Бұл тарихи құнды суреттерді Joseph Needham қытайға жасаған сапары кеінде түсіріп алған. Dr.J.Needham белгілі себептерге байланысты қытайдың солтүстік-батыс аймағы дәлірек айтқанда Цзяюгуань (嘉峪关), Чиенфотунг (千佛洞), Дуньхуан (敦煌) окургтерінде бір ай аялдайды (1943.ж 30-шы қыркүйектен 29-ыншы қазанға дейін).

Гансу провинциясының аталмыш аудан окургтерінде қазақтар да бар еді. Олар Елісқан Әліпұлы бастаған көштен қалып қойған аз санды қазақтар еді. Негізінде 1943 жылы Елісқан Әліпұлы бастаған бірқанша дүркін көш Тибеттің сары жондарын артқа аунатып Бұланай асып Пакістанға жетіп қойған еді.

суреттерге қарап шошақ тымақ киген қазақтарды айнытпай танып қоясыз. Бұл суретті сілтемені өткен жолы

мырза кезекті бір постыма жолдаған екен. Ағамызға алғыс айта отырып қаймана қауымға тың пост ретінде салып қоюды жөн санадым.

Ескерту: Dr. Joseph Needham түсірген тарихи суреттер мына сілтемеден алынды және басқа да жүздеген суреттерді осы сілтемеден көре аласыз.

Сілтеме:

Гансу өлкесінің жоғарыда аты аталған өңірлері Түркілік іздерге толып тұрған өте маңызды аймақ еді. Әттең амал қанша, бұл өңірдегі түркі жазбалары әсіресе қағазға түскен түркілік құнды жәдігерлер отандық түркологияда толық зерттелмей келеді. Бірақ, күндердің бір күні Қазақстан бұл аймақтарға ғылми экспедиция ұйымдастырып өңірдегі түркілік еңбектерді жаңа таныммен зерттейді деп үміттенемін.

Шын мәнінде атамекендерін тастап күншығысқа ауған қазақтар ешқашан жатжұртқа келмеген. Ол өңір де бір кездері түріктер қағанат құрып дәурендеген ұлы даланың бір қиық бұшпағы-дұр. Бұл өңірде бізге туыс сары-ұйғыр деген халықтар мекендейді, олардың бір тармағы “болған” деген халық және бар. Тілдері де, өң-түсі де қазаққа өте жақын. Ел аузындағы аңыз бойынша олар Құмыл-Баркөлден ішкі қытайға сауда керуенін жүргізіп жүргенде жау қолына тұтқын болып қалып қойған қазақтардың ұрпағы екен-мыс.

Елдес ОРДА

04.02.2021