|  |  | 

تۇلعالار ادەبي الەم

بولام دەيتىن ادام كەم دەگەندە ەكى نارسەنى ەسكەرۋى ءتيىس…

Muhtar ، Galim

كلاسسيك جازۋشىسى مۇحتار ماعاۋين مەن شىعىستانۋشى-جۋرناليست عالىم بوقاش

اقپاننىڭ ورتاسى مەن ءساۋىردىڭ باسىندا ەكى مارتە اقش-قا ىسساپارمەن بارعانىمدا ۆاشينگتوننىڭ ورتالىعىنان كولىكپەن قىرىق مينۋتتاي جۇرەتىن جەردە – مەريلەند شتاتىنىڭ روكۆيلل قالاسىندا تۇرىپ جاتقان قازاقتىڭ كلاسسيك جازۋشىسى مۇحتار ماعاۋين اقساقالمەن جۇزدەسىپ، جاتا-جاستانا اڭگىمەلەسىپ قايتتىم. جاسى 77-دەن اسقان شاعىندا دا وزىنە ءتان جازۋ داعدىسى مەن ديستسيپليناسىنان اينىماعان ەكەن. قازىرگى كۇن ءتارتىبى شامامەن مىناداي. تاڭەرتەڭ تۇرعاسىن قازاقشا تاڭعى اس ىشەدى: بال قوسقان جىلى سۋ، شاعىن قۇتىداعى جەنشەن تۇنباسى، ىرىمشىك، اۆوكادو مەن ماي جاققان اق نان، ءبىر جىلىك سۋىق قوي ەتى، ءسۇت قاتقان شاي. سوسىن بىردەن جازۋ بولمەسىنە كىرىپ كەتەدى. سىرت-سىرت ەتكەن ماشينكا داۋىسى ۇزىلمەيدى. ءتۇس ۋاعىندا جارتى ساعاتقا شىعىپ، ءۇي ىشىندە، پاتيو-بالكوندا اياق جازىپ جۇرەدى. قولىنا نەمەرەسى سىيلاپ، قاتتى تاپسىرىپ كەتكەن ادىم ساناعىش ساعاتىن تاعىپ الادى. “جاعانبيكە كۇنىنە مىڭ جارىم قادام ءجۇر دەگەن، سوعان تولتىرۋىم كەرەك، ينتەرنەت ارقىلى قاشىقتان قاداعالاپ وتىرادى ەكەن” دەيدى. سوسىن ۇيدە قىزمەت قىلۋعا ءازىر ادامدارى بولا تۇرا ەشكىمدى اۋرەلەمەي ءوزى ءبىر توستاق شايى مەن سۋسىنىن قۇيىپ الىپ، قايتا بولمەسىنە كىرىپ كەتەدى. كەشكە دەيىن باس-اياعى كەمىندە جەتى ساعات تاپجىلماي وتىرىپ جازادى. جازۋ بولمەسىنىڭ ءۇش قابىرعاسى تۇگەل شىنى ەسىكتى بيىك كىتاپ سورەسى. اقش-قا اكەتكەن كىتاپتارىنىڭ دەنى – ءوزى ءسۇيىپ وقيتىن الەمدىك كلاسسيكتەر، ادەبيەتتانۋ بويىنشا كورنەكى جازبالار مەن تۇركى-موعول جۇرتىنىڭ تاريحىنا قاتىستى جازىلعان فۋندامەنتالدىق ەڭبەكتەر. سورەلەرگە بالا-شاعاسىمەن تۇسكەن فوتولار دا قويىلعان. ءبىر بۇرىشتا – تەرىگە سالىنعان شىڭعىسحاننىڭ الىپ سۋرەتى. مەن بارعان كەزدە ءىلياس ەسەنبەرلين تۋرالى 120 بەتتىك ەستەلىگىن اياقتاپ، كوڭىلى كوتەرىڭكى ءجۇردى. بۇل ەستەلىكتى جازۋ كەزىندە ءاربىر دەرەكتى اكادەميالىق دالدىكپەن ولشەپ، قازاقستانداعى كىتاپحاناسىنان كوپتەگەن قۇجاتتار الدىرۋمەن بولدى. الماتىدا تۇراتىن قىزى ايعانىم ايتقان ساتىندە الگى قۇجاتتى جازۋشى تۇرعان پاتەردەن تاۋىپ، WhatsApp-پەن اعاسى ەدىگەگە سالىپ جىبەرەدى، ەدەكەڭ ونى دەرەۋ اكەسىنە پرينتەردەن شىعارىپ بەرە قويادى. سول سەبەپتى روكۆيلدەگى ءۇيدىڭ قوناق كۇتەتىن ورتا بولمەسىندە تۇرعان Brother پرينتەرى – اقساقالدىڭ ماشينكاسىنان كەيىن ۇزدىكسىز ءۇن شىعارىپ تۇراتىن ەكىنشى قۇرىلعى. جازۋ ۇستەلىنىڭ ۇستىندە ماشينكاسىنان بولەك قالام مەن قارىنداش، قايشى، ۇستارانىڭ ءجۇزى، وشىرگىش پەن شتريح-كوررەكتور جاتادى. ماشينكامەن تەرگەن جازباسىن اۋەلى ءبىر ءسۇزىپ وقىپ، شتريح-كوررەكتورمەن قاتەلەرىن تۇزەپ شىعادى. سوسىن قايتا كوشىرىپ باسادى. تازا كوشىرمەنى ەدەكەڭ جاقىن ءبىر ادامدارىنا كومپيۋتەرمەن تەرۋگە جىبەرەدى. ادەبي شىعارمالارىن تەك قالاممەن جازاتىن اقساقال پۋبليتسيستيكا مەن ماقالالارعا كەلگەندە جازۋ ماشينكاسىن قولايلى كورەدى. كەشكى ساعات التىدان اسا جازۋشى بولمەسىنەن شىعادى. سوسىن ءار تاراپتان كەلىپ اس ۇيگە جينالا باستاعان بالا-شاعاسىمەن ءھام نەمەرەلەرىمەن بىرگە كەشكى اسقا وتىرادى. ەدەكەڭ قىزمەتىنەن، كەلىنى التىن مەن باقىتجامال اجەمىز سىرتتاعى شارۋالارىن پىسىقتاپ ۇيگە ورالادى. ودان بولەك قاي ەلدە تۇرسا دا، بۇل شاڭىراقتى اقساقال مەن ەدەكەڭنىڭ ءۇش جۇرتىنان كەلگەن اعايىن-تۋىس پەن بالا-شاعا ءتۇرلى سەبەپپەن ۋاقىتشا پانالاپ جاتادى. بىرەۋى قونىس اۋدارۋشى، بىرەۋى ءبىلىم ىزدەۋشى دەگەندەي. اقش-تاعى ساياسي احۋال مەن حالىقارالىق وقيعالار تۋرالى بىزبەن اڭگىمەلەسىپ بولعان سوڭ جازۋشى Dell دەگەن نوۋتبۋگىن اشىپ، ءبىر جارىم ساعاتتاي قازاقستاننىڭ، قىتاي مەن موڭعوليانىڭ قازاقشا سايتتارىن قارايدى. سوسىن ورىس تىلىندە امەريكالىق جانە رەسەيلىك بىرنەشە سايتتى وقيدى. كەيدە باقىتجامال اجەمىز ەكەۋى YouTube-تان تاريحي تەلەسەريال كورىپ وتىرادى. ازىرشە ينتەرنەتتە يگەرگەن تاراپتارى – وسىلار. الەۋمەتتىك جەلىلەر تۋرالى ەستۋى عانا بار. تۇنگى وننان كوپ اسىرماي ۇيقىعا جاتادى. اقساقالدىڭ كۇن سايىن تىنباي 8-9 ساعاتىن وي ەڭبەگىنە، شىعارماشىلىق جۇمىسىنا ارنايتىن كەستەسىنە قايران قالماسقا بولمايدى. ءبىر اڭگىمەلەسىپ وتىرعاندا جازۋشى بولام دەيتىن ادامنىڭ كەم دەگەندە ەكى نارسەنى ەسكەرۋى ءتيىس ەكەنىن ايتتى. ءبىرىنشىسى، قۋاتتى كوركەم شىعارمانىڭ وزەگى مەن اجارى – ادام تاعدىرى. ەكىنشىسى، كاسىبي جازۋشى ديستسيپليناعا بوي ۇيرەتكەنى دۇرىس. “كۇزدە جازام، تۇندە جازام، ءىشىپ السام عانا جازام” دەگەننىڭ ءبارى جۇيەسىزدىك ءھام ىشكى ءتارتىپتىڭ ناشارلىعى، كاسىبيلىكتىڭ جوقتىعى. از-ازدان بولسىن كۇندە جازۋ كەرەك، كۇندە وقۋ كەرەك” دەدى اقساقال ءبىر سوزىندە. ال مەن ەستەلىگىمدى ازىرگە وسى جەردەن قايىرا تۇرام  :)                                                عالىم بوقاشتڭ facebook  پاراقشاسىنان  

 

Related Articles

  • 14 ناۋرىز – ماتەماتيكتەر كۇنى

    14 ناۋرىز – ماتەماتيكتەر كۇنى

    كافەدرا پروفەسسورى ماتەماتيكتەر كۇنىنە ارنالعان «تاڭعى Studio» تاڭعى شوۋىندا 15 ناۋرىز، 2025 14 ناۋرىز – ماتەماتيكتەر كۇنىنە وراي «تاڭعى Studio» تاڭعى شوۋىنىڭ قوناعى بەلگىلى عالىمدار: فيزيكا-ماتەماتيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور قانگۋجين بالتابەك ەسماتۇلى مەن PhD-دوكتور جۇماباي ءمادىبايۇلى بولدى. ەفيردە ولار ماتەماتيكانىڭ ماڭىزدىلىعىن، مەرەكەنىڭ تاريحىن، قازاق ماتەماتيكتەرىنىڭ عىلىمنىڭ دامۋىنا قوسقان ۇلەسىن تالقىلادى. پروفەسسور بالتابەك ەسماتۇلى ماتەماتيكانىڭ عىلىمداردىڭ پاتشايىمى سانالاتىندىعىنا توقتالدى. ول ءبىر جاعىنان عىلىمي ءبىلىمنىڭ شىڭىندا تۇرسا، ەكىنشى جاعىنان باسقا پاندەردىڭ دامۋىنا نەگىز بولاتىن كومەكشى عىلىم ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. عالىم شەكسىزدىك پەن ماتەماتيكالىق ەسەپتەۋلەردىڭ دالدىگىن بىلدىرەتىن π سانىنىڭ شىعۋ تاريحىنا دا توقتالدى. دوكتور جۇماباي ءمادىبايۇلى بۇل كۇننىڭ 1988 جىلدان باستاپ «π سانى كۇنى» (π – يرراتسيونال سان، شامامەن 3,14142… تەڭ) رەتىندە تويلانا

  • مەملەكەتتىك ءتىل: قاۋقارلى ما، الدە ءالى دە دەكلاراتسيا ما؟

    مەملەكەتتىك ءتىل: قاۋقارلى ما، الدە ءالى دە دەكلاراتسيا ما؟

     سەرىك ەرعالي سۋرەتتەر: aqmeshit-zhastary.kz, democrat.kz سايتتارىنان الىندى. اتا زاڭ جوباسىنىڭ تالقىسى قازاقستانداعى ەڭ سەزىمتال، ەڭ ۇزاق تالقىلانىپ كەلە جاتقان ماسەلەنىڭ ءبىرى — مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ ناقتى مارتەبەسى. كونستيتۋتسيادا قازاق ءتىلى مەملەكەتتىك ءتىل دەپ جازىلعانىنا وتىز جىلدان استى. الايدا قوعامداعى شىنايى سۇراق ءالى دە اشىق: قازاق ءتىلى — باسقارۋدىڭ ءتىلى مە، الدە سيمۆولدىق مارتەبەدەگى ءتىل مە؟ ءتىل ماسەلەسى نەلىكتەن شەشىلمەي كەلەدى؟ سەبەبى ءبىز ۇزاق ۋاقىت بويى تىلگە: – مادەني قۇندىلىق رەتىندە عانا قاراپ كەلدىك; – ونى مەملەكەتتىك باسقارۋ ءتىلى رەتىندە ناقتى بەكىتپەدىك. ناتيجەسىندە: – كونستيتۋتسيادا ءبىر ءماتىن، – تاجىريبەدە باسقا جاعداي قالىپتاستى. بۇل قايشىلىق ءتىلدىڭ ەمەس، كونستيتۋتسيالىق ايقىندىقتىڭ السىزدىگىنەن تۋىندادى. 9-باپتاعى باستى ءتۇيىن جوبا بويىنشا: 1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىلى – قازاق ءتىلى. 2. مەملەكەتتىك ۇيىمداردا

  • اتەيستەر مەن تاڭىرشىلدەرگە مىڭ العىس! 

    اتەيستەر مەن تاڭىرشىلدەرگە مىڭ العىس! 

    ەلدەس وردا سۋرەت: اۆتوردىڭ جەكە ارحيۆىنەن الىندى. قازاق قوعامىندا جاڭا ينتەللەكتۋالدىق كەزەڭ تۋىپ كەلەدى. ءبىرىنشى، قازىرگى قازاق قوعامىندا سەنىم ماسەلەسىنە قاتىستى پىكىرتالاستاردىڭ كۇشەيۋى كەزدەيسوق قۇبىلىس ەمەس. بۇل دەگەنىڭىز الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ، اشىق اقپاراتتىق كەڭىستىكتىڭ جانە جاھاندىق ينتەللەكتۋالدىق اعىمداردىڭ ىقپالىمەن قالىپتاسقان جاڭا قوعامدىق ويلاۋ فورماسىنىڭ كورىنىسى. اتەيستىك كوزقاراستاردىڭ اشىق ايتىلۋى، تاڭىرشىلدىك يدەيالاردىڭ قايتا جاڭعىرۋى جانە ءداستۇرلى ءدىني ورتا اراسىنداعى پىكىر قاقتىعىسى زيالى ورتادا الاڭداۋشىلىق تۋدىرعانىمەن، شىن مانىندە بۇل قۇبىلىس قوعامنىڭ رۋحاني السىرەۋىن ەمەس، سانالى ىزدەنىسكە بەت بۇرعانىن كورسەتەدى. ەكىنشى، ۇزاق ۋاقىت بويى قازاق قوعامىنداعى ءدىني ديسكۋرس نەگىزىنەن مونولوگتىقسيپاتتا بولدى. ۋاعىز ايتىلدى، ال تىڭداۋشى تاراپ ونى تالقىلاۋسىز قابىلداۋعا ءتيىس ەدى. سۇراق قويۋ كۇمانمەن، كۇمان ءالسىز يمانمەن تەڭەستىرىلدى. مۇنداي ورتادا سەنىم دالەلدەۋدى ەمەس، قايتالاۋدى تالاپ ەتتى. عىلىمي

  • ولجاس سۇلەيمەنوۆ. مەن بىلەم!.. 

    ولجاس سۇلەيمەنوۆ. مەن بىلەم!.. 

    سەرىك ەرعالي سۋرەتتەر: madeniportal.kz جانە س.ەرعالي مۇراعاتتارىنان الىندى. «يا زنايۋ!..» كىتابىنان ءۇزىندى-اۋدارما. وسيريس زاڭى I ءبىز ادامزات تاريحىن وتە ناشار بىلەمىز. XIX عاسىردىڭ باسىندا ناپولەون الەمگە مىسىردى اشتى، ال عالىمدار بۇل ەلدىڭ قيراندىلارىن زەرتتەپ، ونىڭ شامامەن ب.ز.د. III مىڭجىلدىققا تيەسىلى ەكەنىن انىقتادى. سول كەزدە ادامزات تاريحى تاعى دا قوس مىڭجىلدىققا تەرەڭدەي ءتۇستى. بىرنەشە مىڭجىلدىق بۇرىن (مەن بىلەم) ادامزات (نەمەسە ونىڭ كەيبىر بولىگى) تاڭبالى جازۋدى قولدانىپ، جازىپ جۇرگەن. بۇل بىلىمدەردى قالپىنا كەلتىرۋ ارقىلى ءبىز XX عاسىردىڭ باسىندا جاساندى تۇردە ۇزىلگەن ءتىلىمىزدىڭ تاريحىنا قاتىستى قولجەتەر شىندىقتى قايتا تانۋىمىزعا تۋرا كەلدى. 1926 جىلى باكۋدە وتكەن العاشقى تۇركولوگيالىق كونگرەستەن كەيىن تۇركولوگيا عىلىم رەتىندە قالىپتاسا المادى… …2018 جىلى نازارباەۆ مەنى اڭگىمەلەسۋ ءۇشىن اقورداعا شاقىردى. ۇلكەن ۇستەلدىڭ باسىندا

  • تۇرسىن جۇمانباي ء«ۇيسىنباي كىتابى»

    تۇرسىن جۇمانباي «ءۇيسىنباي كىتابى»

    بۇل داعاندەل، باقاناس ولكەسىنەن شىققان بي ءۇيسىنباي جانۇزاقۇلى حاقىندا قۇراستىرىلىپ جازىلعان كىتاپ. تىڭ تولىقتىرىلعان ەڭبەكتە بولىس الدەكە كۇسەنۇلى، داعاندەلى بولىسىنىڭ باسشىلارى مەن بيلەرىمەن قاتار ءابدىراحمان ءالىمحانۇلى ءجۇنىسوۆ سىندى ايتۋلى تۇلعالار جايلى اڭگىمە قوزعالعان. ولاردىڭ ەل الدىنداعى ەڭبەكتەرى، بيلىك، كەسىم – شەشىمدەرى، حالىق اۋزىندا قالعان قاناتتى سوزدەرى مەن ءومىر جولدارى، اتا – تەك شەجىرەسى قامتىلعان. سونىمەن قاتار مۇراعات دەرەكتەرىندەگى مالىمەتتەر كەلتىرىلگەن. كىتاپقا ەسىمى ەنگەن ەرلەردىڭ زامانى، ۇزەڭگىلەس سەرىكتەرى تۋرالى جازىلعان كەي ماقالالار، جىر –داستاندار، ۇزىندىلەر ەنگەن. كىتاپ قالىڭ وقىرمان قاۋىمعا ارنالعان. تۇرسىن جۇمانباي «ءۇيسىنباي كىتابى»، - جەبە باسپاسى، شىمكەنت قالاسى.134 بەت تولىق نۇسقاسىن تومەندەگى سىلتەمە ارقىلى وقي الاسىز. ءۇيسىنباي كىتاپ kerey.kz

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: