|  |  | 

Көз қарас Саясат

ҚЫТАЙ ЭКСПАНСИЯСЫНЫҢ ҚАТЕРІ

Жазушы-публицист Марат Бәйділдәұлы (Тоқашбаев):
72c42dcbff72cde5a46255e269d53899

Қытайлық 51 (55) зауытты Қазақстанға көшіру жобасы халқымызға мәңгі құтылмайтын бодандық қамытын кигізуі ықтимал. Қытай береді деп үміттеніп отырған 26,5 млрд доллар Қазақстан тағдырын тәлкекке салатын қақпан тілшігіндегі «дәмді сырға» ұқсайды.
Қазақстанға көшірілетін 51 зауытпен келетін қытайлар қазақтарды байытады деу ақылға сыймайды! Іс жүзінде 51 қытай зауытын көшіріп келу Қазақстан үкіметінің ел экономикасын басқаруға мүлде қабілетсіз екендігін көрсететін дәрменсіз әрекет. Мемлекет рейдерлік басқыншылықсыз, коррупциясыз жағдай туғызып берсе өз бизнесмендеріміз-ақ 50 емес 500 зауыт салып беруге құмыл.
Қазақстанда жалпы ішкі өнім неге жылдан жылға өрлемейді? Бұған осы кезге дейін бірде бір үкімет жауап берген емес. Бұрын ешқандай үкіметтік бағдарламаларда көзделмеген, ешқашан талқыланбаған «51 қытай компаниясын Қазақстанға көшіру туралы» келісім оқыстан неге пайда болды?
Үкімет басында оншақты жыл отырған Кәрім Мәсімов, одан кейінгілер Қазақстан экономикасын тығырыққа тірегені үшін халық алдында неге жауап бермейді? Әйтпесе елімізде соңғы 20 жыл ішінде қаншама бағдарламалар, кластерлер, бағыттар, өндіріс ошақтары туралы жоспарлар қабылданды десеңізші. Соның көпшілдігі жүзеге аспады. Ең бастысы экономиканы әртараптандыру туралы жоспарлар мүлде орындалмады. Енді келіп Қытай зауыттарын Қазақстанға көшірмекшіміз?
Қытай еш нәрсені жайдан жай жасай салмайды. Бұл әрекеттердің негізінде үш себеп жатыр. Біріншіден, алысты көздейтін саяси себеп – бұл Қытайдың бейбіт экспансиясы. Жер көлемі орасан Қазақстан Қытайды аумақтық жағынан қызықтырмауы мүмкін емес. Қытайға қандай себеппен болса да өзінің Қазақстанға жаппай енуін қамтамасыз ететін жобалар ауадай қажет. «51 кәсіпорын» соның таптырмас жолы. Ал Қытай бір кірген жерінен шықпайды. Ресейдің Қытайға жалға берген жері соның дәлелі. Бейбіт экспансия – Қытайдың ресми саясаты емес, ол қытайдың ғасырлардан қалыптасқан үрдісі, қытайлық менталитеті.
Екіншіден, бізге көшірілетін зауыттар Қытайдың экологиялық проблемаларын Қазақстанға көшіреді. Өйткені дәл бүгінде Қытай экологиялық қиындықтардың ауыр зардаптарын бастан кешіруде. Қытай компаниялары мен қытай көліктері негізінен арзан отынмен, дизельмен жұмыс істейді. New York Times газеті атап өткеніндей, Қытайдың мемлекеттік кәсіпорындары, әсіресе Қытайдың мұнай, химия корпорациялары мен энергетикалық компаниялары халықтың денсаулығынан гөрі табатын экономикалық пайдасын жоғары қояды. Сондықтан шенеуніктер экологиялық жаңа нормативтердің қабылдануына жол бермей отыр. Масқарасы, Қытайда экологиялық стандарт жоқ! «Өзінің бетін аямаған кісінің бетін шиедей қылады» демекші, өз елін аямаған қытай кәсіпорындары Қазақстан халқын аяуы мүмкін емес.
51 зауыт Қазақстан үшін экологиялық, әлеуметтік орасан проблемалар туғызары анық. Ертең кіргізіп алған соң ол зауыттардың жұмысын не тоқтата алмай, не елден қайта шығара алмай өзімізге өзіміз проблемалар тауып аларымыз сөзсіз. Қазақстанның өз экологиясының да жағдайы жетісіп тұрған жоқ.
Үшіншіден, Қытай жағы «міне, сіздерге 51 зауытымызды бердік, енді өздеріңіз істей беріңіздер» деп қарап отырмайды. 51 зауыт орташа есеппен әрқайсысы мың адамнан жұмысшы, маман кіргізетін болса 51 мың қытай кіреді деген сөз. Оларға қытай мұғалімдері, қытай дәрігерлері, қытай аспаздары керек болады. Ары қарай отбасылары, туыстары, түрлі қызмет салалары қаптайды. «Жерді сатпаймыз!» деген айқайымызды жылаған баланың дауысы сияқты ешкім құлағына ілмейтін болады. Қысқа мерзімде экономика арқылы еліміздегі саяси, әлеуметтік ахуал қытай пайдасына қарай бет бұрады. Шын мәнінде Қазақстанға көшірілмек Қытай зауыттары тәуелсіздігімізге төнген қауіп!
Иә, бүгінгі таңда Қазақстан мен Ресей ғана емес бүкіл әлем Қытай экспансиясы туралы аттан салып жатыр. Бұл соншалық үрейлі ме? Өйткені Қытайдың әлемдік экономикаға әлі де ықпалы арта түсетіні рас. Қытай шынында орасан алып нарық.
ҚХР, Гонконг, Тайвань, Сингапурды, сондай-ақ басқа түрлі елдердегі этникалық қытайлардың жеке компанияларын қосып алғанда күллі Қытай диаспорасының жиынтық жалпы ішкі өнімі 2 триллион доллардан асып кетеді. Бұл соманың тең жартысы Қытайдан тысқары, әлемнің 140 елінде тұратын 80 миллион қытайға тиесілі.
У Гогуан мен Ван Чжаоцзюнь сияқты көрнекті синологтар айтпақшы, қытай «демографиялық экспансияны» шебер пайдаланады. «Демографиялық экспансия қытайдың күллі проблемасын оңай шешеді, қытай еліндегі халықтың 10 пайызы өз елінен сыртқа ұмтылатын болса ол әлемнің кез келген еліне тып тыйпыл болу қаупін төндіреді», – дейді олар.
Бұған қарапайым дәлелдердің бірі мынау: Үнді мұхитындағы Реюньон аралында 1861 жылы алғашқы қытай дүңгіршегі пайда болса, 1897 жылы дүңгіршектердің саны 547-ге жеткен. Тағы бір 20 жылдан кейін тек сауда ғана емес аралдағы бүкіл экономика қытай диаспорасының қолына көшіп кеткен.
Қытайдан сыртқары тұратын қытайлардың (хуацяо) бақылауындағы активтер 1,5-нан 2 триллион долларға дейін деп бағаланады. Мәселен, Малайзияда халықтың үштен бірі қытайлар, олар елдің ұлттық байлығының 70 пайызын бақылауда ұстап отыр. Тайландта қытайлар небары 15-ақ пайыз, алайда олар ел экономикасының 80 пайызына иемденген. Үнденезияда небары 4 пайыз хуацяо экономиканың 73 пайызын тырп еткізбей қолына шоғырландырған. Филиппин еліндегі небары 1 пайыз ғана қытай ұлттық байлықтың 60 пайызын уысында ұстап отыр. Сингапурыңыздың экономикасы 100 пайыз қытай диаспорасының билігінде. Азиядағы ең бай 100 миллиардердің 39-ы – қытай. АҚШ-тағы Нобель сыйлығы лауреаттары арасында жетеуі – қытайлық.
Қытай кәсіпорындары салынған Ресей мен Африка елдері экологиялық ахуалдың нашарлауынан зар қағып отыр. Қытайдың өзі Еуропаның озық технологиясына мұқтаж. Олар озық технологиясын қытайдың тұмсығына иіскетпейді де. Өзіндегі ілдәлап отырған ортан қол технологиясын Қытай бере қоймасы анық. Қытай Қазақстанға өздері құтыла алмай отырған кәсіпорындарын тықпалайды. Ең сұмдығы Қытайда әлі күнге экологиялық мемлекеттік стандарттар қабылданған емес. Монополистер үнемі тосқауыл қойып келеді. Біз «кедергі қояды» деп үміттенген Қазақстанның экологиялық стандарттарына олар пысқырмайды да. Қытай – піл болса, Қазақстан – құмырсқа. Қытайдың сыртқы бизнесінде параға берілетін қаражат алдын ала бюджетке енгізіліп қояды. Оған біздің шенеуніктеріміздің көк қағазға деген «сүйіспеншілігін» қосыңыз. Қытай тарапының кез келген құжатын құлдық ұрып жөндеп беретініне күмән жоқ.
Ал 51 зауыт – орасан экологиялық проблема, ол аз десеңіз 51 зауыт – 51 «чайна таун». Абылай атамыз кезінде «Қытайға түссең қыл бұрау» деген, сол қыл тұзаққа басымызды өз еркімізбен неге тығамыз? Тәуелсіздікке төнер қауіп ретінде «51 зауыт» бағдарламасын дереу тоқтату керек!
Сондықтан, Мемлекет басшысы бұл жобаға мораторий жариялап, түбегейлі тосқауыл қоюдың жолдарын қарастырғаны жөн деп есептеймін. Әйтеуір бармағымызды тістеп қалмайық. Қытаймен ойнауға болмайды!
Марат Тоқашбаев. «Президент және Халық» газеті. 18 қаңтар 2017 ж

Related Articles

  • БОЛАТТЫ БОСҚА ЖАМАНДАМАЙЫҚ…

    Пәтер жалдап тұратын 5 баласы бар жесір әйелді танитынмын. Сол кісіге көптен бері көмектескім кеп жүрген. Ақшалай берейін десем, сол сәтте бере қоятын артық ақшам да болмады. Жағдайы ауыр болатын. Содан ол кісіге қайырымдылықпен айналысатын ұйымдардан бір көмек алып берейінші деп сондай қорларды іздестіре бастадым. Іздеп жүріп жағдайы жоқ отбасыларға жәрдемдесетін бір қорды таптым. Мен барған кезде көмекке мұқтаж адамдардың тізімін жасап жатты. Тізімі толып қалыпты. Оларға жаңағы әйелдің жағдайын айтып, ай сайын 30-40 мың теңгенің азық-түлігін тегін алып тұратындай қылып тізімге енгіздім. Иығымнан бір жүк түсіп, әлгі жерден жеңілдеп қалғандай болып шығып келе жатыр едім, сыртта сондай бір кісілер қап-қап картоп пен макаронды мәшинесіне тиеп жатыр екен. Әңгімелесіп тұрсақ,

  • Азия соқпағы қайда апарады?

    Қуанышбек ҚАРИ Солдан оңға қарай: Әзербайжан президенті Илхам Әлиев, Ресей президенті Владимир Путин, Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев және Филиппин президенті Родриго Дутерте. Валдай пікірталас клубы, Сочи, Ресей, 3 қазан 2019 жыл. Ақорда сайтындағы сурет. Қазақстан президентінің Сочиде айтқан Ресейдің Орталық Азиядағы орны туралы пікірін елдегі ресми баспасөз жарияламады. Сарапшылардың кейбірі Тоқаевтың айтқандарын Қытайға сапардан кейінгі ақталу ретінде бағаласа, кейбірі дипломатиялық ілтипатпен байланыстырады. Өткен аптада Ресейдің Сочи қаласында халықаралық “Валдай” пікірталас клубында сөйлеген сөзінде Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Ресейді “ұлы мемлекет” деп атады. Қазақстан басшысы Орталық Азияның Ресей империясының бір “бөлігі” болғанын айтып, қазір де Мәскеудің Орталық Азияда “жетекші орынға ие болуы керектігіне” тоқталды. Алайда оның Ресей туралы пікірі Қазақстандағы ресми

  • Ныгматуллинге хат

    Құрметті Нұрлан Зайруллаұлы! Түрік парламентінің спикері М.Шентоп мырза біздің елге келіп кеткеннен кейін біраз мәселенің әлі күнге дейін басы ашылмай қалып отыр. Қазірге дейін нұршылар мен гүленшілер сектасы туралы аз жазылған жоқ. Феткуллах Гүленнің жұмысына сараптама жасап қарасақ, оның жамағатындағы капиталдың жалпы көлемі 50 млрд доллардан асып кетеді екен. Бұл ақшаның бәрін олар заңды жолмен тауып отырған жоқ. «Нұршылардың» есірткі тасымалы мен қару- жарақ саудасы сияқты табысы көп кәсіпке де қатысы болуы мүмкін. Түрік баспасөзі осыған дейін олардың Түркиядағы бар капиталдың 30 пайызына («ислам капиталы») дейін иелік етіп отырғанын талай рет жазды. Мемлекет тарапынан қысым көргеннен кейін нұршылар астыртын әрекетке көшіп, спецслужбаға ұқсайтын арнаулы қызметті де құрыпты. Олар түркітілдес халықтар

  • Терроршыл Челахтың қайталанбауына кім кепіл?!

    2019 жылдың 8-21 қыркүйегінің аралығында, ресейлік Екатеринбург қаласында әуесқой бокстан кезекті әлем біріншілігі өтті. Мен осы жаһандық додаға журналис ретінде аккредитацияланған едім. Алты медаль жеңіп алған қазақ құрама командасы тағы да жер жүзіндегі жұдырықтасудың көшбасшысы екендігін дәлелдеді. Сатқын қазы-билердің зымияндығы болмаған жағдайда, Свердловск аймағы шаршы алаңындағы былғары қолғап шеберлеріміздің жетістіктері одан әрі ұлғая түсер еді. Дегенмен, 81 келіге дейін салмақ дәрежесіндегі жаңа әлем жеңімпазы, соққылары жойқын маңғыстаулық Бекзат Нұрдәулетовтың қарқынды өрлеуіне ешкім тұсау сала алмады. Әр қарсыласын есеңгіретіп жіберді жас чемпионымыз! Тіпті, аты аңызға айналған кубалық Олимпия жеңімпазы Хулио Ла Крустың өзі біздің боксшыдан ойсырата ұтылды. Бір қызығы, ширек финалындағы жеңісінен кейін Ла Крустың қолтаңбасын алдым және ақтық сындағы жеңісінен

  • Сібір жұрты немесе КӨШІМ хандығы құлағаннан кейін Батыс Сібір аймағында өзгеріске ұшыраған жер-сулардың байырғы атаулары.

    Шарлақ уезіндегі ел, жер, су атауларының шығу төркіні Қазіргі Солтүстік Қазақстан облысының Уәлиханов және Ақжар ауданының жері Совет үкіметі орнаған алғашқы жиырмасыншы жылдары Ақмола губерниясына қарасты Орехов ауданының негізінде құрылған Шарлақ уезінің қарамағына қарады. Оның құрамында он бес болыстық әкімшілік болды. Осы он бес болыстың ішінде Алабота, Қойтас, Қорған (кейіннен Қара Ой болысы атанды), Қызылағаш, Керей, Теке, Қарауыл (бұрынғы Николаев болысы) болыстарының негізгі бөлігі қазақтар болғандықтан көшпелі болыстар атанған еді. Бұл болыстар қазіргі көршілес Уәлиханов және Ақжар аудандарының аумағы. Қалғандары: Добровольская, Дробышев, Котельниково, Орехово, Покров, Русская Поляна, Степанов, Черноусов болыстары Омбы облысына берілді. Бұланбай ауылының тумасы Зейнолла Оспанұлын ауыл балалары «Зәкен әтәй» деп атайтын едік. Ел мен жердің тарихын, осыған

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: