|  |  | 

Тарих Тұлғалар

ӘБІЛҚАЙЫР. БІР ХАТ – БІР МЕМЛЕКЕТ ТАРИХЫ

148186517_4880746415334077_2127536772941020371_o
Бұл хатты осыдан екі жыл бұрын да салып едім, орысша. Енді шамам жеткенше аударып көрдім. Тарихта қазақ “1731 жылы Ресейге бодан болды” деп оқытып келеді. Осы үшін Әбілқайыр ханды жазғырғандар да көп. Және Петербор архивіндегі нұсқа тұздық болып келді. Қазақстандық ғалым И. Ерофеева оны ысырып қойып, Әбілқайырдың хатын түпнұсқадан оқып, қайта аударды. Сонда жалған дүние жария болып қалды. 1731 жылы 8 қыркүйекте Әбілқайыр Ресейдің қатын патшасына құзырыңа ал, қызметшің болайын деп хат жазбаған екен. Сонда “үш ғасырлық” деген әңгіме бекер болып шығады. Ескерту: орысша нұсқаны оқимын деген адам парақшамнан тауып алар. Ал әзірге:
1) Ирина Ерофеева аудармасы:
8 қыркүйек 1730 жыл.
Ұлы да мейірімді, жоғары мемлекеттің барлық жерін билеуші мәртебелі ұлы имепратрицаға қарапайым өтініш білдіреміз. Күннен күнге, жылдан жылға мемлекетіңіз (Сіздің) ұлғайып, байлығы арта берсін.
Сізге, ұлы мәртебелім, біздің өтініш мынадай. Сізге қарасты естек-башқұрттармен ауызбіршілік болмай тұр.
Ұлы мәртебелі император, Сіздің қамқорлығыңыз бен қолдауыңыз арқылы тыныштыққа қол жеткізу үшін Сіздің құзырыңыздағы жайықтық естек Алдарбайға қосып өз елшімді де жіберіп отырмын. Осы Алдарбай Ұлы мәртебелі императорға елші сұрағандықтан, біз ¬- Әбілқайыр хан және қазақтың қырық би-сұлтаны, Орта жүз бен Кіші жүз, маған қарасты барлық қараша басымызды иіп, құп алдық.
Жарлық: Сіздің қызметшілеріңіз жайықтық естектермен келісімге келейік. Осындай жарлығыңызды қабыл аламыз.
Жіберілген елші Сейітқұлға Құлмамбет басшы, бірнеше қосшысы бар.
2) Архивтегі, патшайым тілмаштары аударған нұсқа:
8 қыркүйек 1730 ж.
Петербордағы мәртебеліге хат
Көп жерге иелік ететін ұлы да мейірімді, шаппағатты, бай да парасатты императрица ханымның билігін ұзақ ете көр деп күн сайын, ай сайын, жыл сайын Құдайдың рақымын тілейміз. Біздің Сізге деген өтінішіміз мынада: Сіздің қарамағыңыздағы, Жайықтың арғы бетінде тұратын естектермен аса жақын болған емеспіз. Ұлы мәртебелім, өзіңізге толық мойынұсынатынымды білдіру үшін Сіздің құзырыңыздағы Алдарбайға өз елшімді қосып жіберіп отырмын. Бұл Алдарбай өзіңізге, Ұлы мәртебелім, елші жібер дегендіктен, біз – Әбілқайыр хан және оның қарамағындағы Орта жүз бен Кіші жүз қарақұрым халқымен алдыңызда бас идік, біз Сіздің қызметшіңізбіз, әрі Жайықтың арғы бетіндегі Сіздің башқұрт халқыңызбен ымырада өмір сүру үшін Сіздің қамқорлығыңыз бен көмегіңізді жұрт болып күтіп отырмыз.
Сізге барақатты өмір тілейміз, әрі Сіздің құзырыңызға өтеміз.
Хатты берген Сейітқұл. Бас елші Құттымбет пен серіктері.

Related Articles

  • Ту ұстаған қазақ тірі

    Кең тараған суреттің кейіпкері Берік Әбішев қазір Алматыда ауруханада жатыр. 6 қаңтар күні ағасы звандаған кезде, Беріктің телефонын бөтен біреу көтеріп, “Мен оны атып тастадым!” деген. Бауырлары бірнеше күн іздеп, 8 қаңтар күні 12-ауруханада операциядан кейін ес-түссіз жатқан жерінен тауыпты. Содан бері ағасы Ерик Әбішев оның жанында. Есін жиған соң полиция алып кете ме деп қорқады және жұртшылықтан қолдау күтеді. Суретте ту ұстап жүрген Берік екеніне сол кезде жанында болған адамдар куә дейді ол. Ары қарай Еріктің телефон арқылы айтқан әңгімесі. “Мені, әпкемді танып отыр. Бірақ кеше досы келіп еді, оны танымады. Ештеңе есінде жоқ. Құлағы дұрыс естімей қалған. Сүйемелдеумен ақырын жүреді, тамақ ішеді. Дәрігерлер Берікке оқ емес, жарықшақ тиген,

  • Томас Исидор Ноель Санкара..

    Бұл –Томас Исидор Ноель Санкара.., Буркина-Фасоның президенті. Ол ел басқарып тұрған шағында өзінің әскери шеніне сай берілетін 450$ айлықпен күнелткен. Ал, президенттігі үшін берілетін 2000$ жалақыны жетімдер үйіне аударып отырған. Оның билік басында жасаған елеулі өзгерісі – мемлекеттік шенеуніктердің жасырын табыстары мен ұрлықы есеп-шоттарын әшкерелеп, оларды халыққа шынайы қызмет етуге мәжбүрледі. Және, кейін өзінің осы ісі үшін тағынан да, басынан да айырылды… Арам ниеттілер Санкараны тақтан тайдырып, табан астында өлтіріп тастағаннан соң, ел алдында ақталмақ боп оның бар байлығын қопарған екен.., сөйтсе, ол байғұс өзі билік құрған кезде президент болмай тұрып сатып алған ескі “Пежосы” мен мұздатқышы бұзылған ескі тоңазытқышы, 3 гитарасы мен 4 велосипедінен басқа дүние-мал жинамаған көрінеді… Санкара

  • Кешегі сұм соғыста бұл баланың отбасынан қанша адам опат болғанын білмейміз…

    1945 жылы Жапонияның Нагасаки қаласында жарылған атом бомбасы естеріңізде шығар? Джо О’Доннелл деген америкалық жауынгер көз алдарыңыздағы суретті сол бір қасіретті жағдайдан соң (көп ұзамай) түсірген екен. Кіп-кішкентай інісінің мәйітін арқасына байлап, крематорий алдында кезегін күтіп тұрған жас баланың бейнесінен жапон xалқының бүкіл болмыс-мінезін айқын көруге болады. Фотографтың естелігіне жүгінсек, бауырының денесін көз алдында отқа жағып жатқанда да міз қақпастан қасқайып тұрыпты (кейіпкеріміз). Ересек адамға тән салқынқандылық тынытып, айналасындағыларға эмоциясын сездірмепті. Тек төменгі ернін қанталағанша тістелей бергенге ұқсайды. Ішіндегі тебіренісін көрсеткісі келмеген ғой, сабазым. Сол сәттерде оның жан-дүниесінде болып жатқан алпауыт арпалыс пен күйініш-қайғыны тілмен жеткізу мүмкін емес шығар? Көлкілдеген көз жаспен ше? Кешегі сұм соғыста бұл баланың отбасынан қанша

  • Санақ: Қазақстан халқы 19,1 млн адамға жетті, қазақтардың үлесі – 70 пайыз

    1 қыркүйек пен 30 қазан аралығында жүргізілген Ұлттық халық санағының алғашқы нәтижесі бойынша, Қазақстан халқы 19 169 550 адамға жетті. Санақтың нәтижесі жөнінде президент Қасым-Жомарт Тоқаевқа баяндаған премьер-министр Асқар Мамин осылай деп мәлімдеді. Қазақстандықтардың 48,71 пайызы – ерлер, 51,29 пайызы – әйелдер. “Қазақстан халқының орта жасы 31,94 жас деп көрсетілген. Жалпы халықтың 33,97 пайызы – 17 жасқа дейінгі балалар, 19,72 пайызы – 14-28 жас аралығындағы жастар. Еліміздегі қазақтардың үлесі – 70,18 пайызға жеткен. Халықтың 59,05 пайызы, яғни 11 320 410 адам еңбекке жарамды деп танылған” делінген Ақорда хабарламасында. Қазақстанда халық санағы он жылда бір рет өтеді. Бұған дейінгі санақ 2009 жылы өткен еді. Санақ қорытындысы бойынша елдегі халық саны 16

  • Бөкейханов жайлы кітап жазған ресейлік тарихшы: Мұндай ірі тұлға кез келген ұлтта кездесе бермейді

    Елнұр ӘЛІМОВА “Алашорда” автономиясы үкіметінің төрағасы Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов. Қазақстанда Алаш автономиясы үкіметінің төрағасы Әлихан Бөкейхановтың тарихи рөлі жеткілікті деңгейде бағаланбаған. Өткен ғасырда өмір сүрген мемлекет қайраткері туралы кітап жазған ресейлік ғалым, тарих ғылымдарының докторы Виктор Козодой осылай дейді. Азаттық кітап авторымен бірге Бөкейхановтың өміріндегі көпшілікке белгісіз фактілерді теріп, тарихшыдан Ресей саясаткерлері көрші елге жерге байланысты талап айта бастаған тұста Қазақстанның мемлекеттігін қорғап пікір білдіруге не себеп болғанын сұрады. “Алихан Букейханов: человек-эпоха” (“Әлихан Бөкейханов: дәуір адамы”) – “Алаш” қозғалысының көшбасшысы, публицист, мемлекет қайраткері туралы ресейлік ғалымның қаламынан туған бірінші кітап. Виктор Козодой Әлихан Бөкейханов туралы монографиясын өз қаржысына басып шығарып (тиражы – мың дана), Семей, Павлодар, Нұр-Сұлтан, Қарағанды және Алматы

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: