|  |  | 

Twlğalar Ädebi älem

Bolam deytin adam kem degende eki närseni eskerui tiis…

Muhtar , Galim

klassik jazuşısı Mwhtar Mağauin men şığıstanuşı-jurnalist Ğalım Boqaş

Aqpannıñ ortası men säuirdiñ basında eki märte AQŞ-qa issaparmen barğanımda Vaşingtonnıñ ortalığınan kölikpen qırıq minuttay jüretin jerde – Merilend ştatınıñ Rokvill qalasında twrıp jatqan qazaqtıñ klassik jazuşısı Mwhtar Mağauin aqsaqalmen jüzdesip, jata-jastana äñgimelesip qayttım. Jası 77-den asqan şağında da özine tän jazu dağdısı men disciplinasınan aynımağan eken. Qazirgi kün tärtibi şamamen mınaday. Tañerteñ twrğasın qazaqşa tañğı as işedi: bal qosqan jılı su, şağın qwtıdağı jen'şen' twnbası, irimşik, avokado men may jaqqan aq nan, bir jilik suıq qoy eti, süt qatqan şay. Sosın birden jazu bölmesine kirip ketedi. Sırt-sırt etken maşinka dauısı üzilmeydi. Tüs uağında jartı sağatqa şığıp, üy işinde, patio-balkonda ayaq jazıp jüredi. Qolına nemeresi sıylap, qattı tapsırıp ketken adım sanağış sağatın tağıp aladı. “Jağanbike künine mıñ jarım qadam jür degen, soğan toltıruım kerek, internet arqılı qaşıqtan qadağalap otıradı eken” deydi. Sosın üyde qızmet qıluğa äzir adamdarı bola twra eşkimdi äurelemey özi bir tostaq şayı men susının qwyıp alıp, qayta bölmesine kirip ketedi. Keşke deyin bas-ayağı keminde jeti sağat tapjılmay otırıp jazadı. Jazu bölmesiniñ üş qabırğası tügel şını esikti biik kitap söresi. AQŞ-qa äketken kitaptarınıñ deni – özi süyip oqitın älemdik klassikter, ädebiettanu boyınşa körneki jazbalar men türki-moğol jwrtınıñ tarihına qatıstı jazılğan fundamentaldıq eñbekter. Sörelerge bala-şağasımen tüsken fotolar da qoyılğan. Bir bwrışta – terige salınğan Şıñğıshannıñ alıp sureti. Men barğan kezde İliyas Esenberlin turalı 120 bettik esteligin ayaqtap, köñili köteriñki jürdi. Bwl estelikti jazu kezinde ärbir derekti akademiyalıq däldikpen ölşep, Qazaqstandağı kitaphanasınan köptegen qwjattar aldırumen boldı. Almatıda twratın qızı Ayğanım aytqan sätinde älgi qwjattı jazuşı twrğan päterden tauıp, WhatsApp-pen ağası Edigege salıp jiberedi, Edekeñ onı dereu äkesine printerden şığarıp bere qoyadı. Sol sebepti Rokvildegi üydiñ qonaq kütetin orta bölmesinde twrğan Brother printeri – aqsaqaldıñ maşinkasınan keyin üzdiksiz ün şığarıp twratın ekinşi qwrılğı. Jazu üsteliniñ üstinde maşinkasınan bölek qalam men qarındaş, qayşı, wstaranıñ jüzi, öşirgiş pen ştrih-korrektor jatadı. Maşinkamen tergen jazbasın äueli bir süzip oqıp, ştrih-korrektormen qatelerin tüzep şığadı. Sosın qayta köşirip basadı. Taza köşirmeni Edekeñ jaqın bir adamdarına komp'yutermen teruge jiberedi. Ädebi şığarmaların tek qalammen jazatın aqsaqal publicistika men maqalalarğa kelgende jazu maşinkasın qolaylı köredi. Keşki sağat altıdan asa jazuşı bölmesinen şığadı. Sosın är taraptan kelip as üyge jinala bastağan bala-şağasımen häm nemerelerimen birge keşki asqa otıradı. Edekeñ qızmetinen, kelini Altın men Baqıtjamal äjemiz sırttağı şaruaların pısıqtap üyge oraladı. Odan bölek qay elde twrsa da, bwl şañıraqtı aqsaqal men Edekeñniñ üş jwrtınan kelgen ağayın-tuıs pen bala-şağa türli sebeppen uaqıtşa panalap jatadı. Bireui qonıs audaruşı, bireui bilim izdeuşi degendey. AQŞ-tağı sayasi ahual men halıqaralıq oqiğalar turalı bizben äñgimelesip bolğan soñ jazuşı Dell degen noutbugın aşıp, bir jarım sağattay Qazaqstannıñ, Qıtay men Moñğoliyanıñ qazaqşa sayttarın qaraydı. Sosın orıs tilinde amerikalıq jäne reseylik birneşe sayttı oqidı. Keyde Baqıtjamal äjemiz ekeui YouTube-tan tarihi teleserial körip otıradı. Äzirşe internette igergen taraptarı – osılar. Äleumettik jeliler turalı estui ğana bar. Tüngi onnan köp asırmay wyqığa jatadı. Aqsaqaldıñ kün sayın tınbay 8-9 sağatın oy eñbegine, şığarmaşılıq jwmısına arnaytın kestesine qayran qalmasqa bolmaydı. Bir äñgimelesip otırğanda jazuşı bolam deytin adamnıñ kem degende eki närseni eskerui tiis ekenin ayttı. Birinşisi, quattı körkem şığarmanıñ özegi men ajarı – adam tağdırı. Ekinşisi, käsibi jazuşı disciplinağa boy üyretkeni dwrıs. “Küzde jazam, tünde jazam, işip alsam ğana jazam” degenniñ bäri jüyesizdik häm işki tärtiptiñ naşarlığı, käsibiliktiñ joqtığı. Az-azdan bolsın künde jazu kerek, künde oqu kerek” dedi aqsaqal bir sözinde. Al men esteligimdi äzirge osı jerden qayıra twram  :)                                                Ğalım Boqaştñ facebook  paraqşasınan  

 

Related Articles

  • Attığa jol, auızdığa söz bermegen Twrım batır

    Är däuirde halıqtıñ pana twtar, qormal sanar qwrmetti azamattarı boladı, solardıñ biri zamanı Attığa jol, auızdığa söz bermeytin, batırlığımen halqı jaqta twrıp, mınau ortası men mekenin qorğau jolında sırt jauğa ses bolıp kelgen Twrım batırdı tuğan halqı mäñgi wmatpaydı. Twrım bala küninen baluandığımen, qamşıgerligimen atı şıqqan, eseyip at jalın tartıp mine köz alartqan jaularınıñ betin qaytarıp közge tüskendikten «bwl öñirde Twrım bar» dep sırt jaular attap baspaytın bolğan. Twrım ömiriniñ soñında ziratın qazıp, qabırın twrğızıp qoyıp qajılıq saparğa attanıp, qaytarında bügingi Semey öñiri mañına kelgende twyıqsız dünie salıp, jol joldastarı süyekte bwzbay Sarterektegi özi äzirlep ketken qabırğa jetkizip, el, jwrtına tabıs etidi. Iteli ruınıñ bir mwnşa atası Ajı güñ bolıp

  • «Sen esirke, tınış wyıqtat, baq sözime!» /ABAY/

    «Sen esirke, tınış wyıqtat, baq sözime!» /ABAY/

    Bizdiñ qazaqta «malğa dostıñ maldan basqa mwñı joq» – «maldan boğı ğana böten» talay jarımes Abaydıñ atına neşe türli söz aytqan. Onıñ işinde saudager ğana emes, özin “söz wstağan”, “el wstağan” sanaytındar da boldı. Bwlarğa Abaydıñ özi jauap berip ketken: «Tınış wyıqtat, sen esirke, baq sözime!». Al, anau jigit «maldıñ buımen» negizgi oyın dwrıs jetkize almağan siyaqtı. Ol, «Qwnekeñ malın şığındap, Abaydı oqıtıp, jağday jasamağanda qalay bolar edi… Biz de sol Qwnekeñ siyaqtımız…» degendi aytpaqşı boldı – au deymin… Qwnekeñ qayda, sen qayda… «Quatı küşti nwrlı söz, Quatın bilgen abaylar…» – deydi Abay. Sözdiñ quatın bilmegen öte qiın, küyip qaluıñ mümkin… Osı arada Britaniyanıñ Prem'er – ministri bolğan Bendjamin Dizraelidiñ

  • Mırjaqıp Dulatov türmede jatqanda jazğan öleñi

    Mırjaqıp Dulatov türmede jatqanda jazğan öleñi

    Jeke arhivimnen tabılğan qwndı mwrağat «Mırjaqıp Dulatov türmede jatqanda jazğan öleñi) Bwl öleñdi 1980 – jılı Ör Altaydıñ Köktoğay audanına qarastı Düre auılında 61 jastağı Qauan Orınbasarwlı degen aqsaqal aytqanınan jeke arhivimde saqtalıp qalğanınan tauıp oqırmanmen bölisip otırmın. Ay, qwday – au, aqqa jaq, Öziñi ayan men naqaq. Aqiqat degen jolıñnın, Abıroyıñdı aşpa haq. Ayatbenen qadısqa, Alla niet aq iske. Jan almasam joq edi-au, Jaza tartsın degen baq. Meni sottap baylatıp, Zığırdandı qaynatıp. Masayrasın mäz bolıp, Qinağandı öziñ tap Jaqın jerden jau şığıp, Maqül isten dau şığıp. Dwşpan üstap qolımnan, Itter tistep tonımnan. Jaman tosu bolğan şaq, Tütqın bolıp tarığıp, Jalğız jatıp zarığıp, Aşu qısıp oydı alıp, Dert jäyilip boydı

  • Ğalım Boqaş mereyli 50 jasta

    Ğalım Boqaş mereyli 50 jasta

    Altyn Magauina Bügin Atamızdıñ eñ jaqın şäkirtteriniñ biri, bizdiñ bauırımız, qazaqtıñ maqtan twtatın jastarınıñ biri Ğalım Boqaş mereyli 50 jasqa tolıp otır. Biz üşin bwl kün – jay ğana Ğalımnıñ tuğan kün emes, bwl – onıñ jartı ğasırlıq önegeli ömir jolınıñ, adal eñbeginiñ, biik parasat pen adamgerşiliginiñ merekesi. Biz Ğalımdı tek tereñ bilimi üşin emes, ülken jüregi üşin qadirleymiz. Ğalımnıñ älemniñ eñ bedeldi oqu orındarınıñ biri – Oksford universitetinde bilim alıp, “Azattıq radiosında jemisti eñbek etip, büginde Amerika Qwrama Ştattarınıñ memlekettik qızmetinde abıroylı jwmıs atqarıp jürgeni onıñ tabandılığınıñ, bilimge qwştarlığınıñ jäne eñbekqorlığınıñ ayqın körinisi. Alayda adamnıñ şınayı bağası onıñ qızmetimen nemese jetken jetistikterimen ğana ölşenbese kerek. Adamnıñ qadiri onıñ jüreginde,

  • Qazaq etnogeneziniñ dağdarısı ham jaña koncepciya

    Qazaq etnogeneziniñ dağdarısı ham jaña koncepciya

    Arma ağayın! Şağın saraptama Birinşi, qazaq etnogeneziniñ dağdarısı kele jatır. Dağdarısqa qarsı qazaq etnogeneziniñ jaña koncepciyasınıñ jasalmauı alañdatadı. Biz qazir 18 ğasırlardağı qazaq han-swltandarı qabıldağan etnogenezdik koncepciyasımen äli ömir sürip kele jatırmız. Odan keyingi üş ğasırda kolonizaciyalıq kiriptarlıq etnogenezdik jaña koncepciyanı qabıldauğa häm transformaciyalauğa mwrsat bermedi. Qoldanıstağı qazaq şejiresin aşıp qarañız, rular şejiresiniñ koncepciyası 18 ğasırlarda qabıldanğan mizamğa säykes keledi. Tipti şejiredegi atalıq rular sol ğasırdağı qandayda bir tarihi twlğadan (batırdan) bastau aladı nemese şejiredegi atı atalatın rular 18- ğasırğa barıp toqtaydı, arı qaray üzik-üzik. Bwl 18- ğasırdağı jaugerşilik zamannıñ talabına say swrıptalğan qazaq etnogeneziniñ körinisi edi. YAğni qazaq şejiresiniñ koncepciyası qazaq etnogeneziniñ modelin qalıptadı. Ekinşi, sayasi jäne mädeni şeşimderdiñ

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: