|  |  | 

Суреттер сөйлейді Тарих

Қытай қазақтарының анти-коммунистік үш үлкен жоспары

89098709_1641456339351280_4351708474019676160_nБірінші сүгірет, 1960-жылы Тайван (台湾) астанасы Тәйпейде түсірілген.

Суретте оңынан: Дәлелқан Жанымқанұлы Жаналтай, Қалибек Райымбекұлы Хәкім, Қамза Шөмішбайұлы Ұшар, Қалипа Ғақыпұлы Алтай.

Бергі жақтағы үш адам оңынан: Жолбарыс ұлы Яқұп және APACL- мүшелері мен Тайван президент әкімшілігінің қазақтарды қабылдауға келген өкілі. 87053608_1641456356017945_7750700520687271936_n

Екінші сүгірет, 1960-жылы Тайван астанасы Тәйпейде түсірілген. Азия халықтарының Анти-Коммунистік Лигасы (APACL) сол жылы тәйпейде құрылтай ашқан. Құрылтай жиналысына қазақтар да қатысты.

Суретте оңынан: Қалибек Райымбекұлы Хәкім, APACL басшысы Гу Жынганг (Gu Zhenggang/谷正纲), Қамза Шөмішбайұлы Ұшар және Қалипа Ғақыпұлы Алтай. 89466040_1641456359351278_2617401397154414592_n

Үшінші сүгірет, 1960-жылы Тәйпейде түсірілген.

Суретте алдыда отырған: Қытай гоминдаң үкіметінің тайвандағы президенті Жан Кәйшек (蒋介石). Қытай қазақтары оны Қытайдың терістік акценті бойынша Жияң Жиеші деп атайды.

Артта тұрғандар оңынан: Қалипа Ғақыпұлы Алтай, Қалибек Райымбекұлы Хәкім, Қамза Шөмішбайұлы Ұшар.

Қытай президенті Жан Кәйшекпен болған кездесуде қазақ делагаттары нақты саяси мәселелерді талқыға салған. Екіжақты кездесулердің хаттамалық құжаты гоминь үкіметінің тәйпейдегі мемлекет мұрағатында сақтаулы тұр.

Бұл қытай қазақтарының Гоминдаң (国民党) үкіметімен болған ең соңғы саяси кездесуі еді. 1912-жылғы қытай демократиялық револуциясынан бері Қазақтар саяси, әлеуметтік мәселелер бойынша қытай президентінің түрлі қабылдауында болған. Олар жеке-жеке:

1912-жылы демократиялық принциптер негізінде өткен тұңғыш президент сайлауы, Пекин;

1928-жылғы Гоминь үкіметін илан (жария) ету кезі, Нан Кин;

1946-47 жылдың өлара кезеңінде өткен гоминь үкіметінің бүкілмемлекеттік құрылтай жиналысы, Нан Кин;

1947-48 жылдың өлара кезеңінде өткен президент сайлауы, Нан Кин;

Соңғысы 1960-жылғы APACL жиналысы кезі, Тәйпей;

1972-жылға дейін социялистік лагерден тысқы елдерде қытайдың пекиндегі коммунистік үкіметі заңды үкімет есебінде саналмады. Әлемнің көптеген елдерінде қытайдың тайвандағы демократиялық үкіметі заңды респубилика ретінде танылды және дипломатиялық қатынастар сақталып тұрды. 1968-1972 жж Ақш-Қытай қатынастары мүлде басқа бағытқа өзгерді. Ақш бастатқан әлемдік маңызды ұйымдар Пекин үкіметін заңды үкімет есебінде қабылдай бастады. Тіпті, 1972-жылы Ақш президенті коммунистік қытайға ресми сапармен барды.

Ақш-Қытай қатынастарының жақсаруы, Совет-Қытай қатынастарының қырғиқабақ кезеңге өтуі тайвандағы гоминь үкіметінің халықарадағы саяси орнын мейлінше әлсіретіп жіберді. Сонымен 1951-1960 жж арасында шетелде саяси эмиграцияда жүрген қытай қазақтарының анти-коммунистік үш үлкен жоспары тас-талқан болды. Олар:

Біріншісі, 1951-жж оңтүстік шығыс түркістан яғни қашқарияны артқы база ете отырып отстовкадағы гоминдаң үкіметі мен Ақш-тың көмегі арқылы коммунистік қытайға қайтарма шабуылға өту жоспары;

Екіншісі, 1951-54 жылдары Кашмир, Ауғаныстан елдерін артқы база ете отырып коммунистік қытай билігіне қайтарма соққы жасау, үшінші жаһан соғысының тууын күту жоспары;

Үшіншісі, 1960-жылдардағы APACL негізінде құрылған саяси лига. Яғни Азия халықтарының Анти-Коммунистік Лигасы негізінде Пекин үкіметіне жаңа лепті бастау жоспары;

Естеріңізге сала кетейін, Дәлелқан Жанымқанұлы Жаналтай мен Қамза Шөмішбайұлы Ұшар мырза президент Жан Кәйшектің қабылдауында екі рет болды.

Әуелгісі, 1947-48 жылдың өларасында өткен бүкілмемлекеттік президент сайлауы кезінде. Ол кезде Президент сайлауына түсіп басым дауыспен президент атанған Жан Кәйшек қазақ делагаттарын арнайы қабылдап онбес минут кеңес өткізген, қазақтар кестелі киім, үкілі тымақ киіп барып президентпен суретке түскен. Бұл суретті кейінгі постымда жариялайын.

Кейінгісі, осы 1960-жылдың кездесуі.

Ескерту, суреттер Қалибек Хәкім әулетінің альбомынан алынды.

Related Articles

  • Қырғыз (қазақ) автономиясына -100 жыл.

    (тарихи -деректі әңгіме)   Жұмат ӘНЕСҰЛЫ     АРМАН БОЛҒАН АВТОНОМИЯ   Қазақ елінің автономиялы республика болуын Алаш қайраткерлері аңсаған, армандаған. Олар 1917-жылдан қазақ автономиясының келешегі үшін күресті. Әлихан Бөкейханов ол кезде кадет партиясының мүшесі еді, содан Ресейдің Уақытша үкіметінің басшысы болған Керенскийден, одан кейін Колчактың көмегімен Қазақ автономиясын құрудан үмітті болған. Керенскийдің бұл мәселеге көңіл бөлуге уақыты болмады, ал, Колчак болса, “Қазақтар ешқашан автономия алмайды” деп үзілді кесілді бас тартқан.  Сонымен 1918-жылы Колчактың, Дутовтың, Деникиннің әскерлері большевиктерден жеңіле бастады. 1918-жылы большевиктер ақтармен айқасып жатқанда Царицин майданы, Каспий, Маңғыстау арқылы ондаған түйелі арбамен Ә.Жангелдин Торғайға, Амангелдінің сарбаздарына көп қару жарақ жеткізді. Көп қаржыда әкелген. Содан1918- жылы қазан айында Торғайда Совет өкіметі

  • РИМ БИЛЕУШІЛЕРІ ҰЛЫ ДАЛАДАН БАРҒАН БА?

    Ителі руы – іргелі рулардың бірі. Атауы жағынан Ителі кәдімгі Ителгі құстың атауының ғасырлар легінде ғ, г әріптері түсуіне байланысты өзгеріске ұшыраған түрі болуы мүмкін. Екінші жақтан алғанда, Ид-Телы, Иди-Теле болып ежелгі Алтайлық Телелердің бір бұтағы болуы мүмкін. Ид-Телы, Иди-Теле атаулары оларды Жер-Телелері(отырықшы Теле) және қасқырды төтем еткен Телелер ретінде көрсете алады. Ителінің шежіре бойынша Көкбұлақ деген атаның немересі екенін танысақ, Көк сөзінің Құдайы сипаттар мен көк бөріге, киеге қатыстылығын ескерсек ит сөзінің әрі жағында қасқыр төтемі жатады. Италияндардың ит емген(қасқыр емген) екі баланы төтем санап, күні бүгінге дейін Ителі атауынан Ителия(Италия) болып тұрғанын біле аламыз. Оның үстіне Көкбұлақ аталатын кей жерді халық Көкебұлақ деп те айтады. Көкебұлақ – Тыва

  • АЙЯ СОФИЯ НЕГЕ МҰРАЖАЙҒА АЙЛАНДЫРЫЛДЫ?!?

    Айя София айланасындағы дауға нүктені қою үшін оның 1934 жылы неліктен мұражайға айландырылғанын білмек ләзім. Бүгінгі ахуалмен өткенге баға беруге болмайды, сол уақыттың шындығын білу шарт. Осман патшалығы 1-ші дүниежүзілік соғыста жеңілген соң 30 қазан 1918 ж. атақты “Мондрос шартына” қол қойды, бұл шарт бойынша Осман патшалығы жеңімпаз елдердің жеңісін мойындап, ел билігін соларға тапсырып, іс жүзінде ыдырап кетті. Осман патшалығы жеңімпаз елдермен Францияның астанасы Париж маңындағы Севр (Sevres) қалашығында 10 тамыз 1920 ж. соңғы шартқа қол қойды. “Севр шарты” деп аталған осы халықаралық құжатқа жеңімпаз елдер ретінде: Британия империясы, Франция, Италия, Греция, Жапония, Армения, Бельгия, Польша, Португаля, Хижаз патшалығы, Румыния, Сербия, Чехия, Хорватия қол қойыпты, жеңіліске ұшыраған Осман патшалығы

  • Кенесары Хан мен баласы Сыздық Сұлтан туралы дерек Осман мұрағатынан

    Кенесары Хан мен баласы Сыздық Сұлтан туралы дерек Осман мұрағатынан кездесуі бек мүмкін. Бұған ешқандай да шүбәңіз болмасын. Бірінші сүгірет, Осман елінде жарық көрген “Басират” (basîret) атты газет. Екінші және үшінші сүгірет, Осман мемлекетінде жарық көрген “Уақыт” атты газет. Төртінші сүгірет, Осман сұлтаны Әбдүләзиздің Қашқарияға көмекке жіберген әскери қару-жарақ, оқ-дәрісінен бір парша көрініс. Кенесары мен Сыздық Сұлтан туралы Осман деректері шыны керек әлі толық зерттелген жоқ. Хан Кенесарының ұлт-азаттық көтерілісін Қазақстан аймақтарымен шектеп бөліп қарау ең үлкен қателік саналады. Хан Кене мен Шығыс Түркістандағы қазақ, ұйғыр, дұңған көтерілістері арасындағы саяси, әскери қатынастар туралы дерек те қытай мұрағатында көмулі жатыр. Онда Шәуешек, Құлжа және Үрімжі қалаларындағы қазақтардың Хан Кенемен және кейінгі

  • АХАҢ мен ЖАХАҢ САЛҒАН АЗАТТЫҚ ЖОЛЫ

     «Қазақ» газетіне –107 жыл ЖҰМАТ ӘНЕСҰЛЫ                                                                                                                       ТАРИХИ ПОВЕСТЬ                                                                                       

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: