|  |  | 

Twlğalar Ädebi älem

Bolam deytin adam kem degende eki närseni eskerui tiis…

Muhtar , Galim

klassik jazuşısı Mwhtar Mağauin men şığıstanuşı-jurnalist Ğalım Boqaş

Aqpannıñ ortası men säuirdiñ basında eki märte AQŞ-qa issaparmen barğanımda Vaşingtonnıñ ortalığınan kölikpen qırıq minuttay jüretin jerde – Merilend ştatınıñ Rokvill qalasında twrıp jatqan qazaqtıñ klassik jazuşısı Mwhtar Mağauin aqsaqalmen jüzdesip, jata-jastana äñgimelesip qayttım. Jası 77-den asqan şağında da özine tän jazu dağdısı men disciplinasınan aynımağan eken. Qazirgi kün tärtibi şamamen mınaday. Tañerteñ twrğasın qazaqşa tañğı as işedi: bal qosqan jılı su, şağın qwtıdağı jen'şen' twnbası, irimşik, avokado men may jaqqan aq nan, bir jilik suıq qoy eti, süt qatqan şay. Sosın birden jazu bölmesine kirip ketedi. Sırt-sırt etken maşinka dauısı üzilmeydi. Tüs uağında jartı sağatqa şığıp, üy işinde, patio-balkonda ayaq jazıp jüredi. Qolına nemeresi sıylap, qattı tapsırıp ketken adım sanağış sağatın tağıp aladı. “Jağanbike künine mıñ jarım qadam jür degen, soğan toltıruım kerek, internet arqılı qaşıqtan qadağalap otıradı eken” deydi. Sosın üyde qızmet qıluğa äzir adamdarı bola twra eşkimdi äurelemey özi bir tostaq şayı men susının qwyıp alıp, qayta bölmesine kirip ketedi. Keşke deyin bas-ayağı keminde jeti sağat tapjılmay otırıp jazadı. Jazu bölmesiniñ üş qabırğası tügel şını esikti biik kitap söresi. AQŞ-qa äketken kitaptarınıñ deni – özi süyip oqitın älemdik klassikter, ädebiettanu boyınşa körneki jazbalar men türki-moğol jwrtınıñ tarihına qatıstı jazılğan fundamentaldıq eñbekter. Sörelerge bala-şağasımen tüsken fotolar da qoyılğan. Bir bwrışta – terige salınğan Şıñğıshannıñ alıp sureti. Men barğan kezde İliyas Esenberlin turalı 120 bettik esteligin ayaqtap, köñili köteriñki jürdi. Bwl estelikti jazu kezinde ärbir derekti akademiyalıq däldikpen ölşep, Qazaqstandağı kitaphanasınan köptegen qwjattar aldırumen boldı. Almatıda twratın qızı Ayğanım aytqan sätinde älgi qwjattı jazuşı twrğan päterden tauıp, WhatsApp-pen ağası Edigege salıp jiberedi, Edekeñ onı dereu äkesine printerden şığarıp bere qoyadı. Sol sebepti Rokvildegi üydiñ qonaq kütetin orta bölmesinde twrğan Brother printeri – aqsaqaldıñ maşinkasınan keyin üzdiksiz ün şığarıp twratın ekinşi qwrılğı. Jazu üsteliniñ üstinde maşinkasınan bölek qalam men qarındaş, qayşı, wstaranıñ jüzi, öşirgiş pen ştrih-korrektor jatadı. Maşinkamen tergen jazbasın äueli bir süzip oqıp, ştrih-korrektormen qatelerin tüzep şığadı. Sosın qayta köşirip basadı. Taza köşirmeni Edekeñ jaqın bir adamdarına komp'yutermen teruge jiberedi. Ädebi şığarmaların tek qalammen jazatın aqsaqal publicistika men maqalalarğa kelgende jazu maşinkasın qolaylı köredi. Keşki sağat altıdan asa jazuşı bölmesinen şığadı. Sosın är taraptan kelip as üyge jinala bastağan bala-şağasımen häm nemerelerimen birge keşki asqa otıradı. Edekeñ qızmetinen, kelini Altın men Baqıtjamal äjemiz sırttağı şaruaların pısıqtap üyge oraladı. Odan bölek qay elde twrsa da, bwl şañıraqtı aqsaqal men Edekeñniñ üş jwrtınan kelgen ağayın-tuıs pen bala-şağa türli sebeppen uaqıtşa panalap jatadı. Bireui qonıs audaruşı, bireui bilim izdeuşi degendey. AQŞ-tağı sayasi ahual men halıqaralıq oqiğalar turalı bizben äñgimelesip bolğan soñ jazuşı Dell degen noutbugın aşıp, bir jarım sağattay Qazaqstannıñ, Qıtay men Moñğoliyanıñ qazaqşa sayttarın qaraydı. Sosın orıs tilinde amerikalıq jäne reseylik birneşe sayttı oqidı. Keyde Baqıtjamal äjemiz ekeui YouTube-tan tarihi teleserial körip otıradı. Äzirşe internette igergen taraptarı – osılar. Äleumettik jeliler turalı estui ğana bar. Tüngi onnan köp asırmay wyqığa jatadı. Aqsaqaldıñ kün sayın tınbay 8-9 sağatın oy eñbegine, şığarmaşılıq jwmısına arnaytın kestesine qayran qalmasqa bolmaydı. Bir äñgimelesip otırğanda jazuşı bolam deytin adamnıñ kem degende eki närseni eskerui tiis ekenin ayttı. Birinşisi, quattı körkem şığarmanıñ özegi men ajarı – adam tağdırı. Ekinşisi, käsibi jazuşı disciplinağa boy üyretkeni dwrıs. “Küzde jazam, tünde jazam, işip alsam ğana jazam” degenniñ bäri jüyesizdik häm işki tärtiptiñ naşarlığı, käsibiliktiñ joqtığı. Az-azdan bolsın künde jazu kerek, künde oqu kerek” dedi aqsaqal bir sözinde. Al men esteligimdi äzirge osı jerden qayıra twram  :)                                                Ğalım Boqaştñ facebook  paraqşasınan  

 

Related Articles

  • 14 naurız – Matematikter küni

    14 naurız – Matematikter küni

    Kafedra professorı Matematikter künine arnalğan «Tañğı Studio» tañğı şouında 15 naurız, 2025 14 naurız – Matematikter künine oray «Tañğı Studio» tañğı şouınıñ qonağı belgili ğalımdar: fizika-matematika ğılımdarınıñ doktorı, professor Qangujin Baltabek Esmatwlı men PhD-doktor Jwmabay Mädibaywlı boldı. Efirde olar matematikanıñ mañızdılığın, merekeniñ tarihın, qazaq matematikteriniñ ğılımnıñ damuına qosqan ülesin talqıladı. Professor Baltabek Esmatwlı matematikanıñ ğılımdardıñ patşayımı sanalatındığına toqtaldı. Ol bir jağınan ğılımi bilimniñ şıñında twrsa, ekinşi jağınan basqa pänderdiñ damuına negiz bolatın kömekşi ğılım ekenin atap körsetti. Ğalım şeksizdik pen matematikalıq esepteulerdiñ däldigin bildiretin π sanınıñ şığu tarihına da toqtaldı. Doktor Jwmabay Mädibaywlı bwl künniñ 1988 jıldan bastap «π sanı küni» (π – irracional san, şamamen 3,14142… teñ) retinde toylana

  • Memlekettik til: Qauqarlı ma, älde äli de deklaraciya ma?

    Memlekettik til: Qauqarlı ma, älde äli de deklaraciya ma?

     Serik Erğali Suretter: aqmeshit-zhastary.kz, democrat.kz sayttarınan alındı. Ata Zañ jobasınıñ talqısı Qazaqstandağı eñ sezimtal, eñ wzaq talqılanıp kele jatqan mäseleniñ biri — memlekettik tildiñ naqtı märtebesi. Konstituciyada qazaq tili memlekettik til dep jazılğanına otız jıldan astı. Alayda qoğamdağı şınayı swraq äli de aşıq: qazaq tili — basqarudıñ tili me, älde simvoldıq märtebedegi til me? Til mäselesi nelikten şeşilmey keledi? Sebebi biz wzaq uaqıt boyı tilge: – mädeni qwndılıq retinde ğana qarap keldik; – onı memlekettik basqaru tili retinde naqtı bekitpedik. Nätijesinde: – Konstituciyada bir mätin, – täjiribede basqa jağday qalıptastı. Bwl qayşılıq tildiñ emes, konstituciyalıq ayqındıqtıñ älsizdiginen tuındadı. 9-baptağı bastı tüyin Joba boyınşa: 1. Qazaqstan Respublikasınıñ memlekettik tili – qazaq tili. 2. Memlekettik wyımdarda

  • Ateister men täñirşilderge mıñ alğıs! 

    Ateister men täñirşilderge mıñ alğıs! 

    Eldes Orda Suret: Avtordıñ jeke arhivinen alındı. Qazaq qoğamında jaña intellektualdıq kezeñ tuıp keledi. Birinşi, qazirgi qazaq qoğamında senim mäselesine qatıstı pikirtalastardıñ küşeyui kezdeysoq qwbılıs emes. Bwl degeniñiz äleumettik jelilerdiñ, aşıq aqparattıq keñistiktiñ jäne jahandıq intellektualdıq ağımdardıñ ıqpalımen qalıptasqan jaña qoğamdıq oylau formasınıñ körinisi. Ateistik közqarastardıñ aşıq aytıluı, täñirşildik ideyalardıñ qayta jañğıruı jäne dästürli dini orta arasındağı pikir qaqtığısı ziyalı ortada alañdauşılıq tudırğanımen, şın mäninde bwl qwbılıs qoğamnıñ ruhani älsireuin emes, sanalı izdeniske bet bwrğanın körsetedi. Ekinşi, wzaq uaqıt boyı qazaq qoğamındağı dini diskurs negizinen MONOLOGTIQsipatta boldı. Uağız aytıldı, al tıñdauşı tarap onı talqılausız qabıldauğa tiis edi. Swraq qoyu kümänmen, kümän älsiz imanmen teñestirildi. Mwnday ortada senim däleldeudi emes, qaytalaudı talap etti. Ğılımi

  • Oljas Süleymenov. Men bilem!.. 

    Oljas Süleymenov. Men bilem!.. 

    Serik Erğali Suretter: madeniportal.kz jäne S.Erğali mwrağattarınan alındı. «YA znayu!..» kitabınan üzindi-audarma. OSIRIS ZAÑI I Biz adamzat tarihın öte naşar bilemiz. XIX ğasırdıñ basında Napoleon älemge Mısırdı aştı, al ğalımdar bwl eldiñ qirandıların zerttep, onıñ şamamen b.z.d. III mıñjıldıqqa tiesili ekenin anıqtadı. Sol kezde adamzat tarihı tağı da qos mıñjıldıqqa tereñdey tüsti. Birneşe mıñjıldıq bwrın (men bilem) adamzat (nemese onıñ keybir böligi) tañbalı jazudı qoldanıp, jazıp jürgen. Bwl bilimderdi qalpına keltiru arqılı biz XX ğasırdıñ basında jasandı türde üzilgen tilimizdiñ tarihına qatıstı qoljeter şındıqtı qayta tanuımızğa tura keldi. 1926 jılı Bakude ötken alğaşqı türkologiyalıq kongresten keyin türkologiya ğılım retinde qalıptasa almadı… …2018 jılı Nazarbaev meni äñgimelesu üşin Aqordağa şaqırdı. Ülken üsteldiñ basında

  • Twrsın Jwmanbay «Üysinbay kitabı»

    Twrsın Jwmanbay «Üysinbay kitabı»

    Bwl Dağandel, Baqanas ölkesinen şıqqan bi Üysinbay Janwzaqwlı haqında qwrastırılıp jazılğan kitap. Tıñ tolıqtırılğan eñbekte bolıs Äldeke Küsenwlı, Dağandeli bolısınıñ basşıları men bilerimen qatar Äbdirahman Älimhanwlı Jünisov sındı aytulı twlğalar jaylı äñgime qozğalğan. Olardıñ el aldındağı eñbekteri, bilik, kesim – şeşimderi, halıq auzında qalğan qanattı sözderi men ömir joldarı, ata – tek şejiresi qamtılğan. Sonımen qatar mwrağat derekterindegi mälimetter keltirilgen. Kitapqa esimi engen erlerdiñ zamanı, üzeñgiles serikteri turalı jazılğan key maqalalar, jır –dastandar, üzindiler engen. Kitap qalıñ oqırman qauımğa arnalğan. Twrsın Jwmanbay «Üysinbay kitabı», - Jebe baspası, Şımkent qalası.134 bet tolıq nwsqasın tömendegi silteme arqılı oqi alasız. Üysinbay kitap kerey.kz

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: