40 جاستاعى باعلان مايلىباەۆتىڭ ءومىربايانىندا ونىڭ جاستىعىنا قاراماستان ءتۇرلى لاۋازىمدى قىزمەتتەرگە تاعايىندالىپ، تالاي اسۋعا شىققان جەتىستىكتەرى جەتەرلىك. ول 23 جاسىندا ساياسي عىلىم كانديداتى، 27 جاسىندا – زاڭ عىلىمى دوكتورى اتانعان. وسى جاسىندا ەلدە ورىس تىلىندە شىعاتىن باس باسىلىم – “كازاحستانسكايا پراۆدا” گازەتىن باسقارىپ، كوپ جىلدىق تاريحى بار باسىلىمنىڭ العاشقى قازاق باسشىسىنا اينالعان. 29 جاسىندا قازاقستان پرەزيدەنتى ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ جەتەكشىلىگىنە تاعايىندالىپ، وزىنە دەيىن وسى قىزمەتتى اتقارعانداردىڭ ىشىندەگى ەڭ جاسى بولدى. 33 جاسىندا مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنە قاراستى اقپارات جانە مۇراعاتتار كوميتەتىنىڭ توراعاسى، ال ەكى ايدان كەيىن مادەنيەت جانە اقپارات ۆيتسە-ءمينيسترى بولىپ تاعايىندالعان.

مايلىباەۆتىڭ قىزمەت مانسابى تەز ورلەپ، ساياسي ساحنانىڭ شىڭى – اقورداعا جەتتى. كەي قىزمەتتە 1-1,5 جىل، ال كەيدە ءتىپتى التى اي عانا “بوگەلگەن” كەزدەرى بولدى، كەيىنگى جىلدارى بۇل قۇبىلىس ءومىربايانىندا جىل سايىن جاڭا قىزمەتى كورسەتىلگەن جوعارى لاۋازىمدى جاس مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرگە ءتان سيپات العان ەدى. مايلىباەۆ تەك سوڭعى – پرەزيدەنت اكىمشىلىگى جەتەكشىسىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىندە عانا بەس جارىم جىل “كىدىرىپ قالدى”.

اكەسى تاڭداعان ماماندىق

جامبىل وبلىسىندا ورتا مەكتەپتى بىتىرگەننەن كەيىن باعلان مايلىباەۆ الماتىداعى قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنە وقۋعا تۇسكەن.

اكەسى اساۋباي مايلىباەۆ بيىلعى قاڭتاردىڭ 13-ءى كۇنى جامبىل وبلىستىق “زناميا ترۋدا” گازەتىندە جاريالانعان “نارودنىي دەپۋتات” (“حالىق دەپۋتاتى”) دەگەن ماقالادا “اشىعىن ايتايىن، بالالارىما ماماندىقتى ءوزىم تاڭدادىم. اكە بولعاندىقتان، ولاردىڭ قىزىعاتىن سالاسى قانداي ەكەنىن، نەگە ۇمتىلاتىنىن بايقايمىن عوي. مۇنىڭ ايقىن مىسالى – ۇلكەن ۇلىم باعلان. 7-8 سىنىپتاردا وقىپ جۇرگەن كەزىندە ول جۋرناليستيكامەن اۋەستەنە باستادى. ول كەزدە ءبىز جۋالىدا تۇرعانبىز. اۋداندىق گازەتكە ماتەريالدار جازىپ ءجۇرىپ، شتاتتان تىس تىلشىسىنە اينالدى. ونىڭ بولاشاعى جۋرناليستيكادا ەكەنى بايقالدى. البەتتە، مۇنى قولداپ، جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنە بارۋعا كەڭەس بەردىم” دەپ ەسكە العان.

2017 جىلعى قاڭتاردىڭ 13-ءى جامبىل وبلىسىنداعى “زناميا ترۋدا” گازەتىندە جاريالانعان “نارودنىي دەپۋتات” ماقالاسى.

ماقالا باعلاننىڭ اكەسى، جامبىل وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ ءتورت شاقىرىلىمىنىڭ دەپۋتاتى، ايماقتىڭ بەلگىلى كاسىپكەرى اساۋباي مايلىباەۆتىڭ 70 جىلدىق مەرەيتويىنا ارنالعان. اكەسىنىڭ تۋعان كۇنى – گازەتتىڭ الگى سانى شىققان 2017 جىلعى قاڭتاردىڭ 13-ءى كۇنى استانادا ونىڭ ۇلىنىڭ كارەراسىنا كەمى جاقىن ۋاقىتقا نۇكتە قويىلدى. اكە ماقتانىشى لاۋازىمدى قىزمەتىنەن بوساتىلىپ، قىلمىستىق كودەكستىڭ 185 بابىندا (“مەملەكەتتىك قۇپيانى زاڭسىز جيناۋ، تاراتۋ جانە جاريا ەتۋ”) قاراستىرىلعان قىلمىس جاسادى دەگەن كۇدىكپەن تۇتقىندالدى.

اساۋباي مايلىباەۆتىڭ «ۇلت. ۇرپاق. ۇلاعات» كىتابىنىڭ مۇقاباسى.

ايتپاقشى، اساۋباي مايلىباەۆ “ۇلت. ۇرپاق. ۇلاعات” دەگەن ەستەلىكتەر كىتابىندا ء“يا، كەمشىلىكتەر جايلى ايتۋ كەرەك. نازارعا ىلىنبەي قالعان ءارى قۇپيا جاسالعان جاعىمسىز ارەكەتتەردى اشۋ كەرەك” دەپ جازعان بولاتىن.

اساۋباي مايلىباەۆتىڭ بەس بالاسى بار. باعلاننىڭ ءبىر ءىنىسى ەرحان مايلىباەۆ جامبىل وبلىسىنىڭ ترانسپورت پروكۋرورى قىزمەتىن اتقارادى. تاعى ءبىر ءىنىسى ەرجان – ديپلومات، قازاقستان سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى قۇرىلىمىندا جۇمىس ىستەيدى. قارىنداسى باعدات – تاراز قالالىق ءماسليحاتى دەپۋتاتى، مەيرامحانا ۇستايدى.

مايلىباەۆتىڭ قولداۋشىسى بولعان با؟

قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىن تامامداعاننان كەيىن باعلان مايلىباەۆ رەسەي فەدەراتسياسى پرەزيدەنتى جانىنداعى رەسەي مەملەكەتتىك قىزمەت اكادەمياسىنا اسپيرانتۋراعا ءتۇسىپ، ونى بىتىرگەننەن كەيىن قازاقستان عىلىم اكادەمياسىنىڭ مەملەكەت جانە قۇقىق ينستيتۋتىندا ەڭبەك جولىن باستاعان.

ودان كەيىن ونىڭ كارەراسىنىڭ كۇرت ورلەۋىن قازىر پرەزيدەنتتىك “نۇر وتان” پارتياسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى، ال 1990 جىلداردىڭ ورتاسىندا ءىرى باسپانىڭ قۇرىلتايشىسى عانا بولعان مۇحتار قۇل-مۇحاممەدپەن بايلانىستىرادى. 2001 جىلى قۇل-مۇحاممەد مادەنيەت ءمينيسترى بولىپ تاعايىندالعان. مايلىباەۆتىڭ ساياسي ءوليمپتى باعىندىرۋى دا وسى مينيسترلىكتەن باستالادى. قۇل-مۇحاممەد تە پرەزيدەنتتىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى جانە قازاقستان پرەزيدەنتى اكىمشىلىگى جەتەكشىسىنىڭ ورىنباسارى بولعان. كەيىن مايلىباەۆ تا ونىڭ ءىزىن قۋىپ، داڭعىل جولىمەن ءجۇردى. اكىمشىلىك ورتالارداعى كەي باقىلاۋشىلار “باعلان ەكەۋىنىڭ تۋىستىعى بار، قۇل-مۇحاممەد ونىڭ ناعاشىسى” دەپ مالىمدەيدى. ءدال سول سەبەپتى ونى جەتەكتەپ، قىزمەتتە ورلەۋىنە كومەكتەسكەن دەپ توپشىلايدى. ال ساراي ينتريگالارىنان جاقسى حاباردار وزگەلەر “ەكەۋىنىڭ ورتاسىندا تۋىستىق بايلانىس جوق، بۇل جەردە باعلاننىڭ اكەسىنىڭ الەۋمەتتىك كاپيتالى ءرول اتقارعان ءتارىزدى” دەيدى.

بىراق مايلىباەۆ وليمپتەن تىم تومەنگە قۇلادى، بۇل كارەراسى كۇرت ورلەگەن جىلدارى كوبەيتىپ العان قارسىلاستارى مەن دۇشپاندارىنىڭ مىسقىلىنا، ءتىپتى تابالاۋىنا ۇلاستى. ىلە-شالا Facebook الەۋمەتتىك جەلىسىندە باعلان مايلىباەۆتى ايىپتاعان پوستار شىعىپ، كەي سايتتاردا وعان قارسى قارا پيار جانرىندا جازىلعان ماقالالار دا جاريالاندى.

باعىلان مايلىباەۆ باسقارىپ كەزدەگى “كازاحستانسكايا پراۆدا” گازەتىنىڭ شىعىس دەرەكتەرى.

ايتپاقشى، باعلان مايلىباەۆ پەن ونىڭ ءىسى بويىنشا ۇستالعان “نۇر وتان” پارتياسىنىڭ فۋنكتسيونەر مۇشەلەرىنىڭ قامالۋىنا قاتىستى قۇل-مۇحاممەد اشىق پىكىر بىلدىرگەن جوق. ولاردى پرەزيدەنتتىك پارتيادان شىعارا ما؟ ايىپتالعان پارتيا مۇشەلەرىنە قاتىستى قانداي شارالار قولدانىلۋى مۇمكىن؟ ولاردى “نۇر وتاننان” سىرتتاي شىعارا ما، الدە پارتيا بۇل ماسەلەنى قاراۋدى سوت شەشىمىنە دەيىن قويا تۇرا ما؟ بۇل سۇراقتارعا قۇل-مۇحاممەدتىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى الەكساندر اكسيۋتتس بىلاي دەپ جاۋاپ بەردى:

- “نۇر وتان” پارتياسى قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىن بۇزدى دەگەن كۇدىككە ىلىنگەن نەمەسە ايىپتالعان مۇشەلەرىنە قاتىستى كىناسىزدىك پرەزۋمپتسياسى ءپرينتسيپىن ۇستانادى. جاساعان قىلمىسى ءۇشىن پارتيادان سوتتىڭ ايىپتاۋ ۇكىمى زاڭدى كۇشىنە ەنگەننەن كەيىن شىعارۋ جارعىمىزدا قاراستىرىلعان، – دەيدى ول.

قۇل-مۇحاممەدتىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى ازاتتىقتىڭ “باعلان مايلىباەۆ پەن مۇحتار قۇل-مۇحاممەدتىڭ تۋىستىق جاقىندىعى بار ما؟” دەگەن سۇراعىنا قاتىستى كوممەنتاري بەرمەدى. بۇعان قوسا، “مايلىباەۆتىڭ قىزمەتتە ورلەۋىنە قۇل-مۇحاممەد كومەكتەستى مە جانە مايلىباەۆ نەلىكتەن قۇل-مۇحاممەد جۇمىس ىستەپ كەتكەن مەكەمە، قۇرىلىمداردا قىزمەتتەر اتقاردى؟ بۇل كەزدەيسوقتىق پا، جوق الدە زاڭدىلىق پا؟” دەگەن سۇراقتارعا دا جاۋاپ بولمادى.

“برەجنەۆ ءداۋىرىنىڭ سوڭعى كەزەڭى”

پرەزيدەنتتىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى كەزىندە باعلان مايلىباەۆ جۋرناليستەرگە اشىق بولعان جوق. ول باق-قا سيرەك سۇحبات بەرەتىن، الەۋمەتتىك جەلىلەردە اككاۋنتتارى بولعان جوق، بۇعان قوسا، باسپاسوزگە ونىڭ جەكە ءومىرى دە بەلگىسىز ەدى. ول ۇيلەنگەن، ەكى بالاسى بار دەگەن دەرەك بار. مايلىباەۆ بەيرەسمي ورتادا باق وكىلدەرىمەن مۇلدە كەزدەسپەيتىن، مۇنداي جاريا جيىندار وتكىزگەن ەمەس.

باسپاسوزدەگى سيرەك مالىمدەمەلەرىندە باعلان مايلىباەۆ قازاقستاندىق جۋرناليستەردىڭ جۇمىس ءستيلىن وزگەرتۋدى ۇسىنىپ، مەملەكەتتىك باق-تاردى “زامان كوشىنەن قالىپ قويعانى” ءۇشىن سىناعان.

2007-2014 جىلدارى كتك تەلەارناسىن باسقارعان ارمان شۋراەۆتىڭ پىكىرىنشە، مايلىباەۆتىڭ تۇسىندا ەلدە “كەرىسىنشە، پرەزيدەنتكە دە، مەملەكەتكە دە جاقسى قىزمەت ەتە الاتىن كاسىبي جۋرناليستيكا جويىلدى”. شۋراەۆ ازاتتىققا ەل پرەزيدەنتى جانىندا جۇرگەن ادامنىڭ “مەملەكەتتىك قۇپيانى جاريا ەتتى” دەگەن ايىپتاۋعا ىلىككەنىن ەستىگەندە جاعاسىن ۇستاعانىن ايتادى.

- استانانى نۇرسۇلتان قالاسى دەپ اتاۋ يدەياسىنىڭ، تۇسىنىكسىز ءارى ەشكىمگە قاجەتى جوق “پاتريوتتىق اكتىلەردىڭ” قايدان شىققانى ەندى ايقىن بولىپ كەلەدى. مۇنىڭ ءبارى برەجنەۆ بيلىگىنىڭ سوڭعى كەزەڭىن ەسكە تۇسىرەدى. پارلامەنتىمىز نە نارسەگە اينالىپ كەتتى؟ مىسالى، تىركەۋ تۋرالى زاڭ، جەر كودەكسىنە ەنگىزۋگە ۇسىنىلعان تۇزەتۋلەر ءتارىزدى ەسۋاس زاڭدار شىعىپ جاتقان پارلامەنتكە اينالدى. نارازى رەاكتسيا تۋدىراتىن ەمەس، حالىققا قاجەت شەشىمدەر قابىلداۋ ءۇشىن ول جاققا لايىقتى ادامدار سايلانۋى ءتيىس. ءبىز، ياعني جۋرناليستەر ول جاقتا قاراتاي تۇرىسوۆ، مارات وسپانوۆ، [توقتار] اۋباكىروۆ، [امانگەلدى] ايتالى سياقتى دەپۋتاتتار بولعان كەزدە پارلامەنتكە قۋانا-قۋانا باراتىنبىز، – دەيدى ول.

باعلان مايلىباەۆ باسقارىپ تۇرعان كەزدە “كازاحستانسكايا پراۆدا” گازەتىندە نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۋرالى جاريالانعان ماقالا. 6 شىلدە 2003 جىل.

ساياساتتانۋشى تالعات قاليەۆتىڭ پىكىرىنشە، پرەزيدەنتتىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى، ال كەيىن ەلدىڭ ىشكى ساياساتىنا جەتەكشىلىك ەتىپ، پرەزيدەنت اكىمشىلىگى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى بولعان كەزدە باعلان مايلىباەۆ جەكە وي-پىكىرلەرىنىڭ نەمەسە ورەسىزدىگىنىڭ كەسىرىنەن كوپتەگەن ستراتەگيالىق قاتەلىك جىبەرگەن.

- مايلىباەۆتىڭ يدەولوگيالىق مايدانداعى جۇمىسىندا ايقىن بايقالعان ساتسىزدىكتەر كوپ بولدى. ونىڭ باسشىلىعى تۇسىندا وتاندىق مەديا-الاڭ بۇتىندەي رەسەي ىقپالىنا ءتۇستى، ءبىزدىڭ تەلەارنا، گازەتتەردىڭ رەيتينگى تۇككە تۇرعىسىز دەڭگەيگە دەيىن قۇلدىراپ كەتتى. پرەزيدەنتتى شەكتەن تىس دارىپتەۋدەن وزگە كوزگە كورىنەر جۇمىسى بايقالمادى، بۇل پرەزيدەنتتىڭ بەدەلىنە وراسان زور نۇقسان كەلتىردى ءارى قوعامنىڭ نارازىلىعىن تۋعىزدى. قوعام عانا ەمەس، استانا اتاۋىنا قاتىستى پرەزيدەنتتىڭ ءوزى دە جاقتىرماعان يدەيانى دا مايلىباەۆتىڭ ۇسىنعانىنا كۇمانىم جوق، – دەيدى تالعات قاليەۆ.

ول استانانى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قۇرمەتىنە اتاۋ جايلى ءساتسىز اياقتالعان كەزەكتى باستاما جايلى ايتىپ وتىر. وتكەن جىلدىڭ اياعىندا پارلامەنتتىڭ كەي دەپۋتاتتارى كوتەرگەن الگى يدەيا الەۋمەتتىك جەلىلەردە نارازى پىكىرلەرگە ۇلاسقان، ال جەرگىلىكتى كەي باقىلاۋشىلار يدەيانىڭ ساتسىزدىككە ۇشىراۋىن بۇل “مايداندى” تۇتاستاي قۇلدىراتقان “باس يدەولوگ” باعلان مايلىباەۆتان كورگەن.

بىراق بۇل پىكىردى قوستامايتىندار دا بار. رەسەيلىك ساراپشى، ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پوستسوۆەتتىك كەڭىستىكتەگى قوعامدىق-ساياسي پروتسەستەردى زەرتتەۋ جونىندەگى اقپاراتتىق-ساراپتاما ورتالىعىنىڭ باس ديرەكتورى سەرگەي رەكەدانىڭ جازۋىنشا، مايلىباەۆ “قوعامدىق سەكتوردىڭ، مەديا-ورتانىڭ، ساراپتاما توپتارىنىڭ الۋان ءتۇرلى وكىلدەرىمەن ابدەن ويلاستىرىلعان جۇمىسقا نەگىزدەلگەن وزىندىك باسقارۋ ءستيلىن قالىپتاستىرا الدى”.

اۋەلى قاڭتاردىڭ 13-ءى، ياعني مايلىباەۆ تۇتقىندالعان كۇنى شىققان، ال كەيىن كەي سايتتار قايتالاپ جاريالاعان “قازاقستان-2017: يدەولوگيا تاعى دا نازاردا” دەگەن ماقالاسىندا سەرگەي رەكەدا ونىڭ الدىندا جۇمىس ىستەپ كەتكەندەردەن مايلىباەۆتىڭ وزگەشەلىگى سول، ول “قازىرگى قازاقستان قوعامىنىڭ يدەولوگيالىق تۇعىرىن قازاق حالقىنىڭ داڭقتى تاريحى عانا ەمەس، ەلدىڭ بولاشاققا ۇستاعان باعىت-باعدارىن انىقتاۋ ارقىلى دا تابۋعا ۇمتىلدى” دەپ جازعان.

سەرگەي رەكەدانىڭ جازۋىنشا، بۇل جاعىنان العاندا، “ماڭگىلىك ەل” ستراتەگياسىن قۇرىپ، ء“بىز، قازاقستاندىقتار – ءبىرتۇتاس حالىقپىز! بارىمىزگە ورتاق تاعدىر – ماڭگىلىك ەلىمىز، ءبىزدىڭ ابىرويلى ءارى ۇلى قازاقستان” دەگەن پاتريوتتىق اكتىنىڭ قابىلدانۋى يدەولوگيالىق بلوك تاراپىنان ماڭىزدى قادام بولدى”.

ونىڭ سوزىنشە، “بارشاعا ورتاق ەڭبەك قوعامى” تۇجىرىمداماسى اياسىندا يدەيالىق كونسترۋكتسيالاردى توپتاستىرۋدى قالىپتاستىرۋعا، قازاقستاننىڭ حالىقارالىق باستامالارىن ۇسىنىپ، ەۋرازيالىق ينتەگراتسيا اياسىندا ەل مۇددەلەرىن قورعاۋعا باعلان مايلىباەۆ كۇش-جىگەرىن سالعان. رەسەيلىك ساياساتتانۋشىنىڭ جازۋىنشا، ونىڭ ساياسي تەحنولوگيالىق تاجىريبەسى دە مول -مايلىباەۆتىڭ تۇسىندا بىرنەشە سايلاۋ كامپانياسى بارىنشا ءساتتى وتكەن.

بىراق رەكەدا “كوپتەگەن سەبەپتەرگە بايلانىستى كەي باعدارلامالار مەن ۇسىنىستار قوعامدىق ۇلكەن پىكىرتالاسقا ارقاۋ بولا المادى جانە تولىق ىسكە اسپادى” دەپ جازادى. ول مايلىباەۆتىڭ تاجىريبەسى مەن كۇش-قۋاتى “سان قيلى سالالاردا قاجەت بولۋى مۇمكىن” دەيدى. “اكىمشىلىكتىڭ يدەولوگيالىق بلوگىندا كەيىنگى جىلدارى جينالعان بۇل تاجىريبە وسى جولدى جالعاستىراتىن باسقارۋشىلاردىڭ ۇلكەن تىرەگىنە اينالا الادى” دەيدى رەسەيلىك ساياساتتانۋشى سەرگەي رەكەدا.

قازىر باعلان مايلىباەۆ قازاقستان ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ استاناداعى تەرگەۋ اباقتىسىندا وتىر. ول “مەملەكەتتىك قۇپيانى زاڭسىز جيناعان، تاراتقان جانە جاريا ەتكەن” دەپ ايىپتالادى. مايلىباەۆتىڭ ءىسى – “قۇپيا” بەلگىسى بار ءىس. پرەزيدەنت اكىمشىلىگى ىشكى ساياسات ءبولىمى باستىعىنىڭ بۇرىنعى ورىنباسارى نيكولاي گاليحين دە وسىنداي ايىپپەن باعلان مايلىباەۆپەن بىرگە ۇستالىپ، قاماۋعا الىنعان.

ازات ەۋروپا / ازاتتىق راديوسى