|  |  | 

تۇلعالار ادەبي الەم

بولام دەيتىن ادام كەم دەگەندە ەكى نارسەنى ەسكەرۋى ءتيىس…

Muhtar ، Galim

كلاسسيك جازۋشىسى مۇحتار ماعاۋين مەن شىعىستانۋشى-جۋرناليست عالىم بوقاش

اقپاننىڭ ورتاسى مەن ءساۋىردىڭ باسىندا ەكى مارتە اقش-قا ىسساپارمەن بارعانىمدا ۆاشينگتوننىڭ ورتالىعىنان كولىكپەن قىرىق مينۋتتاي جۇرەتىن جەردە – مەريلەند شتاتىنىڭ روكۆيلل قالاسىندا تۇرىپ جاتقان قازاقتىڭ كلاسسيك جازۋشىسى مۇحتار ماعاۋين اقساقالمەن جۇزدەسىپ، جاتا-جاستانا اڭگىمەلەسىپ قايتتىم. جاسى 77-دەن اسقان شاعىندا دا وزىنە ءتان جازۋ داعدىسى مەن ديستسيپليناسىنان اينىماعان ەكەن. قازىرگى كۇن ءتارتىبى شامامەن مىناداي. تاڭەرتەڭ تۇرعاسىن قازاقشا تاڭعى اس ىشەدى: بال قوسقان جىلى سۋ، شاعىن قۇتىداعى جەنشەن تۇنباسى، ىرىمشىك، اۆوكادو مەن ماي جاققان اق نان، ءبىر جىلىك سۋىق قوي ەتى، ءسۇت قاتقان شاي. سوسىن بىردەن جازۋ بولمەسىنە كىرىپ كەتەدى. سىرت-سىرت ەتكەن ماشينكا داۋىسى ۇزىلمەيدى. ءتۇس ۋاعىندا جارتى ساعاتقا شىعىپ، ءۇي ىشىندە، پاتيو-بالكوندا اياق جازىپ جۇرەدى. قولىنا نەمەرەسى سىيلاپ، قاتتى تاپسىرىپ كەتكەن ادىم ساناعىش ساعاتىن تاعىپ الادى. “جاعانبيكە كۇنىنە مىڭ جارىم قادام ءجۇر دەگەن، سوعان تولتىرۋىم كەرەك، ينتەرنەت ارقىلى قاشىقتان قاداعالاپ وتىرادى ەكەن” دەيدى. سوسىن ۇيدە قىزمەت قىلۋعا ءازىر ادامدارى بولا تۇرا ەشكىمدى اۋرەلەمەي ءوزى ءبىر توستاق شايى مەن سۋسىنىن قۇيىپ الىپ، قايتا بولمەسىنە كىرىپ كەتەدى. كەشكە دەيىن باس-اياعى كەمىندە جەتى ساعات تاپجىلماي وتىرىپ جازادى. جازۋ بولمەسىنىڭ ءۇش قابىرعاسى تۇگەل شىنى ەسىكتى بيىك كىتاپ سورەسى. اقش-قا اكەتكەن كىتاپتارىنىڭ دەنى – ءوزى ءسۇيىپ وقيتىن الەمدىك كلاسسيكتەر، ادەبيەتتانۋ بويىنشا كورنەكى جازبالار مەن تۇركى-موعول جۇرتىنىڭ تاريحىنا قاتىستى جازىلعان فۋندامەنتالدىق ەڭبەكتەر. سورەلەرگە بالا-شاعاسىمەن تۇسكەن فوتولار دا قويىلعان. ءبىر بۇرىشتا – تەرىگە سالىنعان شىڭعىسحاننىڭ الىپ سۋرەتى. مەن بارعان كەزدە ءىلياس ەسەنبەرلين تۋرالى 120 بەتتىك ەستەلىگىن اياقتاپ، كوڭىلى كوتەرىڭكى ءجۇردى. بۇل ەستەلىكتى جازۋ كەزىندە ءاربىر دەرەكتى اكادەميالىق دالدىكپەن ولشەپ، قازاقستانداعى كىتاپحاناسىنان كوپتەگەن قۇجاتتار الدىرۋمەن بولدى. الماتىدا تۇراتىن قىزى ايعانىم ايتقان ساتىندە الگى قۇجاتتى جازۋشى تۇرعان پاتەردەن تاۋىپ، WhatsApp-پەن اعاسى ەدىگەگە سالىپ جىبەرەدى، ەدەكەڭ ونى دەرەۋ اكەسىنە پرينتەردەن شىعارىپ بەرە قويادى. سول سەبەپتى روكۆيلدەگى ءۇيدىڭ قوناق كۇتەتىن ورتا بولمەسىندە تۇرعان Brother پرينتەرى – اقساقالدىڭ ماشينكاسىنان كەيىن ۇزدىكسىز ءۇن شىعارىپ تۇراتىن ەكىنشى قۇرىلعى. جازۋ ۇستەلىنىڭ ۇستىندە ماشينكاسىنان بولەك قالام مەن قارىنداش، قايشى، ۇستارانىڭ ءجۇزى، وشىرگىش پەن شتريح-كوررەكتور جاتادى. ماشينكامەن تەرگەن جازباسىن اۋەلى ءبىر ءسۇزىپ وقىپ، شتريح-كوررەكتورمەن قاتەلەرىن تۇزەپ شىعادى. سوسىن قايتا كوشىرىپ باسادى. تازا كوشىرمەنى ەدەكەڭ جاقىن ءبىر ادامدارىنا كومپيۋتەرمەن تەرۋگە جىبەرەدى. ادەبي شىعارمالارىن تەك قالاممەن جازاتىن اقساقال پۋبليتسيستيكا مەن ماقالالارعا كەلگەندە جازۋ ماشينكاسىن قولايلى كورەدى. كەشكى ساعات التىدان اسا جازۋشى بولمەسىنەن شىعادى. سوسىن ءار تاراپتان كەلىپ اس ۇيگە جينالا باستاعان بالا-شاعاسىمەن ءھام نەمەرەلەرىمەن بىرگە كەشكى اسقا وتىرادى. ەدەكەڭ قىزمەتىنەن، كەلىنى التىن مەن باقىتجامال اجەمىز سىرتتاعى شارۋالارىن پىسىقتاپ ۇيگە ورالادى. ودان بولەك قاي ەلدە تۇرسا دا، بۇل شاڭىراقتى اقساقال مەن ەدەكەڭنىڭ ءۇش جۇرتىنان كەلگەن اعايىن-تۋىس پەن بالا-شاعا ءتۇرلى سەبەپپەن ۋاقىتشا پانالاپ جاتادى. بىرەۋى قونىس اۋدارۋشى، بىرەۋى ءبىلىم ىزدەۋشى دەگەندەي. اقش-تاعى ساياسي احۋال مەن حالىقارالىق وقيعالار تۋرالى بىزبەن اڭگىمەلەسىپ بولعان سوڭ جازۋشى Dell دەگەن نوۋتبۋگىن اشىپ، ءبىر جارىم ساعاتتاي قازاقستاننىڭ، قىتاي مەن موڭعوليانىڭ قازاقشا سايتتارىن قارايدى. سوسىن ورىس تىلىندە امەريكالىق جانە رەسەيلىك بىرنەشە سايتتى وقيدى. كەيدە باقىتجامال اجەمىز ەكەۋى YouTube-تان تاريحي تەلەسەريال كورىپ وتىرادى. ازىرشە ينتەرنەتتە يگەرگەن تاراپتارى – وسىلار. الەۋمەتتىك جەلىلەر تۋرالى ەستۋى عانا بار. تۇنگى وننان كوپ اسىرماي ۇيقىعا جاتادى. اقساقالدىڭ كۇن سايىن تىنباي 8-9 ساعاتىن وي ەڭبەگىنە، شىعارماشىلىق جۇمىسىنا ارنايتىن كەستەسىنە قايران قالماسقا بولمايدى. ءبىر اڭگىمەلەسىپ وتىرعاندا جازۋشى بولام دەيتىن ادامنىڭ كەم دەگەندە ەكى نارسەنى ەسكەرۋى ءتيىس ەكەنىن ايتتى. ءبىرىنشىسى، قۋاتتى كوركەم شىعارمانىڭ وزەگى مەن اجارى – ادام تاعدىرى. ەكىنشىسى، كاسىبي جازۋشى ديستسيپليناعا بوي ۇيرەتكەنى دۇرىس. “كۇزدە جازام، تۇندە جازام، ءىشىپ السام عانا جازام” دەگەننىڭ ءبارى جۇيەسىزدىك ءھام ىشكى ءتارتىپتىڭ ناشارلىعى، كاسىبيلىكتىڭ جوقتىعى. از-ازدان بولسىن كۇندە جازۋ كەرەك، كۇندە وقۋ كەرەك” دەدى اقساقال ءبىر سوزىندە. ال مەن ەستەلىگىمدى ازىرگە وسى جەردەن قايىرا تۇرام  :)                                                عالىم بوقاشتڭ facebook  پاراقشاسىنان  

 

Related Articles

  • قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    ارما اعايىن! شاعىن ساراپتاما ءبىرىنشى، قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى كەلە جاتىر. داعدارىسقا قارسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ جاڭا كونتسەپتسياسىنىڭ جاسالماۋى الاڭداتادى. ءبىز قازىر 18 عاسىرلارداعى قازاق حان-سۇلتاندارى قابىلداعان ەتنوگەنەزدىك كونتسەپتسياسىمەن ءالى ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتىرمىز. ودان كەيىنگى ءۇش عاسىردا كولونيزاتسيالىق كىرىپتارلىق ەتنوگەنەزدىك جاڭا كونتسەپتسيانى قابىلداۋعا ءھام ترانسفورماتسيالاۋعا مۇرسات بەرمەدى. قولدانىستاعى قازاق شەجىرەسىن اشىپ قاراڭىز، رۋلار شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى 18 عاسىرلاردا قابىلدانعان ميزامعا سايكەس كەلەدى. ءتىپتى شەجىرەدەگى اتالىق رۋلار سول عاسىرداعى قاندايدا ءبىر تاريحي تۇلعادان (باتىردان) باستاۋ الادى نەمەسە شەجىرەدەگى اتى اتالاتىن رۋلار 18- عاسىرعا بارىپ توقتايدى، ارى قاراي ۇزىك-ۇزىك. بۇل 18- عاسىرداعى جاۋگەرشىلىك زاماننىڭ تالابىنا ساي سۇرىپتالعان قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ كورىنىسى ەدى. ياعني قازاق شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ مودەلىن قالىپتادى. ەكىنشى، ساياسي جانە مادەني شەشىمدەردىڭ

  • كوكباي اتا شىعارمالارى – قازاقتىڭ وركەنيەتتىك ورەسىنىڭ ايعاعى

    كوكباي اتا شىعارمالارى – قازاقتىڭ وركەنيەتتىك ورەسىنىڭ ايعاعى

    ادامنىڭ ءبارى بىردەي ەمەس. اقىل-ويى ەركىن، ءماندى، قۇندى دۇنيەلەر تۋعىزا الاتىن، جاسامپازدىق قۋاتى زور ادامدار بولادى. سول سياقتى وركەنيەتتىك الەۋەتى (پوتەنتسيالى) زور حالىقتار بولادى. ونداي قاسيەت وزىندىك قۇندىلىقتار جۇيەتىن جاساي الاتىن، ەشكىمگە ۇقسامايتىن، تەرەڭ تامىرلى رۋحانياتى بار حالىقتاردا بولادى. قازاقتىڭ بۇكىل تاريحى مەن مادەنيەتى ءبىزدىڭ سونداي حالىقتار ساناتىنا جاتاتىنىمىزدىڭ ايعاعى. سونداي ايعاق ابايدىڭ اقىندىق مەكتەبىنىڭ كورنەكتى وكىلى كوكباي جاناتايۇلى شىعارماشىلىعىندا مولىنان تابىلادى… كەشە سەمەي قالاسىنداعى ابايدىڭ قورىق- مۋزەيىندە كوكباي جاناتايۇلىنىڭ 165 جىلدىعىنا ارنالعان “ابايدان ساباق الدىم بالا جاستان” اتتى ادەبي كەش ءوتتى. زال بەلگىلى ابايتانۋشى، پروفەسسور جاندوس اۋباكىردىڭ تاعىلىمى مول، اسەرلى بايانداماسىن ەرەكشە ىنتامەن تىڭدادى. سپيكەردى تىڭداپ وتىرىپ: ء“بىز كوكبايدى ءتىپتى بىلمەيمىز دەۋگە بولعانداي ەكەن عوي… كەيدە ءتىپتى جەڭىل، ءۇستىرت

  • عالىم بوقاش. «وزىنە ار تۇتقان، جاتتان زار تۇتادى!»

    عالىم بوقاش. «وزىنە ار تۇتقان، جاتتان زار تۇتادى!»

    ەكى مىڭىنشى جىلداردىڭ باسىندا قازاق رۋحانياتىندا ەرەكشە باسىلىمدار بولدى. اتاپ ايتساق، اتىراۋ شارىندە شىققان «التىن وردا» گازەتى بولسا، ودان كەيىنگىسى الماتى قالاسىندا شىعىپ تۇرعان «جاس قازاق»، سونداي-اق «شەتەل ادەبيەتى» سىندى گازەتتەر ەدى. «التىن وردا» گازەتىنە مەيىرحان اقداۋلەتۇلى، ال قالعان ەكەۋىنە تالعات ەشەن مەن ارداق نۇرعازى ىسپەتتى قازاقتىڭ ينتەللەكتۋال ازاماتتارى باس رەداكتور بولعان ەدى. ءبارى  دە ەسىمدەرى ەلگە ءمالىم، عاجايىپ اقىندار. باز بىرەۋلەردىڭ: «جۋرناليست بولماسا، اقىن ەشقاشان جارىتىپ گازەت شىعارا المايدى»، – دەگەن سىپسىڭ سوزدەرىنىڭ اۋىزىنا قۇم قۇيىپ، الگى اپەرباقان تۇسىنىكتىڭ اياعىن كوكتەن كەلتىرگەن دە وسى تالانتتى قالامگەرلەر بولدى.  «ادەبيەت پورتالى» «ۋاقىت پەن كەڭىستىك…» ايدارىمەن  تەك اتالعان وسى باسىلىمدار عانا ەمەس، جاڭا عاسىردىڭ باسىندا قازاق باسپاسوزىندە جارىق كورگەن نەبىر جىلىكتى جازبالار مەن تانىمدىق

  • ەل قورعانى – المات ساردار

    ەل قورعانى – المات ساردار

    ساردار المات توبابەرگەنۇلى – ءوز داۋىرىندە ەل باسقارعان، بەدەلدى تۇلعالاردىڭ ءبىرى بولعان. ول ىرعىزدا بولىس قىزمەتىن اتقارىپ، حالىق اراسىندا سىيلى ادام رەتىندە تانىلعان. المات توبابەرگەنۇلىنىڭ ەرلىك پەن ەلدىك توعىسقان دارا جولىن كەيىن بالالارى سامىرات پەن تورەمۇراتتا جالعىستىردى. ال ونىڭ شوبەرەسى عالىمجان ءابدىسالاموۆ ەۋروپا مەن ورتا ازياعا تانىمال قازاقتان شىققان تۇڭعىش سكريپكاشى بولعان. ءحىح عاسىردىڭ باسىندا دۇنيەگە كەلىپ، سول عاسىردىڭ سوڭعى ون جىلدىعىندا ومىردەن وتكەن المات توبابەرگەنۇلى باسىنداعى بيلىگى مەن بەدەلىن ەلىنىڭ يگىلىگىنە، جۇرتىنىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىنە ارنالعان ءوز زامانىنىڭ ايتۋلى تۇلعالارىنىڭ ءبىرى ەدى.  «ارجاعى دا اتاقتى ەر…» تاعى ءبىر ءجۇز جىل ءارى جىلجىپ، ءحVىىى عاسىر تاريحىن پاراقتاساق، ول كەزەڭدە ەل باسىنان وتكەن قايعىلى وقيعالار كوپ بولعانىن كورەمىز، «اقتابان شۇبىرىندى، القاكول سۇلاما» حالقىمىزدى

  • 14 ناۋرىز – ماتەماتيكتەر كۇنى

    14 ناۋرىز – ماتەماتيكتەر كۇنى

    كافەدرا پروفەسسورى ماتەماتيكتەر كۇنىنە ارنالعان «تاڭعى Studio» تاڭعى شوۋىندا 15 ناۋرىز، 2025 14 ناۋرىز – ماتەماتيكتەر كۇنىنە وراي «تاڭعى Studio» تاڭعى شوۋىنىڭ قوناعى بەلگىلى عالىمدار: فيزيكا-ماتەماتيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور قانگۋجين بالتابەك ەسماتۇلى مەن PhD-دوكتور جۇماباي ءمادىبايۇلى بولدى. ەفيردە ولار ماتەماتيكانىڭ ماڭىزدىلىعىن، مەرەكەنىڭ تاريحىن، قازاق ماتەماتيكتەرىنىڭ عىلىمنىڭ دامۋىنا قوسقان ۇلەسىن تالقىلادى. پروفەسسور بالتابەك ەسماتۇلى ماتەماتيكانىڭ عىلىمداردىڭ پاتشايىمى سانالاتىندىعىنا توقتالدى. ول ءبىر جاعىنان عىلىمي ءبىلىمنىڭ شىڭىندا تۇرسا، ەكىنشى جاعىنان باسقا پاندەردىڭ دامۋىنا نەگىز بولاتىن كومەكشى عىلىم ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. عالىم شەكسىزدىك پەن ماتەماتيكالىق ەسەپتەۋلەردىڭ دالدىگىن بىلدىرەتىن π سانىنىڭ شىعۋ تاريحىنا دا توقتالدى. دوكتور جۇماباي ءمادىبايۇلى بۇل كۇننىڭ 1988 جىلدان باستاپ «π سانى كۇنى» (π – يرراتسيونال سان، شامامەن 3,14142… تەڭ) رەتىندە تويلانا

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: