Шиеленіс нүктесі: ТАУЛЫ ҚАРАБАҚ ӘЗІРБАЙЖАНҒА ҚАЙТАРЫЛУҒА ТИІС!

| Apr 3, 2016

Сәуірдің бірінен екісіне қараған түні Таулы Қарабақта Армения мен Әзірбайжан арасында кескілескен шайқастар басталып кетті. Армяндар жақтан атылған әр оққа үнсіз қалмай жауап беру туралы тапсырма алған әзірбайжан әскері оқты төгіп берді. Әрі 1994 жылдан бері армяндардың басқыншылығына деген жинақталған ашу-кегі бар.

Армения әскерін Ресей сол кезден бері қару-жарақ, азық-түлікпен толықтай дерлік қамтамасыз етіп отыр. Әзірбайжан болса Қарулы Күштерін ресейлік жүйеден түркиялық-натолық жүйеге көшіріп алған. Қазір қару-жарағы жағынан Кавказ елдеріндегі ең мықтысы.

Іс жүзінде Таулы Қарабақ атам заманнан әзірбайжандардың жері. Кеңестік кезеңде армяндар көбірек қоныстанған. 1988 жылы түлен түртіп қарабақтық армяндар Әзірбайжаннан бөлініп шығатынын мәлімдеді. Өздерін Таулы Қарабақ Республикасымыз деп жариялағанымен шынтуайтында Арменияның протекторатына айналды.

Аз-кем тыныштық орнаған 22 жылда БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі Арменияның Таулы Қарабахтан оккупациялық әскерін әкетуді талап етілген 4 (төрт!) қарар шығарды. БҰҰ Бас конференциясының арнайы шешімі бар. Еуропалық Кеңес Парламенттік Ассамблеясының қарары және басқа ондаған халықаралық құжаттар жетерлік. Осы құжаттарға арқа сүйеген Әзірбайжан жағы қарсы тарап әскерін таулы Қарабақтан әкеткен жағдайда ғана келіссөз үстеліне отыратындығын ашық мәлімдеп отыр. Ресейге арқа сүйеген Армения болса БҰҰ қарарларына пысқырған емес. Әзірбайжан жағын ашындырып отырған осы!

Ильхам Алиев 31-наурызда АҚШ-та Мемхатшы Джон Керримен кездескен. Іле-шала АҚШ Мемлекеттік департаментінің өкілі Джон Кирби АҚШ Әзірбайжанның территориялық тұтастығын яғни Таулы Қарабахтың Баку юридикциясына өтуін дұрыс санайтындығын мәлімдеген болатын. Армения жағынан оқ боратылуы әзірбайжан жағының шыдамын сөйтіп үзіп жібергендей. Содан бүкіл шекара бойында атыс басталды. Ұжымдық Қауіпсіздік шарты Ұйымына (ОДКБ) қатысушы елдер сепаратизге жол бермей Қарабах түйінін халықаралық құжаттарға сәйкес бейбіт келісімдер жолымен шешуге ықпал етуге тиіс. Бірақ Арменияның қолтығына су бүркіп отырған Ресейдің ұстанымы баршаға белгілі. Енді осы проблемадан Түркия мен Ресей арасы одан әрі ушығуы ықтимал.

Қазақстан үшін тілі, діні, тарихы, қаны, географиялық орны жағынан Әзірбайжан жақын. Қазақ жұрты Таулы Қарабахты Әзірбайжанға қайтару туралы БҰҰ қарарын қолдайды! Бұл шиеленіс Ильхам Әлиев айтпақшы «тек Әзірбайжанның территориялық тұтастығы негізінде ғана шешілуге тиіс!».

Марат Токашбаевтың facebook тегі парақшасынан алынды

Қазақ тілінің болашағы енді демографияға тіреліп тұрған жоқ.

kerey.kz

Zhalgas Yertay Қазақ тілінің болашағы енді демографияға тіреліп тұрған жоқ. Ол халықтың ішкі күші мен биліктің саяси еркіне қарайлап тұр Ертеректен бастайық. Баяғыда қазақтың басты проблемасы санында еді, ол рас. Қазақтар өз жерінде азшылыққа айналған-ды. Ал қалада қазақша есту қиын болатын. Мектептерде, университеттерде, мемлекеттік басқаруда, бизнесте қазақ тілі шеттетілді. Сол кезде қазақ тілінің тағдыры демографияға тәуелді еді. Бұл логика ұзақ уақыт дұрыс саналған. Бірақ бүгінгі Қазақстанға қарасақ, жағдай өзгерді. Қазақтар көпшілікке айналды. Қазақ тілін түсінетіндер мен сөйлейтіндер саны бұрын-соңды болмаған деңгейге жетті. Қазақ мектебіне баратын балалардың саны жыл сайын артып келеді. Қазақ тілі күнделікті өмірдің негізгі тіліне айналды. Бірақ неге тіл мәселесі әлі өзекті болып тұр? Мәселе санға емес, санаға
Қазақ этногенезінің дағдарысы һам жаңа концепция

kerey.kz

Арма ағайын! Шағын сараптама Бірінші, қазақ этногенезінің дағдарысы келе жатыр. Дағдарысқа қарсы қазақ этногенезінің жаңа концепциясының жасалмауы алаңдатады. Біз қазір 18 ғасырлардағы қазақ хан-сұлтандары қабылдаған этногенездік концепциясымен әлі өмір сүріп келе жатырмыз. Одан кейінгі үш ғасырда колонизациялық кіріптарлық этногенездік жаңа концепцияны қабылдауға һәм трансформациялауға мұрсат бермеді. Қолданыстағы қазақ шежіресін ашып қараңыз, рулар шежіресінің концепциясы 18 ғасырларда қабылданған мизамға сәйкес келеді. Тіпті шежіредегі аталық рулар сол ғасырдағы қандайда бір тарихи тұлғадан (батырдан) бастау алады немесе шежіредегі аты аталатын рулар 18- ғасырға барып тоқтайды, ары қарай үзік-үзік. Бұл 18- ғасырдағы жаугершілік заманның талабына сай сұрыпталған қазақ этногенезінің көрінісі еді. Яғни қазақ шежіресінің концепциясы қазақ этногенезінің моделін қалыптады. Екінші, саяси және мәдени шешімдердің
ҒАЛЫМ БОҚАШ. «Өзіне ар тұтқан, жаттан зар тұтады!»

kerey.kz

Екі мыңыншы жылдардың басында қазақ руханиятында ерекше басылымдар болды. Атап айтсақ, Атырау шәрінде шыққан «Алтын Орда» газеті болса, одан кейінгісі Алматы қаласында шығып тұрған «Жас қазақ», сондай-ақ «Шетел Әдебиеті» сынды газеттер еді. «Алтын Орда» газетіне Мейірхан Ақдәулетұлы, ал қалған екеуіне Талғат Ешен мен Ардақ Нұрғазы іспетті қазақтың интеллектуал азаматтары бас редактор болған еді. Бәрі де есімдері елге мәлім, ғажайып ақындар. Бәз біреулердің: «Журналист болмаса, ақын ешқашан жарытып газет шығара алмайды», – деген сыпсың сөздерінің ауызына құм құйып, әлгі әпербақан түсініктің аяғын көктен келтірген де осы талантты қаламгерлер болды. «Әдебиет порталы» «УАҚЫТ ПЕН КЕҢІСТІК…» айдарымен тек аталған осы басылымдар ғана емес, жаңа ғасырдың басында қазақ баспасөзінде жарық көрген небір жілікті жазбалар мен танымдық
Тоқаев мырза тіл жайлы тағы бірдеңе депті

kerey.kz

Zhalgas Yertay Орыс тілінің мәртебесін еш төмендетпедік, оның бәрі күңкіл сөз деген екен. Қазақ тілінің де мәртебесі төмендеді деп байбалам салмаңдар деп ұрсыпты. Алдымен жауабы жоқ сұрақтардан бастайық. Тоқаев мырза, егер ештеңе өзгермесе, онда “тең” сөзінің “қатарға” ауысуы жай көз алдау әрекеті ме? Қоғамдағы градусты басуға талпыныс қана ма? Қазіргі мемлекеттік бюрократиялық аппараттың статус-квоны сақтап қалуға тырысуы деп бағаласа бола ма? Енді Тоқаев мырзаның әр сөзіне тоқталсақ.“Жаңа Конституция мәтінінің ресми құжат ретінде қазақ және орыс тілдерінде жариялануы көп нәрсені аңғартпай ма? Бұл жерде түсініктеме беріп, ақталудың өзі артық”Иә, қазіргі қазақ тілінің проблемасы да сол – қазақ тілі мен орыс тілінің құқықтық теңдігі мемлекеттік тілді кемсітіп тұр. Өйткені бюрократия құжаттарды орысша әзірлеп, кейін
Конституцияда қазақ тілін мемлекеттік әрі ресми тіл етсек, басқа тілдердің құқы шектеле ме?

kerey.kz

Бұған нақты жауап – жоқ, бұл шешімнен ешбір тілдің, соның ішінде, орыс тілінің де құқы шектелмейді. Неге? Өйткені конституциядағы мемлекеттік тіл мәртебесі биліктің жұмыс тілін ғана реттейді. Ол норманың қарапайым адамдардың қатынас тіліне қатысы жоқ. Яғни, мемлекеттік тіл – мемлекеттік органдар мен жергілікті өзін-өзі басқару ұйымдары жұмыс істейтін тіл деген сөз. Бұл шешім орысша сөйлейтіндердің құқығын шектемейді, орысша сөйлеуге тыйым салмайды. Қарапайым адамдар үйінде, қоғамдық орындарда, бизнесте, медиа мен мәдениет ошақтарында қалаған тілінде сөйлей де, жұмыс істей де алады. Бұған конституцияның басқа баптары нақты кепіл болып отыр. Ал жаңа конституцияда 9-баптың 2-тармағы қазіргі күйінде қалса, бұл – қазақ тілінің құқығын шектейді. Себебі мемлекеттік органдар құжаттарды өздері үйренгендей алдымен орысша жазып,