|  |  | 

Суреттер сөйлейді Тарих

Қытай қазақтарының анти-коммунистік үш үлкен жоспары

89098709_1641456339351280_4351708474019676160_nБірінші сүгірет, 1960-жылы Тайван (台湾) астанасы Тәйпейде түсірілген.

Суретте оңынан: Дәлелқан Жанымқанұлы Жаналтай, Қалибек Райымбекұлы Хәкім, Қамза Шөмішбайұлы Ұшар, Қалипа Ғақыпұлы Алтай.

Бергі жақтағы үш адам оңынан: Жолбарыс ұлы Яқұп және APACL- мүшелері мен Тайван президент әкімшілігінің қазақтарды қабылдауға келген өкілі. 87053608_1641456356017945_7750700520687271936_n

Екінші сүгірет, 1960-жылы Тайван астанасы Тәйпейде түсірілген. Азия халықтарының Анти-Коммунистік Лигасы (APACL) сол жылы тәйпейде құрылтай ашқан. Құрылтай жиналысына қазақтар да қатысты.

Суретте оңынан: Қалибек Райымбекұлы Хәкім, APACL басшысы Гу Жынганг (Gu Zhenggang/谷正纲), Қамза Шөмішбайұлы Ұшар және Қалипа Ғақыпұлы Алтай. 89466040_1641456359351278_2617401397154414592_n

Үшінші сүгірет, 1960-жылы Тәйпейде түсірілген.

Суретте алдыда отырған: Қытай гоминдаң үкіметінің тайвандағы президенті Жан Кәйшек (蒋介石). Қытай қазақтары оны Қытайдың терістік акценті бойынша Жияң Жиеші деп атайды.

Артта тұрғандар оңынан: Қалипа Ғақыпұлы Алтай, Қалибек Райымбекұлы Хәкім, Қамза Шөмішбайұлы Ұшар.

Қытай президенті Жан Кәйшекпен болған кездесуде қазақ делагаттары нақты саяси мәселелерді талқыға салған. Екіжақты кездесулердің хаттамалық құжаты гоминь үкіметінің тәйпейдегі мемлекет мұрағатында сақтаулы тұр.

Бұл қытай қазақтарының Гоминдаң (国民党) үкіметімен болған ең соңғы саяси кездесуі еді. 1912-жылғы қытай демократиялық револуциясынан бері Қазақтар саяси, әлеуметтік мәселелер бойынша қытай президентінің түрлі қабылдауында болған. Олар жеке-жеке:

1912-жылы демократиялық принциптер негізінде өткен тұңғыш президент сайлауы, Пекин;

1928-жылғы Гоминь үкіметін илан (жария) ету кезі, Нан Кин;

1946-47 жылдың өлара кезеңінде өткен гоминь үкіметінің бүкілмемлекеттік құрылтай жиналысы, Нан Кин;

1947-48 жылдың өлара кезеңінде өткен президент сайлауы, Нан Кин;

Соңғысы 1960-жылғы APACL жиналысы кезі, Тәйпей;

1972-жылға дейін социялистік лагерден тысқы елдерде қытайдың пекиндегі коммунистік үкіметі заңды үкімет есебінде саналмады. Әлемнің көптеген елдерінде қытайдың тайвандағы демократиялық үкіметі заңды респубилика ретінде танылды және дипломатиялық қатынастар сақталып тұрды. 1968-1972 жж Ақш-Қытай қатынастары мүлде басқа бағытқа өзгерді. Ақш бастатқан әлемдік маңызды ұйымдар Пекин үкіметін заңды үкімет есебінде қабылдай бастады. Тіпті, 1972-жылы Ақш президенті коммунистік қытайға ресми сапармен барды.

Ақш-Қытай қатынастарының жақсаруы, Совет-Қытай қатынастарының қырғиқабақ кезеңге өтуі тайвандағы гоминь үкіметінің халықарадағы саяси орнын мейлінше әлсіретіп жіберді. Сонымен 1951-1960 жж арасында шетелде саяси эмиграцияда жүрген қытай қазақтарының анти-коммунистік үш үлкен жоспары тас-талқан болды. Олар:

Біріншісі, 1951-жж оңтүстік шығыс түркістан яғни қашқарияны артқы база ете отырып отстовкадағы гоминдаң үкіметі мен Ақш-тың көмегі арқылы коммунистік қытайға қайтарма шабуылға өту жоспары;

Екіншісі, 1951-54 жылдары Кашмир, Ауғаныстан елдерін артқы база ете отырып коммунистік қытай билігіне қайтарма соққы жасау, үшінші жаһан соғысының тууын күту жоспары;

Үшіншісі, 1960-жылдардағы APACL негізінде құрылған саяси лига. Яғни Азия халықтарының Анти-Коммунистік Лигасы негізінде Пекин үкіметіне жаңа лепті бастау жоспары;

Естеріңізге сала кетейін, Дәлелқан Жанымқанұлы Жаналтай мен Қамза Шөмішбайұлы Ұшар мырза президент Жан Кәйшектің қабылдауында екі рет болды.

Әуелгісі, 1947-48 жылдың өларасында өткен бүкілмемлекеттік президент сайлауы кезінде. Ол кезде Президент сайлауына түсіп басым дауыспен президент атанған Жан Кәйшек қазақ делагаттарын арнайы қабылдап онбес минут кеңес өткізген, қазақтар кестелі киім, үкілі тымақ киіп барып президентпен суретке түскен. Бұл суретті кейінгі постымда жариялайын.

Кейінгісі, осы 1960-жылдың кездесуі.

Ескерту, суреттер Қалибек Хәкім әулетінің альбомынан алынды.

Related Articles

  • Тоғыз оғыз-тоғыз Ителі-тоғыз Торғауыт

    Бөрілі байрақ астында — Бөгеліп көрген жан емен! Бөрідей жортып кеткенде, Бөлініп қалған жан емен!   -Сұйінбай Аронұлы   Ителі шежіресінің Сәбит дамолладан қалған нұсқасында : Орманбет ханның  Торғауыт, Дөрбіт, Тибет, Таңғыт, Қалқа, Ахмет, Онсан деген ұлдары болды. Ахмет алапес болып ауырып елден шеттетіледі де, Ахметті иен жерге өлтіруге апара жатқанда құтқарылып, аман қалады. Ахмет арқардың бауырын жеп, қанын ішіп сауығып кеткенсоң арқарды кие тұтып, тұңғыш ұлының атын Арқаршы қояды. Ахмет жасақ құрып, бөрі басты ту көтеріп Орманбет ханға қарсы шабуылға өтеді. Торғауыт, Дөрбіт, Таңғыт, Қалқа, Сарыүйсін, Бекежан, Тәйті, Онсан бөрілі ту астына бірікті. Бөрі басты туына қаратылып тоғыз Ителі атаныпты- деген аңызды келтіреді.. [1] Сәбит дамолла- Алтай бетінде алғаш

  • Шаңыраққа қарамайтындар

      2020 жылдың маусымында, Верный қаласындағы (қазіргі Алматы) казачество көтерілісінің жеңілісіне жүз жыл толады. Көрнекті большевик пен жазушы, Дмитрий Андреевич Фурманов, осы жеңіске елеулі үлес қосты. 1924 жылы, ол осы жан түршіктіретін оқиғаны суреттейтін  «Мятеж» («Көтеріліс») деген тамаша романын жазып бітіреді.  Айтпақшы, «Мятеж» романы 1916 жылғы Амангелді Иманов көтерілісінің хайуандықпен жаншылып қалғаны туралы әлем әдебиетіндегі бірен-сараң шығармаларының бірі.  Оның тұщымды дәйексөзін келтіруге рұқсат етіңіздер: «Царское правительство с молниеносной быстротой помчало сюда карательные отряды, помчало транспорты оружия, которым снабдило кулаков… И пошла резня. Открылась неравная кровавая битва: с одной стороны вооруженные отряды и освирепевшие кулаки, с другой стороны – почти безоружное туземное население, которому отчаяние и круглая безвыходность придали силу, отвагу

  • Ерке батыр- Бұқарбай Елтоқұлы

    Жұмашәріп Шәһадатұлы Дәндібай тегі (Жазушы, Педагок, поблицик) Әр заман өзінің әйгілі адамдарын тудырып сол тұлғаның бойындағы түрлі қасиеттері арқылы жеткен деңгейі көлемінде ортасына әйгілеп отырады. Заман тұлғаға тиянақ, тұлға заманға қозғаушы рөлда дамиды. Қоғамдық даму барысында заман кемелденіп, тұлға сомдалады. Заман бір тарихи дәуірдің рухани бетбейнесі. Онда хан- қараша, би- қазы, көсем- шешен, батыр- бағлан… т.б лардың бәрі де саяси- заң, дін- мәдениет, шаруашылық т.б қатарлы көптеген салаларда араласа бой көрсетіп сол заманның өзіндік тынысын қалыптастырады. Ендеше сол нар тұлғалардың ішінде батыр образын осы мақалада қаузалатын өзек ете ой өрістетейік. Аллаға шүкір, қазақта батыр баршылық, себебі біз хандық тегіміз арысы Еділқаған (әтилә), Елжаукүнбилерден бастау алып, берісі Тұғұрұлхан, Жошыхандар мен олардың

  • ҚАРЖАУБАЙ САРТҚОЖАҰЛЫ: ХАЛЫҚТЫҢ ӨЗІ ЖАСАП КЕТКЕН ТАРИХЫН ӨЗІНЕ ҚАЙТАРУЫМЫЗ КЕРЕК

    Өткен аптада Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың «Ұлы даланың жеті қыры» атты мақаласы жарық көргені көпке аян. Тарихи тақырыпты қозғаған мақалаға қатысты белгілі түрколог, филология ғылымдарының докторы Қаржаубай Сартқожаұлымен әңгімелескен едік. Мархабат! – Қаржаубай аға, әңгімемізді кеше ғана жарық көрген Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың «Ұлы даланың жеті қыры» атты мақаласынан бастасақ. Тарихи тұжырымдама турасында қазір қоғамда қызу талқы жүріп жатыр. Қалай ойлайсыз, ел басшысының бұл жолғы бастамасын рухани-мәдени дербестігіміздің алғышарты, күрделі кезеңде халықтың санасын оятып, серпіліс беретін үндеу деп қабылдай аламыз ба? – Елбасының «Ұлы даланың жеті қыры» атты мақаласы жарық көргеннен бергі бір жұманың ішінде қоғамда үлкен сең қозғалғандай болды. Ұлтын ұлықтаған, лайықты бағасы берілген көптеген мақалалар жарияланды. Сол дуалы ауыздардан шыққан дұғалы сөздерді, айтылған

  • “Жолы болар жігіттің, Жазушылар Одағының төрағасы шығар алдынан”

    “Жолы болар жігіттің, Жазушылар Одағының төрағасы шығар алдынан” дейді ғой (суахиліктер). Ұлықбек Есдәулет ағамен әуежайда кездесіп қалдық. Ұшақтағы орнымыз да қатар болып шықты. Енді бас қалаға жеткенше елдің жағдайын бірге ойласып баратын шығармыз. Айтпақшы: Бас жазушы құлағына телефонын жабыстырып, кіммен сөйлесіп жатыр деп ойлайсыз(дар)? Жауап нұсқалары: 1. Екінші президент мырзамен; 2. Екінші президенттің таң атпастан кофе ішетін сұлу көмекшісімен; 3. Алматы қаласының жезөкше қуғыш әкімімен; 4.Қазақстанның Ресейдегі экс-Елшісімен; 5. АП жетекшісінің жұмсақ мінезді бірінші орынбасарымен; 6. Баян сұлу Алагөзовамен; 7. Зейнеп апай Ахметовамен; 8. …сіздің нұсқаңыз? “FlyArystan Мұхамедиұлы” ұшағы. 21.01.2020. Серік Абас-шахтың facebook парақшасынан алынды

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: