|  |  | 

Суреттер сөйлейді Тарих

Қытай қазақтарының анти-коммунистік үш үлкен жоспары

89098709_1641456339351280_4351708474019676160_nБірінші сүгірет, 1960-жылы Тайван (台湾) астанасы Тәйпейде түсірілген.

Суретте оңынан: Дәлелқан Жанымқанұлы Жаналтай, Қалибек Райымбекұлы Хәкім, Қамза Шөмішбайұлы Ұшар, Қалипа Ғақыпұлы Алтай.

Бергі жақтағы үш адам оңынан: Жолбарыс ұлы Яқұп және APACL- мүшелері мен Тайван президент әкімшілігінің қазақтарды қабылдауға келген өкілі. 87053608_1641456356017945_7750700520687271936_n

Екінші сүгірет, 1960-жылы Тайван астанасы Тәйпейде түсірілген. Азия халықтарының Анти-Коммунистік Лигасы (APACL) сол жылы тәйпейде құрылтай ашқан. Құрылтай жиналысына қазақтар да қатысты.

Суретте оңынан: Қалибек Райымбекұлы Хәкім, APACL басшысы Гу Жынганг (Gu Zhenggang/谷正纲), Қамза Шөмішбайұлы Ұшар және Қалипа Ғақыпұлы Алтай. 89466040_1641456359351278_2617401397154414592_n

Үшінші сүгірет, 1960-жылы Тәйпейде түсірілген.

Суретте алдыда отырған: Қытай гоминдаң үкіметінің тайвандағы президенті Жан Кәйшек (蒋介石). Қытай қазақтары оны Қытайдың терістік акценті бойынша Жияң Жиеші деп атайды.

Артта тұрғандар оңынан: Қалипа Ғақыпұлы Алтай, Қалибек Райымбекұлы Хәкім, Қамза Шөмішбайұлы Ұшар.

Қытай президенті Жан Кәйшекпен болған кездесуде қазақ делагаттары нақты саяси мәселелерді талқыға салған. Екіжақты кездесулердің хаттамалық құжаты гоминь үкіметінің тәйпейдегі мемлекет мұрағатында сақтаулы тұр.

Бұл қытай қазақтарының Гоминдаң (国民党) үкіметімен болған ең соңғы саяси кездесуі еді. 1912-жылғы қытай демократиялық револуциясынан бері Қазақтар саяси, әлеуметтік мәселелер бойынша қытай президентінің түрлі қабылдауында болған. Олар жеке-жеке:

1912-жылы демократиялық принциптер негізінде өткен тұңғыш президент сайлауы, Пекин;

1928-жылғы Гоминь үкіметін илан (жария) ету кезі, Нан Кин;

1946-47 жылдың өлара кезеңінде өткен гоминь үкіметінің бүкілмемлекеттік құрылтай жиналысы, Нан Кин;

1947-48 жылдың өлара кезеңінде өткен президент сайлауы, Нан Кин;

Соңғысы 1960-жылғы APACL жиналысы кезі, Тәйпей;

1972-жылға дейін социялистік лагерден тысқы елдерде қытайдың пекиндегі коммунистік үкіметі заңды үкімет есебінде саналмады. Әлемнің көптеген елдерінде қытайдың тайвандағы демократиялық үкіметі заңды респубилика ретінде танылды және дипломатиялық қатынастар сақталып тұрды. 1968-1972 жж Ақш-Қытай қатынастары мүлде басқа бағытқа өзгерді. Ақш бастатқан әлемдік маңызды ұйымдар Пекин үкіметін заңды үкімет есебінде қабылдай бастады. Тіпті, 1972-жылы Ақш президенті коммунистік қытайға ресми сапармен барды.

Ақш-Қытай қатынастарының жақсаруы, Совет-Қытай қатынастарының қырғиқабақ кезеңге өтуі тайвандағы гоминь үкіметінің халықарадағы саяси орнын мейлінше әлсіретіп жіберді. Сонымен 1951-1960 жж арасында шетелде саяси эмиграцияда жүрген қытай қазақтарының анти-коммунистік үш үлкен жоспары тас-талқан болды. Олар:

Біріншісі, 1951-жж оңтүстік шығыс түркістан яғни қашқарияны артқы база ете отырып отстовкадағы гоминдаң үкіметі мен Ақш-тың көмегі арқылы коммунистік қытайға қайтарма шабуылға өту жоспары;

Екіншісі, 1951-54 жылдары Кашмир, Ауғаныстан елдерін артқы база ете отырып коммунистік қытай билігіне қайтарма соққы жасау, үшінші жаһан соғысының тууын күту жоспары;

Үшіншісі, 1960-жылдардағы APACL негізінде құрылған саяси лига. Яғни Азия халықтарының Анти-Коммунистік Лигасы негізінде Пекин үкіметіне жаңа лепті бастау жоспары;

Естеріңізге сала кетейін, Дәлелқан Жанымқанұлы Жаналтай мен Қамза Шөмішбайұлы Ұшар мырза президент Жан Кәйшектің қабылдауында екі рет болды.

Әуелгісі, 1947-48 жылдың өларасында өткен бүкілмемлекеттік президент сайлауы кезінде. Ол кезде Президент сайлауына түсіп басым дауыспен президент атанған Жан Кәйшек қазақ делагаттарын арнайы қабылдап онбес минут кеңес өткізген, қазақтар кестелі киім, үкілі тымақ киіп барып президентпен суретке түскен. Бұл суретті кейінгі постымда жариялайын.

Кейінгісі, осы 1960-жылдың кездесуі.

Ескерту, суреттер Қалибек Хәкім әулетінің альбомынан алынды.

Related Articles

  • Шарқи Түркістан Респубиликасының тарқауы туралы

    1944- жылдың қараша айында Құлжа қаласында құрылған Шарқи Түркістан респубиликасы 1946- жылға келгенде үкіметтің ресми түрде тарағанын және бұдан былай Шыңжаң өлкесімен біріккен коалициялы үкімет құрмақ ниетін білдіре отырып, уақытша үкіметтің орган газеті “Азат Шарқи Түркістанда” арнайы мақала жариялаған-ды. Небәрі бір жарым жыл өмір сүрген Құлжадағы Шарқи Түркістан үкіметі, 1946- шы жылға келгенде ресми тоқтады. 1944- жылдың қараша айында уақытша үкімет жария етілген соң, үкіметтің орган газеті “Азат Шарқи Түркістан” деп аталды. Газет ұйғыр, қазақ, орыс, моңғол және қытай тілінде жарық көрді. Газеттің қазақша бөлімінде Бұқара ТЫШҚАНБАЕВ, Құрманалы ОСПАНҰЛЫ басшылық етті және газеттің редакция құрамында Әуесқан НАРЫНБАЙҰЛЫ, Рахметолла ӘПШЕҰЛЫ, Құрманбай ТОЛЫБАЙҰЛЫ, Әбдібек, Аладияр, Асанбай, Сырайыл, Қали қатарлы кісілер редактор, аудармашы,

  • Англияның Жоңғария қазақтарына озық соғыс қаруларын беруге талпынуы

    Қашқардағы Англия консулы  Англияның Қашқариядағы консуль қызметі 1881- жылдан кейін бастау алады. Англияның түпкі мақсаты Цин империясының солтүстік-батыс аймағы мен Түркістан (орталық азия) даласына өз ықпалын жүргізу еді. Бірақ, бұл тұста патшалық ресейдің де аймақтағы саяси ықпал күшін ескермеу мүмкін емес еді. Патшалық ресейдің әу бастағы мақсаты Түркістан аймағын ендей өтіп Үндістан арқылы телегей теңіз жолына шығу еді. Бірақ, Түркістан даласындағы Түркі хандықтары (Қазақ, тб) бұл мақсатты жүз жылдап кешіктіріп жатты. Ресей енді Түркістан даласын қиыр шығыстан айналып өтіп Қашқария арқылы Үндістанға ұласуды көздеді. Бірақ, ол тұста Қашқария мүлде жабық әлем еді. Дейтұрғанмен де жабық әлемнің түстік қапталынан Англия империясы да келіп үлгірді. Сосын не керек, бұл аймақ Ресен-Англия империясының

  • Сардоба, Рогун, АЭС. 

    Алапат апат болып, қалың ел суға кетіп жатқанда билік ойнап жатқандар Өзбекстанға нота жібереміз бе, жоқ па дегенді де ақылдаспапты. Нотамызды дайындап қойдық деген вице-министрдің сөзіне қарағанда, шекарада салынып жатқан су қоймасы жөнінде Қазақстан “бірнеше рет” сұраса да Өзбекстан жөндем жауап бермепті. Бірі келіп, бірі кетіп жатқан шенеуніктер сірә, “біз сұрадық, міндетімізден құтылдық” деп жылы жауып қойса керек. Табандап тұрмаған, жеріне жеткізбеген. Әйтпесе, халықаралық заң нормасын бұзды деп Біріккен ұлттар ұйымына арызданар еді, әлемнен бейтарап сарапшы шақырар еді. Іздедім, ондай жоқ. Сардоба салынса, тым болмағанда Сырдария суалмай ма, Кіші Аралға зар болмаймыз ба деген де есеп-қисап жоқ.  Сардобаның мәселесі екі жемқор жүйенің арасында жалған ағайынгершілікпен, бәлкім, сен іш, мен іш

  • ӨЛКЕ ТАРИХЫ

    Минго жылнамасының 37- жылы 1-қаңтарда жарық көрген. (біздің жылнама бойынша, 1-қаңтар, 1948.ж) Кітап авторы: Полат Қадіри Кітапты шығарушы баспа: “Алтай” баспа үйі Полат Қадіри (Болат Қадір) 1919-жылы Шыңжаң өлкесі Құтыби ауданында дүниеге келген. 1949-жылы Үндістанға, 1957-жылы Түркияға қоныс аударған. 1940-жылы Шыңжаң институтының (қазіргі Шыңжаң унивеситеті) тіл-әдебиет бөлімін бітірген. 1940-1941-1945 жылдары өлкелік үкіметтің орган газеті “Шыңжаң газетінің” ұйғыр-қазақ бөлімдерінде жұмыс істеген. 1944-жылдың көктемінде қамауға алынған, 1945-жылы “Хан Тәңірі” журналында, 1946-1949 жылдар арасында “Алтай” баспа үйінде, 1947-1948 жылдары “Шыңжаң газетінің” ұйғыр-қазақ бөлімдерінде және 1947-1949 жылдары “Алтай” баспа үйі жағынан шығарылған “Ерік” газетінде жұмыс істеген. “Өлке тарихы” кітабы екі бөлімнен тұрады: Бірінші бөлімде, Шыңжаң өлкесінің ерте заманғы тарихы, шаруашылығы, мәдениеті, түркілердің тарихы, наным-сенімі

  • Шынайы тарих қайда?

    ҚАЗАҚ ТАРИХЫ БҰРЫНҒЫ КОММУНИСТІК ИДЕОЛОГИЯ САЛҚЫНЫНАН АРЫЛДЫ МА? “АЛТЫН ОРДАНЫҢ” ҚҰРЫЛҒАНЫНА 750 ЖЫЛ МА? ТАРИХ ФАКУЛЬТЕТТЕРІ НЕНІ ОҚЫТАДЫ ? ҰЛТТЫҚ КӨЗҚАРАСТАҒЫ ҚАЗАҚ ТАРИХЫ ЖАЗЫЛА МА ? ======================= Үнемі көкейден кетпейтін тарихымызға байланысты басты сұрақтар осы. Осыдан шамалы уақыт бұрын “Алтын Орданың 750 жылдығын” атап өтеміз деген сөз естілген. Соған мен таңғалдым. Жошының үлкені Батый 1239- жылы бүкіл Русь княздіктерін, Киевті, Шығыс Еуропаны жаулап алғаннан кейін 1240-жылы Сарайшықта Алтын Орда мемлекетін құрған. Бұл Орыс тарихында да, басқа елдердің тарихында да жазылған, өшпейтін, өзгермейтін тарих. Яғни, Алтын Орданың құрылғанына 750 жыл емес, 780 жыл. Ал, Жошы ханға келетін болсақ, ол Қазақ тарихының басында тұрған үлы Хан. Олай дейтін себебіміз 1219-1220- жылы Сырдариядан

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: