бүгін өте сауатты, қолында нақты билігі бар, халықтың өзі дауыс беріп, таңдаған парламент керек. Жанында отырған бюрократтармен ол кісі соғыса алмайды, тіке айтқанда. Назарбаевтың құрған командасы Тоқаевқа артық қадам жасауға мүмкіндік бермейді. Қасым-Жомарт Тоқаев бүгіннен бастап халыққа қарсы емес, халыққа сүйенуі керек. Халыққа сүйенсе, ойындағы бағдарламасын орындайды. Тоқаев бірдеңе шешемін десе, Дариға Назарбаеваны босатуы керек. Сенатта отырған Дариға халықтың ашуын тудырып отыр. Сол мәселені шешпей, әңгіме болмайды. Одан соң Конституцияны өзгерту керек. Халықтың алдына мәселе ретінде қою керек. Нұрекең демалысқа шықпай, ол кісі қызметтен кетпей, бұл елде ешқандай өзгеріс болуы мүмкін емес. Мұны көшеге шығып халық не Тоқаевтың өзі жасауы мүмкін.

Әкежан Қажыгелдин.

Әкежан Қажыгелдин.

Азаттық: Конституция бойынша президенттің ықпалы зор, мүмкіндігі жоғары. Назарбаев бар кезде Тоқаев өз өкілетін пайдалана отырып, дербес, тәуелсіз әрекет етіп кете ала ма?

Әкежан Қажыгелдин: Заң бойынша, өкілеті жеткілікті. Мәселе мінезде. Ұлттық үлкен компанияның быт-шытын шығарып, 6 миллиард доллар банкрот жасаған адамды (Асқар Маминді) үкімет басшысы етіп тағайындап отыр (Мамин “Қазақстан темір жолы” компаниясын басқарып тұрғанда кредиторлар алдындағы қарызы 6 миллиард доллар болғаны хабарланған – ред.). Бұл қайда бара апаратын шешім? Ұлттық банк ақшасын шетелдегі кішкентай, бұрышта тұрған банктерге апарып салып қойған. Оның ішінде Әзербайжандағы зейнетақы қорының (БЖЗҚ-ның шамамен 225 миллион доллары салынған Әзербайжан банкі банкротқа ұшыраған. Қазақстан билігі бұл ақшаны қайтаруға тырысып жатыр – ред.) қаржысы бар. Оған ешкім жауап бермейді. Неге Ұлттық банктен миллиардтаған теңге көмек сұраған банктің («Халық банкпен» біріккен Qazkom банкті айтады – ред.) акционерлері мен басшылары жауапқа тартылмайды. Бірақ бұрынғы «Тұранәлем банкінің» басшысының (Мұхтар Әблязов – ред.) шетелде қуғында жүргеніне 10 жыл болды. Мәселе – қарым-қатынаста. Нұрекең қазақтың таңдаулы жігіттерінің жеке басын жек көреді, солардың соңына түсіп алады. Мен ол кісімен кездестім. Бүгін айтайын енді.

Азаттық: Кіммен?

Әкежан Қажыгелдин: Нұрсұлтан Назарбаевпен.

Азаттық: Қашан?

Әкежан Қажыгелдин: Бірнеше рет.

Азаттық: Кейінгі жылдары ма?

Әкежан Қажыгелдин: Иә, мен шетте жүрген кейінгі жылдары. Мен ол кісі «Нұреке, сіздің ең басты кемшілігіңіз – сіз қазақты бөліп жүрсіз. Жаныңызда Рахат бар, Тимур бар, анау бар, мынау бар. Мен неге жоқпын? Менің кінәм не? Сізге дұрыс сын айтқанымда ма? Сіз қызметке шақырғанда «Мен сізге ұнасын, ұнамасын – шындықты айтып тұрамын» деп келісіп едік қой. «Жарайды» деген сол кезде. Мен ол кісімен әңгімені «Нұреке, біліп жүріп айтпады демеңіз. Сол үшін айтам» деп бастайтынмын. Содан соң менен кешірім сұрады ғой. «Айналайын, кешір, біз жасаған тіршілік артық болып кетті» деді. Мойындайды. Бұл әңгіме АҚШ өкілдерінде жазылған. Кездесуден шыққан соң басқаша жасайды. Бізге ондай ұлттық лидерлердің керегі жоқ. Бізге керегі – сауатты, халықтың мүддесін ойлайтын лидерлер. Нұрекең өзінің бар жетістігі – отбасын бай етті, өзі 30 жылдай билікте отырды. Енді «шіркін-ай, балаларымды жеткізсем» дейді. Енді бұл халықтың қолында.

ШЕТЕЛГЕ КЕТКЕН АҚША ТУРАЛЫ

Азаттық: Сіздің қолыңызда Қазақстаннан заңсыз шығарылған қаржы көлеміне қатысты, ол жағдайларға дәлел болатын қандай құжаттар бар?

Әкежан Қажыгелдин: Шетелде KIAR (Kazakhstani Initiative on Asset Recovery – ред.) деген ұйым бар. Оның мүшелері – Қазақстаннан кеткен қазақтар ғана емес, құрамында Германия, Франция, Ұлыбритания, Канада мен АҚШ-тан қосылған журналистер бар. Үкіметтік емес ұйым сияқты. Біздің бүгін сол ұйым арқылы дәлелдай алатынымыз – 70 миллиард долларға жуықтайды. Бірақ, өзімнің, басқа да бақылаушылардың санауынша, 180-200 миллиард доллардай.

Азаттық: Ол қаражат қандай жағдайда қайтуы мүмкін?

Дариға Назарбаева.
ОҚИ ОТЫРЫҢЫЗ

“Панама архивінде” Дариға Назарбаеваның аты тағы да аталды

Әкежан Қажыгелдин: Тоқаев қоғаммен, журналистермен бірігіп, шетелден заңгерлерді шақырса, бізге үндеу жасаса, көмектесеміз. Оны 18 айда қайтаруға болады. Дұрыс амнистия қабылдап, заң шығарса, 80 пайызын қайтаруға болады.

Азаттық: Ол қаражат нақты бір азаматтар атына тіркелген бе, әлде белгісіз заңды тұлғалар атында ма?

Әкежан Қажыгелдин: Ең бірінші, олар офшор компаниялардың артына тығылған. Panama Papers дегенді оқыдыңыз ғой. Оның арасында Дариға да, «Қазкоммерцбанктің» бұрынғы басшылары да бар. Оның бәрі белгілі. Ол офшор компанияның артында Қазақстанда туып-өскен азаматтар, Назарбаев отбасының мүшелері, министрлер мен ұлттық банктің бұрынғы басшысы бар. Сауат Мыңбаев деген қазір «Қазақстан темір жолын» басқаратын, көп жыл «ҚазМұнайГаз» бен «Самұрық-Қазына» компанияларында басшы болған кісінің атында бізге белгілі үш жердің өзінде ақша жатыр.

«ЕЛГЕ БҮГІН ЖЕТУГЕ ДАЯРМЫН»

Азаттық: Сіздің қазіргі статусыңыз қандай? Іздеу жарияланған тұлғасыз ба? Қазақстан билігі сұрата ма?

Әкежан Қажыгелдин: Мен өзім қызық бір жағдайдамын. Бір жағынан үкімет мені елге келтіргісі келмейді. Көреміз енді Қасым-Жомарт Тоқаевтың қалай боларын. Нұрекең менен қорқыңқырап жүреді. Бірақ менің пікірімді сыйлайды. Мысалы, 2009 жылы экономикалық дағдарыс кезінде, сосын «ұрланған ақшаны қайтарайық» деп ұсыныс жасағанда екі рет менен тікелей шығып, «меморандум жазып берші» деген. Жазып бердім.

Азаттық: Назарбаев па?

Әкежан Қажыгелдин: Иә, Назарбаев. Мен ол кісіге бір қағаз емес, 1 сағат 10 минуттық аудиохабарлама жібердім. Оның ішінде «Кәрім Мәсімов үкімет басшысы ретінде жарамайды. Содан құтыл» деп айттым. Ол Мәсімовті шақырып алып, «Мен Әкежаннан хабар алдым. Сені қызметінен алып тастасын деп ұсынып отыр» депті. Нұрекеңнің мінезі сондай – жігіттерді бір-бірімен шағыстырып жүреді. Ол кісі «Әй, мен болмасам, сендер құрисыңдар» деп арбитр ретінде отырады. Он шақты жыл бұрын үкіметті жинап алып «Әкежанды елге қайтарып әкелем. Екі аяқтарыңды бір етікке тығады» деп айтады екен. Оған тірі куәлер бар. Мен – көп қазақтың бірімін. Әрқашан еліме жаным ашып отырады.

Азаттық: Елге оралғыңыз келе ме?

Әкежан Қажыгелдин: Әрине, ертең жетуге даярмын.

Азаттық: Сізге заңдық тұрғыда шектеу жоқ па?

Әкежан Қажыгелдин: Кім біледі, Нұрекеңнің басында не барын. Ол Тоқаевтың емес, Назарбаевтың қолында.

Азаттық: Қазақстанда нені сағындыңыз?

Әкежан Қажыгелдин: Қазақстанның жерін, жусанның иісін сағындым. Тауларым қалды. Алатау… Бәрін-бәрін сағынамын. Бірақ бүгінгі технологияның арқасында музыка да, әңгімелер де, жаңалықтар да жетіп тұрады. Он шақты жыл бұрын қиын болатын.

Азаттық: Бүгінгі сұхбатта өтірік айтқан жоқсыз ба?

Әкежан Қажыгелдин: Менің білетінім, өтірік айту үшін басың мықты істеуі керек қой. Қолыңнан келсе, өтірік айтпа. Бұл – менің бірінші іштей сақтап жүрген заңым. Ал жаңа айтып кеткен нәрсенің бәрін сізге дәлелдей аламын.

Азаттық: Ең үлкен арманыңыз қандай?

Әкежан Қажыгелдин: Елге келіп, өзгерістер жасауға араласып, егемендігі мен бостандығы бар, әр қазаққа бірдей қарайтын мемлекет құру. Менің бірінші арманым – сол. Басқа арманым жоқ.

Азаттық: Сұхбатыңызға рақмет!

Азат Еуропа / Азаттық радиосы

Related Articles

  • “Қысым көрсету құралы”. Тоқаев Ресей ұсынған АЭС-ті салуға неге асықты?

    Елена ВЕБЕР Балқаш көлі жағасында орналасқан Үлкен ауылындағы қаңырап тұрған ғимараттар. Алматы облысы, 13 сәуір 2019 жыл. Балқашқа атом электр станциясын (АЭС) салудан қандай қауіп бар? Ресейден ядролық технология сатып алу Қазақстанды Мәскеуге “байлап қоятыны” рас па? Қазақстан билігі қауіпті нысанның құрылысына рұқсат бермес бұрын халықтың пікірін неге сұрамады? Азаттық бұл тақырыпта KEGOC корпорациясының бұрынғы басшысы, энергетика және экономика саласының сарапшысы Әсет Наурызбаевпен сөйлесті. “КҮН ЭНЕРГИЯСЫНЫҢ БАҒАСЫ – 14 ТЕҢГЕ, АТОМ ЭНЕРГИЯСЫ – 60 ТЕҢГЕ. ТИІМДІСІ ҚАЙСЫ?” Азаттық: Жақында Қасым-Жомарт Тоқаев шетелдік инвесторлар кеңесінің жиынында Қазақстан АЭС салынатын жерді белгілеп, технология таңдап жатқанын, құрылыс жұмыстары келер жылы басталатынын айтты. Президенттің бұл мәлімдемесі асығыс жасалған жоқ па? Әсет Наурызбаев. Әсет Наурызбаев: Президент энергетика саласының маманы емес.

  • Шабдарбаевтың ҰҚК-ні мен басқарғанда бәрі тамаша болса әлгі жиһадшылар мен дағуатшылардың бәрі аспаннан түсті ме?

    Асылхан Мамашұлы Әріптесім Манас Қайыртайұлына Амангелді Шабдарбаев қысқа сұқбат беріпті. Көп нәрсе айтыпты, Көңіліме дық еткен тұсын жазайын. Ұлттық қауіпсіздік комитетін мен басқарғанда (2005-2010 ж) көшеде сақалдылар, анау-мынау исламистер ашық жүрген жоқ, бәрін қадағалап отырдық депті. 2013 жылдың күзі еді. Таңертең жұмысқа келсек, шамамен онның кезінде, қару асынған 30-ға жуық сақалды жігіттің Сириядан Қазақстанға үндеу жолдап тұрғанын көрдік. Қырамыз-жоямыз деген әңгіме. Бұлар кім деп дереу әлеужеліден іздеп, Жезқазған мен Сәтбаевтан Сирияға “жиһадшылап” кеткендер екенін жобаладық. – Барасың ба,- деді редакция. Өмірі көрмеген, ешкімді танымайтын жерім. -Барамын,-дедім. Сол күні түстен кейін Жезқазғанға ұшып кеттім. Ертеңіне Жезқазған базарына барып, біреуді көке, бәреуді жәке деп жүріп, жіптің ұшығын таптым. Біраз тарқаттым. Сонда байқағаным,

  • ГЕРМАНИЯ НЕГЕ СОҒЫС АШТЫ?

    Жазушы-публицист Марат Бәйділдаұлы (Тоқашбаев): Ертең, 22-маусымда Германияның Совет Одағына қарсы шабуыл бастағанына 81 жыл болады екен. Жыл сайын осындай кезеңде «1941 жылы 22 маусымда фашистік Германия опасыздықпен соғыс жарияламастан Совет Одағына басып кірді» деген құлаққа сіңісті тұжырым кезекті рет қайталанып жатады. Осы шындыққа үйлесе ме? Немістердің опасыздықпен басып кіргені рас па? Ресей тарихшылары 2009 жылға дейін бұл тақырыпқа ауыз ашып көрген емес. Өйткені ақиқатты айтуға жол берілмейтін. Тарихи құжаттар болса не дейді? Тарихи құжаттар Германия 1941 жылы 21 маусымда соғыс жариялау туралы Берлинде әзірленген құжаттың 22-маусымға қараған түнде Мәскеудің ресми өкілдеріне тапсырылғанын айтады. Германия елшісі Вернер фон дер Шуленберг 1941 жылы 22 мауымда Кремльге келіп, қабылдау бөлмесінде бірнеше сағат тосып,

  • Қазақ тілін техникалық тілге айналдыруға мемлекет тарапынан қойылып жатқан кедергілер жөнінде

    ҚР Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі – МИИР РК Құрылыс және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық істері комитеті үш жылдан бері қазақ тіліне ауыса алмай келеді. Quanysh Ádilhanuly тарапынан мың хат жазылған. Оған «қарастырамыз, саралаймыз, ойластырамыз, пилоттық қылып жасаймыз» деген мың жауап келді. Бірақ мәселе сонымен шешілмей қалды. Әңгіме мемлекет тарапынан қаржыландыратын құрылыс жобаларының (ПСД) қазақ тілінде жасалуы туралы болып отыр. Қазір оның барлығы тек бір тілде – орысша жасалады. Себеп – тапсырыс беруші тарапынан ондай талап жоқ. Бір қызығы, жобаны жасау үшін қажетті Қазақстан Республикасының Құрылыс нормалары, Құрылыс Ережелері және басқа да мемлекеттік стандарттар мен техникалық талаптардың, нормативті-техникалық құжаттардың толық қазақша нұсқасы бар. Қазақ тілді инженерлер мен басқа да техникалық мамандар

  • Ресейдің қазіргі сыртқы саясаты “айтқанымды орындамасаңдар, күшпен орындатамын”

    Ресейдің қазіргі сыртқы саясаты “айтқанымды орындамасаңдар, күшпен орындатамын” дегенге саяды. Еуродақ санкциясы бойынша Литва Ресейдің Калининградқа баратын темір жолын кесіп тастады. Енді Ресей мынадай 5 түрлі амалдың бірімен, немесе бірнешеуімен Литваға соққы беруі мүмкін. 1) Ресей Литваның тәуелсіздігін мойындаудан бас тартады. Ресей бірден басып кірмесе де, бұл Литва үшін қай-қашанғы сыртқы қауіпке айналып, үздіксіз үрей туғызады. 2) Литваның шекара сызығын мойындамау. Бұл жаңа соғысқа себеп болуы мүмкін. 3) Литваның Клайпеда қаласын басып алу. Бұл деген жаңа соғыс деген сөз. 4) Польша мен Литва территориясынан Калининградқа баратын 100 км-лік Сувалк коридорын ашу. Бұл деген жаңа соғыс деген сөз. 5) Литваға Ресейден баратын газ бен мұнайды үзіп тастау. Ресейге жол беру Ресей

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: