ستاتيستيكا جانە شيكىزاتقا سۇيەنگەن ەكونوميكا

امەريكالىق Stratfor ساراپتاما ورتالىعىنىڭ سايتى جۋرناليست چارلز ۆان دەر لەەۋۆتىڭ «قازاقستان: ەكونوميكالىق دامۋعا قاتىستى بولجام مەن ناقتى جاعداي» دەگەن ماقالاسىن جاريالاعان. ماقالادا ەلدىڭ ۇلتتىق ستاتيستيكالىق اگەنتتىگى دەرەگىنشە، ورتالىق ازياداعى ەڭ ءىرى ەل – قازاقستاننىڭ ەكونوميكاسى بيىل العاشقى جارتى جىلدا 4,2 پايىزعا ءوستى دەپ كورسەتىلگەن. سالىستىرساق، بيىلعى ءبىرىنشى توقساندا ءوسىم 3,6 پايىزدى، ال 2016 جىلدىڭ العاشقى جارتى جىلىندا بار-جوعى 0,1 پايىزدى قۇراعان بولاتىن.

بۇل دەرەكتەر حالىقارالىق ەكونوميكالىق ۇيىمداردىڭ بولجامدارىنا قايشى كەلەدى. مىسالى، ازيا دامۋ بانكى (ادب) قازاقستاننىڭ بيىلعى ەكونوميكالىق ءوسىمى 2,6 پايىز، ال كەلەر جىلعا 2,9 پايىز دەڭگەيىندە بولادى باعالايدى. بىراق ادب كوممەنتاريىندە «2017 جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىنداعى كۇتپەگەن ەكونوميكالىق ورلەۋ» جايلى ايتىلعان. حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى (حۆق) ساراپشىلارى ەلدىڭ جالپى ىشكى ءونىمىنىڭ ء(جىى) ءوسىمى – 2,5 پايىز، ال وزبەكستاندا – 6 پايىز، تۇركىمەنستاندا – 6,5 پايىز بولادى دەپ سانايدى. ەڭ تومەن بولجام جاساعان ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنىڭ (ەقدب) مالىمدەۋىنشە، 2017 جىلعى ءوسىم 2,4 پايىز بولادى. بىراق چارلز ۆان دەر لەەۋۆ بۇل ۇيىمداردىڭ ەشقايسىسى ءجىى وسىمىنە قاتىستى «دۇرىس جۇيەلەنگەن نەمەسە سەگمەنتتىك تالداۋ» جاسامايدى دەپ جازادى.

الاقانداعى مۇناي. قىزىلورداداعى كەن ورنىنان تۇسىرىلگەن سۋرەت. 22 قاڭتار 2016 جىل.

ماقالادا قازاقستاننىڭ شيكىزات سالاسىندا ەجەلدەن تاۋەلدى ەل ەكەنىن كورسەتكەن. «ۇلتتىق ستاتيستيكا اگەنتتىگىنە سىلتەمە جاساعان Reuters اگەنتتىگىنىڭ جۋىرداعى ەسەبىنە سايكەس، 2017 جىلدىڭ العاشقى التى ايىندا قازاقستان 35,863 ميلليون توننا مۇناي مەن 6,691 ميلليون توننا گاز كوندەنساتىن وندىرگەن، بۇل تيىسىنشە 8,7 جانە 15,6 پايىز ءوسىم» دەپ جازادى Stratfor.

«مۇناي ساتۋعا ۇنەمى تاۋەلدى بولۋ ونەركاسىپ ءوندىرىسى مەن كاپيتال جۇمسالىمى مودەلىندەگى تەندەنتسيانى ايتارلىقتاي اۋىرلاتىپ وتىر. ونەركاسىپ ءوندىرىسى كورسەتكىشىنەن كوپ ءۇمىت كۇتۋگە بولاتىنداي كورىنگەنىمەن، ينۆەستيتسيالاردىڭ جالپى كورسەتكىشى قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ ءتۇرلى سالالارىندا قارجى رەسۋرستارى تاپشىلىعى بارىن كورسەتەدى، بۇل ءتىپتى اۋىر تيەدى، ويتكەنى ينۆەستيتسيانىڭ كوپ بولىگى جەر قويناۋىن پايدالانۋعا سالىنىپ، اۋىل شارۋاشىلىعى، قۇرىلىس جانە ءوندىرىس سياقتى وزگە سالالارعا جاناما زيان كەلتىرىپ جاتىر» دەپ جازادى Stratfor.

كوكپاردان ازيا چەمپيوناتى. استانا، 12 قىركۇيەك 2013 جىل.

كوكپار جانە الەمدەگى العاشقى المالار

ۇلىبريتانيانىڭ Guardian گازەتىندەگى «تاقىمىمداعى لاقتان ايىرىلمايمىن: قازاقستاندىق ەجەلگى سپورتتىڭ قازىرگى كۇيى» دەگەن ماقالاسىندا جۋرناليست ۋيلل بوست ات ۇستىندە وينالاتىن سپورت ءتۇرى – قازاقستاندا كەڭ تاراعان كوكپاردى «كوكپار سپورتى – دوپتىڭ ورنىنا باسى كەسىلگەن لاققا تالاساتىن پولو ويىنى سياقتى.ءتىپتى قازاقستان ءوزىن قازىرگى زامانعا لايىقتى، وزىق تەحنولوگيالى ەل رەتىندە كورسەتۋگە تىرىسقانىمەن، الگى ەجەلگى ويىن ونىڭ مادەنيەتىنىڭ نەگىزگى بولىگى رەتىندە ناسيحاتتالادى» دەپ سيپاتتاعان.

ماقالادا كوكپاردىڭ شىعۋ تاريحى «13-عاسىردىڭ باسىندا، ءتىپتى ودان دا ەرتەرەكتە ءومىر سۇرگەن شىڭعىسحاننىڭ شاباندوزدارىنان» باستالادى، ادەتتە بۇل ويىن اۋىلدار اراسىندا وينالادى، ويىن الاڭى كوبىنەسە كوشپەندىلەردىڭ قونىستارى اراسىنداعى قاشىقتىققا سوزىلاتىن دەپ جازىلعان. اۆتوردىڭ جازۋىنشا، قازىر كوكپار «كاسىپقويلار ويىنىنا» اينالىپ بارادى. قازاقستان تاريحىنىڭ نەگىزگى داۋىرلەرىن شولىپ وتكەن Guardian «وتكەندى جاڭعىرتۋ مەن قازاقستاننىڭ 21-عاسىرداعى جىلتىراعان، جەتىلدىرىلگەن پوستمودەرندىك ارحيتەكتۋراسىن، ءسان-سالتاناتى كەلىسكەن دۇكەندەرىن، جاسىل ەنەرگيانى ناسيحاتتاۋ قيلى انوماليالار مەن سالىستىرۋلارعا ۇلاستى. شىڭعىسحاننان تاراعان تايپالار بۇكىل موڭعوليا مەن ورتالىق ازياعا ءوز مادەنيەتىن تاراتتى، بىراق قازاقستانداعى سياقتى قازىرگى زامان مەن ەجەلگى دۇنيە اراسىنداعى كونتراست ايماقتىڭ ەش جەرىندە انىق بىلىنبەيدى. بۇعان قوسا، بۇل ءوزارا ارەكەتتەستىك قازاقتىڭ كاسىپقوي كوكپارىنداعىداي ەش جەردە بىلىنبەيدى» دەپ تۇيىندەيدى.

وسى اپتادا باتىس باسىلىمدارىنداعى قازاقستان تاقىرىبى العاشقى المالار قازىرگى قازاقستان تەرريتورياسىندا وسكەن دەگەن مالىمدەمەلەردى جاريالاۋمەن جالعاستى. ۇندىستاندىق Hindu گازەتىندە «قازىرگى المالاردىڭ شىعۋ ىزدەرى قازاقستانعا جەتەلەيدى» دەگەن ماقالادا امەريكالىق Boyce Thompson ينستيتۋتىنىڭ قاتىسۋىمەن جۇرگىزىلگەن جۋىرداعى زەرتتەۋ دەرەكتەرى قازىرگى المالاردىڭ وتانى قازاقستاننىڭ تاۋلى بولىگى، ناقتى ايتقاندا – تيان-شان تاۋ تىزبەگىنىڭ باتىس بولىگى ەكەنىن كورسەتەدى دەپ جازعان. «جيحانكەزدەر جىبەك جولى ارقىلى شىعىس پەن باتىسقا بارىپ جۇرگەن كەزدە جابايى اعاشتاردا ءوسىپ تۇرعان ەڭ شىرىندى جەمىستىڭ – المانىڭ دانەگىن اكەلىپ جۇرگەن […] زەرتتەۋشىلەردىڭ ايتۋىنشا، اقىرى بۇل ەجەلگى سۇرىپتاۋ قازىرگى كەزدە وسەتىن المانىڭ جەتى جارىم مىڭ ءتۇرىنىڭ پايدا بولۋىنا ۇلاستى» دەپ جازادى The Hindu.

الماتى اپورتى مەن المالارى جايىندا وتكەن «الماتى دەگەن ءبىز » كورمەسىنە كەلگەن كورەرمەن. الماتى، 30 قىركۇيەك 2015 جىل.

تاقىرىپتى لوندوندا جالعاستىرادى. ۇلىبريتانيانىڭ Daily Mail تابلويدىندا «المانىڭ شىعۋ تەگى: ەۋروپاعا جەمىستى 10 مىڭ جىل بۇرىن جىبەك جولى ارقىلى ساياحاتتاعان ساۋداگەرلەر اكەلگەن، ولار قازاقستاندا جۇلىپ العان [جەمىستەردىڭ] تىستەلگەن قالدىعىن لاقتىرىپ تاستاپ وتىرعان» دەگەن ماقالا شىقتى. بۇعان قوسا، ماقالادا جەر جۇزىنەن جينالعان المانىڭ 117 ءتۇرىنىڭ دنك-سىن سالىستىرىپ، العاشقى الما اعاشتارى قازىرگى قازاقستاننىڭ تاۋلى اۋداندارىندا وسكەن دەپ ۇيعارعان عىلىمي زەرتتەۋدىڭ جۋىردا جاريالانعان ناتيجەلەرىن سيپاتتايدى. المانىڭ قازىرگى ءتۇرى «قازاق» الماسى ەۋروپاداعى ءدامى قىشقىل رانەت الماسى اعاشتارىمەن بۋدانداسىپ، قازىر ءبىز بىلەتىن سورتتاردىڭ پايدا بولۋىنا تۇرتكى بولدى دەلىنگەن زەرتتەۋدە.

اپورتتىڭ ەكەۋىنىڭ سالماعى ءبىر كيلوگرامنان اسادى. الماتى، 16 قىركۇيەك 2012 جىل.

اتاۋى الماعا بايلانىستى قازاقستاننىڭ ەڭ ءىرى قالاسى الماتىدا كەي ەنتۋزياست جاندار ايگىلى اپورت الماسى سورتىن قالپىنا كەلتىرۋگە تىرىسىپ جۇرگەنى بەلگىلى. سوۆەت وداعى كۇيرەگەننەن كەيىن الماتى ماڭىنداعى الما باقتارىنىڭ كوبىن ءۇي سالۋ ءۇشىن كەسىپ تاستاعان نەمەسە قاراۋسىز قالدىرىپ قۇرتقان بولاتىن. اۋىل شارۋاشىلىعى كۇيرەگەننەن كەيىن بۇكىل ەلدە الما جانە وزگە جەمىستەردى ءوسىرۋ ازايدى. ەندى قازاقستان الماعا سۇرانىسىن كوبىنەسە يمپورت ەسەبىنەن قاناعاتتاندىرادى، ەل جىل سايىن 100 مىڭ تونناداي الما ساتىپ الادى. كەيىنگى جىلدارى الگى يمپورتتىڭ كوپ بولىگىن پولشادان كەلەتىن بولىپ ءجۇر.                                                                           ازات ەۋروپا / ازاتتىق راديوسى