|  |  |  | 

Тарих Қазақ шежіресі Әдеби әлем

Қырғыз (қазақ) автономиясына -100 жыл.

(тарихи -деректі әңгіме)  

Жұмат ӘНЕСҰЛЫ

Qazaqstan

 

 

АРМАН БОЛҒАН АВТОНОМИЯ

 

Қазақ елінің автономиялы республика болуын Алаш қайраткерлері аңсаған, армандаған. Олар 1917-жылдан қазақ автономиясының келешегі үшін күресті. Әлихан Бөкейханов ол кезде кадет партиясының мүшесі еді, содан Ресейдің Уақытша үкіметінің басшысы болған Керенскийден, одан кейін Колчактың көмегімен Қазақ автономиясын құрудан үмітті болған. Керенскийдің бұл мәселеге көңіл бөлуге уақыты болмады, ал, Колчак болса, “Қазақтар ешқашан автономия алмайды” деп үзілді кесілді бас тартқан. 

Сонымен 1918-жылы Колчактың, Дутовтың, Деникиннің әскерлері большевиктерден жеңіле бастады. 1918-жылы большевиктер ақтармен айқасып жатқанда Царицин майданы, Каспий, Маңғыстау арқылы ондаған түйелі арбамен Ә.Жангелдин Торғайға, Амангелдінің сарбаздарына көп қару жарақ жеткізді. Көп қаржыда әкелген. Содан1918- жылы қазан айында Торғайда Совет өкіметі орнады. Советтің комиссариатының ғимараты қазіргі кезде Байтұрсынов пен Дулатовтың ескерткіші тұрған жерде, көшенің бұрышында орналасқан саздан соғылған биік дуалы бар үлкен үйде орнықты. Оның ауласы кең, сарбаздардың аттары тұратын жері, бірнеше бөлмелі үйлер де бар еді, Советтің кеңсесі де, Амангелдінің үйі де осында болды. Амангелдінің қарамағында сарбаздардан басқа Қостанайдан көмекке келген екі атты эскадронда болған. 1918-жылдың желтоқсан айында Жангелдинмен ,Амангелдімен келіссөз жұргізіп, Алашорданың бір топ қайраткерлері Торғайға орналасты.

1919-жылы қыста ақ әскерлері большевиктермен ақырғы күшін салып шайқасыпжатқан. Содан Жангелдинге Сталиннен телеграф арқылы “қарулардың бір бөлігі мен қаржыны және атты эскадрондарды Ақтөбеге жіберуді бұйырған. Амангелді оған ренжіген. Жангелдинге “Біз іскери эскадронсыз жауларымыздан қалай қорғанамыз” деп өкпе айтқан. Бірақ жоғарыдан келген бұйрықты Жангелдин орындауға мәжбүр еді.

Торғайда Амангелдінің сарбаздары бар аздаған, сосын Алаш қайраткерлері қалған.

1919-ақпанда Мәскеуден телеграф (морзе) арқылы тағы бір бұйрық келді . Онда “Ұлттар автономиясы туралы мәселе қаралмақ. Соған байланысты білімді Алашшылардың бірерін ертіп, Мәскеуге жетуіңізді сұраймын” деп жазылған екен. Бұл хабар алашшыларды да, амангелділік сарбаздарды да, жалпы елді қуантқан хабар болды. Наурыз айының ортасынан асқан кезде Әліби Жангелдин, қасына Ахмет Байтұрсыновты, Байқадам Қаралдинді ,М.Тұнғаншинді, ертіп, барлығы он бір адам Мәскеуге Ырғыз арқылы жол тартады. Жол аптаға жуық созылғасын барлығы Қазақ автономиясының келешегі ақылдасады, территория, елді басқару мәселелерін өздерінше талқылайды. Бірақ, негізгі мәселелерді Мәскеу шешетінін бұлар іштей сезіп келе жатты. Мәскеуге бұлар наурыздың жиырмасына қарай жетті. Бұларды Қазан вокзалында Кремль коменданты жіберген біреуі ашық, екі мәшина жіберген екен. Олар қазақ жерінен келген өкілдерді Кремль маңындағы “Москва” қонақ үйіне орналастырған. Келесі күні Кремль коменданты қазақ өкілдеріне қалада жүріп тұруға, Кремльге енуге рұқсат қағазқұжат берген..

Жангелдин бастаған қазақ делегациясының Мәскеуге келгеніне екі күн болған. Бірақ, әлі Кремльден шақыру болған жоқ.

“Қонақүйде Жангелдин мен Байтұрсыновтың бөлмелері қатар орналасқан еді. Ахаң Әлибимен ақылдасайын деп Жангелдиннің бөлмесіне есігін қағып, кірген. Ахаң Әлібиге:

– Әлеке, мен поезда келе жатқанда “Алаш қайраткерлерін ақтау туралы ” Ленинге хат дайындағанымды білесіз ғой. Сол хатты бүгін Кремль хатшысына өткізгенмін, әлі хабар жоқ. Əлекең

–Алаш қайраткерлерін ақтау туралы Ресей басшысына хат жазғаның жөн болған. Қазақтың жері үлкен. Алаш қайраткерлерінің халыққа ықпалы зор. Мен де оларды кешіріп қана, автономия құруды бастау саяси дұрыс қадам деп есептеймін-. деген.

Келесі күні Кремлбден хабаршы келді Ленин 24-наурыз күні сағат 3-те Байтұрсыновты қабылдайтын болыпты. А.Байтұрсыновты сағат екі жарым кезінде қолтық жағына қызыл мата байлаған күзетшілер Лениннің қабылдау бөлмесіне алып келді. Қабылдау бөлмесі шағын, хатшы отыратын стол мен қоңыр терімен қапталған екі креслосы бар екен. Тура сағат үш кезінде хатшы жігіт Байтұрсыновқа Лениннің қабылдау бөлмесіне кіргізді. В.Ленин төрдегі үлкен столда отырды. бөлмені жағалай стулдар қойылған екен. Ленин Байтұрсыновқа өз жанындағы стулға отыруға шақырды. Бір минуттан кейін Сталин кіріп, бұлардың жанына отырды. Ленин Байтұрсыновқа қарап:

–Я слышал, что вы ученый. Как сейчас обстоит положение после установления Советской власти ваших краях?

Байтұрсынов Ленинге байыппен қарап,:

–Как бы неопределенном состоянии.

–А , алашординцы какую позицию занимают .?

–Я письме написанной на имя Ваше конкретно описал, что члены партии Алаш ее руководители имели программу схожую программой большевистской партии. Появлению движению Алашорды и партии Алаш подействовал революция 1905-года , который состоялся в России. Мы с того времени начали борьбу против царской ига. Мы тогда требовали от царских чиновников открыть во всех волостях школы, справедливые судебные системы установить, прекратить миссионерские деятельности, открыть земство, раздать людям земли бесплатно, требовали прекратить раздать плодородных земли казакам. и другие насущные проблемы народа в нашей газете “Қазақ” все время была освещена. Мы против царской иги боролись годами.

Ленин говорит:

”Я читал Ваше письмо. Этот вопрос будет обсуждены и другими руководителями нашей партии.А вопрос автономии очень сложный, придется нам ее долго обсуждать пока не убедимся , пока не найдем правильную точку решения.

А пока расскажите,простыми словами о вашем народе, о ее культуре , о быте, о хозяйстве

–Средне Азиатском кругу настоящее время наш народ имеет свою писменность, грамматику, имеет древнюю народную литературу, также настящее время скорым темпом развивается писменная литература , среди них проза и поэзия. Также наш народ имеет древнюю  музыкальную культуру.

Ленин встал с места добрым знаком, и хвалил словами :

–Прекрасно! Ленин сол бойында кабинеттен шығып кетті. , Сталин Байтұрсыновқа автономия туралы мəжілістер кейінірек болатынын, хабарланатынын айтты 

4-сәуір күні “Алашорда қайраткерлерін кешіру туралы” Ленин қол қойған Указ газетте жарияланды.

 

Конец формы

ӘлиханБөкейханов отбасымен Мәскеуде тұратын. Ахмет Байтұрсынов қонақүйден Бөкейхановтың үйіне 5-сәуір күні звондады.:

–Әлеке, жаңалықтарды газеттен оқып жатқан шығарсыз.

–Иә, оқыдым, біз үшін қуанышты хабар. Аха, сізге көп рахмет. Бұл мәселенің оңтайлы шешілгеніне сіздің еңбегіңіз екенінен хабарым бар., Рахмет.

–Әлеке, оның тағы бір оңды жағы алаш азаматтарына автономия құрылғаннан кейін, қызмет етуіне рұқсат ететін болды.

–Әрине, кешірім жасағасын, солай болуы тиісте ғой.. Автономия мәселесі не болып жатыр. ?

–Басшыларының айтуы бойынша ,”ұзақ талқыланады бұл мәселе” деді.

–Талқыласын. Біз үшін, ең басты мәселе автономия болса да, өзімізді өзіміз басқаратын ел болу баяғыдан келе жатқан арман ғой. Содан кейінгі ірі мәселе- территорияның сақталып қалуы ғой. 

–Әрине, оның ең басты назарда болатыны сөзсіз.

Кремльдің бір шағын залында 10-мамыр күні Қырғыз (қазақ) автономиясы мәселесі талқыланатын болып, мәжіліс ашылды. Президумда Ресей Федерациясының Ұлт істері жөніндегі комитеттің төрағасы В.Сталин. үкімет мүшелері Калинин, Свердлов отырды. Залда басқада автономия алғысы келетін елдердің өкілдері, қазақ елінен келген делегация отырды. 

Ресей География қоғамының ғалымы Ресей патшалығы тұсында колония болған қазақ жерінің картасын төрге іліп қойып, оның әуелі бес губернияға бөлініп , одан кейін ХХ -ғасырдың басында жеті облысқа бөлініп басқарылғанын баяндап берді. Ресейдің Статистика басқармасының өкілі Қырғыз қайсақ колониясында қанша халық бар екенін, ірі қара, жылқы, қой есебін , және патшалық Ресей кезінде жан басынан, малға алынған салықтарды, сондай ақ, қазақ жеріне қоныстанған орыс казак переселендерінің жағдайын баян етті. Олардың Орынбор, Батыс Сібір губерниясында жиі орналасқанында айтты. Қазақ делегациясы атынан Ахмет Байтұрсынов трибунаға шығып,

«ХIX-ғасырдың ортасынан бастап Торғайда, Бөкейхан ордасында орыс қазақ мектептері ашылғанын, елді сауаттандыру ісі XX-ғасырдың 13 жылдарынан бастап, халықты жаппай сауаттандыру ісі қолға алынғанын. Семей,Орынбор қаласында мектептер, гимназиялар ашылғанын. Ресей империализмі үстем болып тұрған кезде салық жинап, халықтың қанын сорғаннан басқа, олардың әлеуметтік жағдайын жақсартуға еш уақытта қаржы бөлмегенін қадап айтты. Большевиктер партиясының программасына орай біз көп нәрседен үміттенеміз. Автономия құрылған жағдайда халықтың қолы теңдікке, әділдікке жетеді деп үміттенеміз. Халықтың әлеуметтік жағдайын жақсартуға жаңа үкімет назар аударады деп сенеміз. Ауылдық, аудандық, облыстық, айиақтарда советтік басқару органдары құрылса, елдің экономикасын дамытуға әбден болады. Жаңа статистика маманы атап көрсеткендей, қазақ жерінде мал шаруашылығы жақсы деңгейде дамыған. Бірақ, азамат соғысы кезінде Колчак пен Дутовтың әскерлері қазақтың мыңдаған жылқыларын ақысыз алып, қуып кетті. Содан қазір елдің әлеуметтік жағдайы нашар. Келешекте құрылғалы отырған автономия елдің Ел болып, дамуына сеп болады деген сенім туғызады. 

Ахмет Байтұрсыновтың сөзінен кейін президиумда отырғандар орындарынан тұрды. Свердлов мәжілістің аяқаталғанын хабарлады.

 

1919-жыл. 20- мамыр күні сағат 11де Кремльдің кіші залдарының бірінде Қырғыз автономиясы туралы талқылау мәжілісі жалғасты Залда басқа елдерден біраз өкілдер отврды . Алдыңғы қатарда Ә.Жангелдин бастаған делегация отырған. 

Президиумда Ұлттар комитетінің төрағасы В.Сталин,, басқа үкімет мүшелері Калинин, Свердлов отврды. В.Ленин кейінірек келіп президиумға жайғасты. Свердлов орнынан тұрып, алдындағы жез қоңырауын шылдыратып:

–Сөз Большевиктер партиясының төрағасы, Ресей Федерациясы Совнаркомының төрағасы Владимир Ильич Ленинге беріледі.- деді. В.Лениен орнынан тұрып:

–Товарищи! Настоящее время по всей территории России установлены власть Советов.! Западные агрессоры и Юденичи побеждены большевиками. Все генералы царской армии через Черное море и через Турцию убежали на запад. Офицеры и князья приблеженные к царю сейчас сидят в ресторанах Парижа и ждут помощи от Англии против Советской власти. Колчак умер на пол дороге в Хабаровск, а его армия без оружия и без денег находится в Хабаровске. У них нет сил идти заново против нас. Дутовы, Деникины в Северном Китае, они уже духовно разложены, без надежды вернутся на Родину.

Сейчас активно устанавливаем Советскую власть по всей стране. Власть будет народный. Земля будет роздана крестьянам! В зале хлопают за выступление Ленина.

В.Ленин заканчивая свои выступление сразу вышел из зала..

В.Сталин мрачно вставая со своего места сообщил мрачную весть:

–Товарищи! мы сегодня из Тургая получили  телеграмму скорбную весть! Позавчера, 18-мая в Тургае расстрелены  во главе с комиссаром Тарзаном, Амангелды Имановым и вместе с ним еще 16 большевиков, борцы за Советскую власть в тюрьме расстреляны нашими врагами.. Мы будем строго наказывать убийц наших соратников! А сейчас все станем, одну  минуту скорбное молчание в честь погибших комиссаров! Минута молчание. После в зале сидящий Ә. Жангелдин смотря Байтурсынову говорит:

–Странно! Мне не сообщили об этом скорбном случае! Незнал я об этом, только сейчас узнаю! Байтурсынов молчал. 

В президиуме Свердлов встал с места и сообщил об  окончании собрания.

 

1919-жылы 10-маусымда Кремль залдарының бірінде Қырғыз автономиясын құру жөніндегі кезекті мәжілісі өтеді. Оған Ұлт істері жөніндегі комитеттің төрағасы В.Сталин және басқада үкімет мүшелері қатысқан. Мәжіліс басында В.Сталин сөз бастап, өткен уақыт ішінде біраз мәселелер талқыланғанын, содан қорытынды жасай отырып, “Қырғыз өлкесіндегі әскери революциялық комитет” құрылғанынын Оның төрағасы болып С.Пестковский, мүшелігіне В.Лукашев, Ә.Жангелдин,

Б.Қаралдин, м.Тұнғаншин, Қ,Бекентаев сайланғанын айтады. 

Бұл әскери революциялық комиссия келесі жылға дейін Қырғыз (қазақ) автономиясының территориясын нақты белгілеумен, советтік басқару жүйелерін жергілікті жерде орнатудың жоспарын жасаумен айналысуға тіиісті болады. Бұл құрылған Әскери революциялық комитеттің жанында жоспарлау комиссиясы жұмыс істейтін болған. Ахмет Байтұрсыновқа оқу істерін дамытуды жоспарлау тапсырылған. 

Сонымен Ресей Федерациясы жанындағы ұлттық істер комитетінің басшысы В.Сталиннің ұсынысымен құрылған Қырғыз Әскери революциялық комитеті С.Пестковскийдің басқаруымен Орынбор губерниясына аттанып кетті. Оларға келесіжылға дейін (Қырғыз (қазақ) автономиясының шекарасын, кеңестік басқару жүйелерін реттеудің жоспарларын жасау тапсырылған.

1920- жылдың 25- тамызы күні Кремльде Қырғыз (қазақ) автономиясын құру туралы мәжілістің соңғы жиыны болды. Оған Ә.Жангелдин М.Тұнғаншин, Б.Қаралдин және осыдан бір жыл бұрын құрылған Қырғыз әскери революциялық комитеттің басшысы С.Пестковскийдің командасы қатысты. Олар Жаңа автономияны басқару жүйесін ұйымдастырудың жоспарларын алып келген бұл мәжіліске. Бұл мәжіліске негізгі баяндамшы “келешек автономияның үкімет мүшелігіне өтер., ол жастан болсын” деп Ахмет Байтұрсынов Әлімхан Ермековты Жангелдин арқылы Сталинге айтқызып, негізгі баяндамашы ретінде Әлімхан Ермековты бекіткен. Президиумда РСФСР үкіметінің мүшелері Калинин, Орджоникидзе, Ұлт істері жөніндегі комитеттің басшысы В.Сталин отырды. Бекітілген тәртіп ббойынша Свердлов “алғашқы баяндаманы представитель Киргизсой стороны Ермеков жасайды ” деді. Ә.Ермеков трибунаға көтеріліп. Ресейлік патша кезіндекарталардың өзінде қырғыз деп аталған қазақ жері Сол кезде Батыс Сібір губерниясындағы қазақтың ежелгі жері Алтайдан басталып, сонау “Закаспийское” деп аталған Астрахан жеріне дейін қамтиды. Статистикалық көрсеткіштерде де мен атаған жерлерде қырғыз қазақ ауылдарының, болыстықтарының мекендері атап көрсетілген. Сондай ақ, Бөкей ордасы деп аталатын аймақ, Түркістан мен Жетісу жерлері қырғыз қазақ елді мекендері екенін дәлелдейтін көптеген фактілер бар…” деп баяндамашы сөзін жалғай бергенде мәжілісті басқарушы қоңырау соғып, баяндамашыны тоқтатып, сөзді Ұлт істері жөніндегі комитеттің бастығы В.Сталинге берді.Ол баяндамашыға қарап:

–Товарищ, уважаемый докладчик, сказанные вами факты до вас предыдущем собрании сто раз была сказана. Эти факты нам известны. Товарищ Пестковский и его команда нам принесли готовый проект. Глава Совнаркома В. Ленин и председатель Совета Народных собраний товарищ Калинин уже подписали ДЕКРЕТ О СОЗДАНИИ КИРГИЗСКОЙ АВТОНОМИИ при РСФСР! Чем поздравляю Вас! В Зале все хлопали с удовольствием за слова Сталина и за радость за автономию.

В.Сталин продолжал говорить:

–Завтра во всех новостных изданиях опубликуется ДЕКРЕТ О СОЗДАНИИ КИРГИЗСКОЙ АВТОНОМИИ, подписанный Владимир Ильичом  Лениным и председателем СНК товарищем Калининым.

Весь зал встал долго хлопали за радостное  сообщение.

26-тамыз күні барлық газеттерде РСФСР қарамағындағы“Қырқыз (қазақ) Советтік Социалистік  автономиясының” ашылғанын үзбей жариялап жатты. …Қырғыз ( қазақ) автономиясының төрағалығынан Кремль Пестковскийді бекітті Автономия астанасы ОРЫНБОР қаласы болып бекітілді..Үкімет мүшелігіне Бөкейханов пен Байтұрсынов ойлағандай Ермеков бекітілмей қалды Алғашқы кезде Ахмет Байтұрсынов та енгізілмеген, кейін Пестковский шақырып алып, Оқу істері департаиентін басқаруға тағайындады Алғашқы автономияның аумағына қазіргі Маңғыстау, Батыс Қазақстан, Ақтөбе, Торғай облысы, Ақмола,, Семей уездері, Кереку территориялары енген. Кейінірек, А.Байтұрсыновтың араласуымен Қостанай уезі автономияға қайтарылды 

1920-жылы  26-тамызда құрылған Қырғыз (қазақ) автомиялық республикасы Қазақ Елінің мемлекеттігінің алғашқы негізін қалаған, шекарасын бекіткен алғашқы ұлы қадам болды.

Жұмат ӘНЕСҰЛЫ, ақын, жазушы, публицист, тарихшы

Related Articles

  • Қазақтың ұлы даласы мен елін, жерін қорғаған батырлары

      (Қазақстан тәуелсіздігінің 30 жылдық мерей тойына арнаймын) Авторы: тарихшы, фольклорис, филолог, алаштанушы Керімбайұлы Таласбек Тауасар Ескерту: Бұл мақаланы баспаға бастыру және  сайыттарға шығару тек автордың рұхсатымен болады. 2021 ж Қазақтың ұлы даласы мен елін, жерін қорғаған батырлары Биыл Қазақстан тәуелсіздігінің мерейлі 30 жылдық тойы. Ата – бабаларымыз сан ғасырдан бері білектің күші мен найзаның ұшы мен ұлы дала елінің жерін, халқын жанқиярлықпен қорғап, қазақ даласына шабуыл жасаған жауларын жер жастандыра жойды. Ата- бабаларымыздың « ….Көш жолынан көресің көшпендінің, тарихта қалдырған өшпес ізін….. », « Көзі бабамыздың бір көргенде түскен жері, білектің күші, найзаның ұшы тиген жері»  деп қазақтың ұлы даласын қорғауы бізді батырлар ұрпағы екенімізді  барша әлемге пәш етті.

  • « Шақантай» шежіресі( бесінші басылым , қосымша жазбалар мен толықтырулар)

           Тайтөлеу Ысқақұлы Төлтай                                   2003 – 2009 жылдары  « Шақантай»  шежіре  кітабы  төрт рет  800  данамен   басылып  шықты . Соңғы  төртінші  басылымын  kerey.kz  сайтынан  толық  оқи  аласыздар .  Осы  басылымда  Шақаңа  қатысты соңғы  кезде  келіп  түскен ақпараттар мен  М. Мағауин, Ө. Ахметов , С. Ысқақов , Н. Сәменбетов – тердің кейінгі жарияланған  деректері қолдалынды . Бесінші басылым да сол аталған сайтқа  қойылады .   Мекен-жайымыз:  Алматы, 050010, Пушкин к. 83 үй, «РИЕО» ЖШС , Тел.,Факс:  8(7272) 912049 . Ұялы  тел. 87017177657 . e-mail: toltai 42 @mail.ru . МАЗМҰНЫ :    Шақантайдың  

  • САХАРАНЫҢ АРУЫ (Қысқа әңгіме)

    БАЙЫТ ҚАБАНҰЛЫ: Бірде Ұланбатыр қаласында халық өнерпаздарының біріккен өнер фестипалы өтетін болып соған қатысуға домбырамды көтеріп мен де бардым. Монғолия елінің түкпір-түкпірінен келген не түрлі ғажайып сал-сері, өнер иелері бір қонақ үйіне орналасып он күн бойы күн-түн демей ұланасыр думанға бастық. Күндіз үлкен мәдениет сарайына барып өнер көрсетіп, кешке қонақ үйіне келіп той жасаймыз. Сол қызықты күндердің бірінде менің жиырма беске толған туған күнім шақ келген соң дастархан жайдым да көрші өнерпаздарды тойға шақырдым. Онсыз да бастары ауырып ұрынарға қара таппай отырған өңкей сайыпқыран асау дарын иелері маған арнаған сыйлықтарымен қоса өз өз аспаптарын да көтере келді. Сөйтіп киімін шешкен жалаңаш адамның судан тайынбайтыны секілді көп кешіктірмей көңілді тойды бастап

  • АЛЖАСҚАН ҒАСЫР (Әңгіме)

    “Ашаршылықты саясиландырмау керек” деу “дымыңды шығарма” деп ұлтты тұншықтыру. Бұл тарих пен ұлтқа жасалатын қиянат! “Ғасырға серт! Адамзат баласы зиянда…” «Асыр» сүресі …көзі жұмылмай, «бұның не?» деген таңданысты сұрақ анық оқылатындай адырайып, тас қораның төбесіне қараған күйі қалыпты. Мұрыннан кеткен қан екі ұртты сағалай барып, кепкен өзеннің арнасындай былқылдап, тоңға айнала бастапты. Сыпатайдың да екі ұртынан бастап омырауына дейін – іңірдегі батыс көкжиектей қып-қызыл. Ентігін енді басып, аузына келген дәмнің қошқыл татитынын, оның қанның дәмі екенін түйсінген. Түйсінген сәтте лоқсып құса бастады. Бұнысы жетпіс бес жасқа келіп, Тәшкенттегі ағаш қорасына кіріп, қайыс арқанға асылып барып тыншу тапқанша жалғасатын лоқсу екенін, әрине, ол кезде білген жоқ. Бір нәрсені түртіп, танып аларға

  • Байділда Доскенов (1902-1974)

    1943-46 жж Шығыс Түркістандағы ұлт-азатық төңкеріске қатысқан. Совет одағының көмекке жіберген әскери маманы. Б.Доскенов Қызылорда обл, Қызылөзек елді-мекенінің тумасы. Екінші жаһан соғысына қатысқан. 1943 жылдан кейінгі өмірі қытайдағы әскери іс-қимылдарда өткен. Кейін 1946 жылы елге оралған. Құлжада құрылған уақытша үкімет туралы әдебиеттерде (кітап, мақала) Б.Доскеновтың аты кездесіп жатады. Сол деректерді оқып отырғанда әсіресе, Қожай Доқасұлы жазған “Офицердің қойын дәптерінен” кітабы мен Хакім Бекішевтің “Азаттық мұраты” атты кітабында Байділда Доскеновтың аты бірқанша жерде кездесетін еді. Суреттің алынған сілтемесі: https://www.moypolk.ru/kazahstan/soldiers?search=%D0%94… Жалпы, 1943-1946 жылдары совет одағы Алтай, Тарбағатай, Іледегі ұлт-азаттық төңкерісті әскери мамандармен қамтамасыз етті. Неше мыңдаған әскерлер шекарадан жасырын өтіп ол жақтағы партизандармен бірге күреске қатысты. 1946 жылы көмекке келген әскери мамандардың

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: