|  |  | 

رۋحانيات الەۋمەت

جۇيرىكتەن جۇيرىك وزدى جارىسقاندا

رۋحاني جاڭعىرۋ

                      اتامەكەنگە اق شاشۋ…

         جۇيرىكتەن  جۇيرىك  وزدى  جارىسقانداIMG_3450

باعزى زاماننان بەرى بابالارىمىزدىڭ جەڭىسى دە جەتىستىگىدە جىلقىمەن  ولشەنگەن عوي،  سوندىقتان بولار «اتتى ەر ساقتايدى، ەردى ەل ساقتايدى» دەپ  دانىشپان حالقىمىز بەكەر ايتپاعان. ەر جىگىتتىڭ بەس قارۋىنىڭدا ءبىرى دە وسى ات، كەزىندە اقان سەرىنىڭ قۇلاگەرى، قابانبايدىڭ قۋباس اتى، جانىبەكتىڭ  كوك دونەنى، مارعابىلدىڭ  قارا قاسقاسى دا وسىعان دالەل. بىلاي  ايتقاندا قازاقتى اتتان ءبولىپ قاراۋدىڭ ءوزى كۇنا سەكىلدى.

كەزىندە ات قۇلاعىندا ويناپ،  بىردە كوكپار تارتسا، بىردە بايگەگە اتتارىن قوسىپ، ءتورت ماۋسىم  بويى  جەلدىڭ وتىندە، مالدىڭ شەتىندە،   اتتىڭ  جالىندا، تۇيەنىڭ قومىندا كوشىپ جۇرگەن كوشپەندىلەردىڭ ۇرپاعىمىز دەيتىنىمىز دە سودان. قازاق قاي جەردە بولسا دا قازاقتىعىن ىستەيدى دەمەكشى، شەت ەلدەن  اتامەكەنىن اڭساپ  كەلگەن، اسىرەسە قىتاي ەلىنەن وتانىنا ورالعان  قانداستارىمىزدىڭ كوبى ات قۇلاعىمەن ويناپ وسكەن جاندار.IMG_3385

مىنە، ەگەمەندى ەل بولىپ، ەسىمىزدى جيناعالى اتامەكەنگە قانشاما  قانداستارىمىز قونىس اۋداردى دەسەڭىزشى،  سولاردىڭ ىشىندە تالاي اقىن، جازۋشى، ونەرپازدار، بىلىكتى ماماندار، ساۋداگەر، مال شارۋاشىلىعى بولسىن ۇلەسىن قوسىپ جاتقاندارى دا  جەتىپ ارتىلادى.

ءوز ەلىنە كەلىپ، وزەگىندەگى  جۇرگەن وكىنىش-قايعىلارى سەيىلىپ شات-شادىمان تىرلىك كەشكەن قانداستارىمىزدىڭ  قاتارىندا  اتقا مىنەر، ۇلتجاندى ازاماتتار   از ەمەس. سولاردىڭ اراسىنداعى سەتەرحان، بەيسەن، مۇراتجان، ەردىبەك، قادىرنۇر قابىلەت،  تاعىدا اتى اتالماعان بەلسەندى ازاماتتار    الماتى وبىستىق بايگە فەدەراتسياسىمەن بىرلەسىپ   ەل باسىنىڭ رۋحاني  جاڭعىرۋ ماقالاسى اياسىندا جانە ءبىرىنشى مامىر بىرلىك مەرەكەسىنە  وراي تالدىقورعاننىڭ  اتشابارىندا «اتامەكەنگە اق شاشۋ» اتتى ات بايگەسىن ۇيىمداستىردى.IMG_3418

ءانۇرانىمىز  ورىندالىپ، اقساقالدى اتالارىمىزدىڭ اقباتاسى بەرىلىپ، اق  جاۋلىقتى  انالارىمىزدىڭ اق شاشۋى شاشىلىپ باستالعان ءدۇبىرلى دۋمان اۋەلەگەن انگە  ۇلاستى.

ەڭ قىزىعى 125 كگ كوك قوشقاردى كوتەرۋ بولدى. بىلەكتىلەر مەن جۇرەكتىلەردىڭ بۇل سىنىندا  كوكسۋ  اۋدانىنان كەلگەن   ميراس ەسىمدى  اتانجىلىكتى ازامات  وسى قوشقاردى  30  مارتە كوتەرىپ،  حالىقتىڭ تاڭدايىن قاقتىردى.

بۇل ۇلى دالا ءتوسىن دۇبىرلەتكەن بايگەگە قاتىسۋعا   ارىسى وسكەمەننەن  بەرىسى  الاكولدەن  تالاي  تويلاردا  توپجارگان سايگۇلىكتەر  جينالدى. جارىس تاي ، قۇنان، توپ بايگە جانە ۇلى الامان بايگە بولىپ ءتورت كەزەڭمەن وتكىزىلدى.IMG_3430

ءبىرىنشى كەزەڭدە 5 شاقىرىمعا جارىسقا تۇسكەن  37 تايدىڭ   اراسىنان  وزىپ كەلگەن  جامبىل اۋداندىق قابىلەت ءناسىرحانۇلىنىڭ اقاۋكەرى جۇلدەگە تىگىلگەن تايدى جەتەلەدى. ال 11 شاقىرىمدىق قۇنان بايگەگە 40 قۇنان باقتارىن سىنادى. مۇندا  «بايسەركە اگرودان»  كەلگەن  تەمىرحان دوسمۇحامەتوۆتىڭ    «ولجا» اتتى تورىسى  قارا ءۇزىپ كەلىپ، جۇلدەگە تىگىلگەن قوس قۇناندى جەتەكتەپ قايتتى.  ال توپ بايگەدە  شاشاسىنا شاڭ جۋىتپاعان جامبىل اۋداننىنان كەلگەن باعىداتتىڭ  باقتورىسى تىگىلگەن 5 جىلقىنى الدىنا سالدى. ال ۇلى الامان بايگەنىڭ  باس جۇلدەسىنە  تىگىلگەن 7 جىلقىنى قاراتال اۋداننان كەلگەن  مەيرحان بۇلعىنوۆتىڭ  «كوبيت» اتتى جيرەنىنىڭ  يەسىنە بۇيىردى. بايگەنىڭ بۇل ءتۇرى بويىنشا جەتى ورىنعا اقشالاي سىيلىقتار بەرىلدى. ال قالعان ءۇش ءتۇرى بويىنشا بەس ورىنعا جۇلدە تاعايىندالىپ، ولارعادا 500 مىڭ تەڭگە مەن 30 تڭگە ارالىعىنداعى اقشالاي سىيلىقتارمەن ماراپاتتالدى.IMG_3364

«ەلگە ەل قوسىلسا قۇت،  ەلدەن ەل كەتسە جۇت» دەمەكشى  كەلەشەكتە  بىرلىگىمىز نىعايىپ، حالقىمىزدىڭ  سانى كوبەيىپ، وسىلايشا  ەلىمىزدىڭ ەڭسەسىن كوتەرۋگە بارىنشا ات سالىسا تۇسسەك نۇر ۇستىنە  نۇر بولار ەدى.  وسى وتكىزىلگەن  ءدۇبىرلى دودا دا  وسىنداي ماقساتتى كوزدەپ، ۇلتىمىزدىڭ  قاسيەتتى سالت داستۇرلەرىن  جاڭعىرتۋعا  باعىتتالعانى داۋسىز. «جۇيرىكتەن جۇيرىك وزار جارىسقاندا» دەيدى عوي حالىق ءتامسىلى. مىنە، وسى بايراقتى  بايگەدە ناعىز جۇيرىكتەر وزدەرىنىڭ مىقتىلىعىن دالەلدەپ، جۇرتشىلىقتىڭ قوشەمەتىنە بولەندى.IMG_3386

 

                                                                سالتانات قۇمارحان

                                                                       سالقۇمار

kerey.kz

Related Articles

  • جاستار قالاسىنداعى رۋحاني كەش: الماتى اسپانى اباي اندەرىمەن كومكەرىلدى

    جاستار قالاسىنداعى رۋحاني كەش: الماتى اسپانى اباي اندەرىمەن كومكەرىلدى

    ءامىربولات قۇسايىنۇلى اباي كۇنى قارساڭىندا الماتى قالاسىندا اشىق اسپان استىنداعى ساحنادا مىڭداعان كورەرمەندەر قازاقستان رەسپۋبليكاسى مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ «ۇلتتىق كينونى قولداۋ مەملەكەتتىك ورتالىعى» قولداۋىمەن تۇسىرىلگەن ابايدىڭ تۇڭعىش شىعارمالار جيناعىنىڭ جارىق كورۋ تاريحىن بايانداعان «العاشقى كىتاپ» اتتى دەرەكتى ءفيلمدى تاماشالادى، دەپ جازادى Muztaumedia.kz. دوكۋدراما جانرىنداعى بۇل دەرەكتى فيلم قازاقتىڭ نەشە عاسىرلىق رۋحاني تاريحىنداعى تاڭ قالارلىق ۇلى وقيعا — 1909 جىلى پەتەربور قالاسىندا يلياس بوراگانسكي باسپاسىنان جارىق كورگەن ابايدىڭ تۇڭعىش كىتابىنىڭ قيلى تاعدىرىن بەينەلەگەن. فيلم جالعىز ءوزى تۇتاس ءبىر الەم جاساپ، شىعارماشىلىقپەن اينالىسقان نەبارى جيىرما جىلدىڭ ىشىندە قازاقتىڭ ءتىلىن دە، كوركەمدىك، ەتيكالىق تانىمىن دا كۇرت وزگەرتىپ، بۇرىن-سوڭدى تۇرىك جۇرتى جەتپەگەن بيىككە كوتەرگەن ابايدىڭ العاشقى كىتابى قالاي باسىلىپ شىقتى، اباي كوزى تىرىسىندە ءوزىنىڭ

  • «سەن ەسىركە، تىنىش ۇيىقتات، باق سوزىمە!» /اباي/

    «سەن ەسىركە، تىنىش ۇيىقتات، باق سوزىمە!» /اباي/

    ءبىزدىڭ قازاقتا «مالعا دوستىڭ مالدان باسقا مۇڭى جوق» – «مالدان بوعى عانا بوتەن» تالاي جارىمەس ابايدىڭ اتىنا نەشە ءتۇرلى ءسوز ايتقان. ونىڭ ىشىندە ساۋداگەر عانا ەمەس، ءوزىن ء“سوز ۇستاعان”، “ەل ۇستاعان” سانايتىندار دا بولدى. بۇلارعا ابايدىڭ ءوزى جاۋاپ بەرىپ كەتكەن: «تىنىش ۇيىقتات، سەن ەسىركە، باق سوزىمە!». ال، اناۋ جىگىت «مالدىڭ بۋىمەن» نەگىزگى ويىن دۇرىس جەتكىزە الماعان سياقتى. ول، «قۇنەكەڭ مالىن شىعىنداپ، ابايدى وقىتىپ، جاعداي جاساماعاندا قالاي بولار ەدى… ءبىز دە سول قۇنەكەڭ سياقتىمىز…» دەگەندى ايتپاقشى بولدى – اۋ دەيمىن… قۇنەكەڭ قايدا، سەن قايدا… «قۋاتى كۇشتى نۇرلى ءسوز، قۋاتىن بىلگەن ابايلار…» – دەيدى اباي. ءسوزدىڭ قۋاتىن بىلمەگەن وتە قيىن، كۇيىپ قالۋىڭ مۇمكىن… وسى ارادا بريتانيانىڭ پرەمەر – ءمينيسترى بولعان بەندجامين ديزراەليدىڭ

  • مىرجاقىپ دۋلاتوۆ تۇرمەدە جاتقاندا جازعان ولەڭى

    مىرجاقىپ دۋلاتوۆ تۇرمەدە جاتقاندا جازعان ولەڭى

    جەكە ارحيۆىمنەن تابىلعان قۇندى مۇراعات «مىرجاقىپ دۋلاتوۆ تۇرمەدە جاتقاندا جازعان ولەڭى) بۇل ولەڭدى 1980 – جىلى ءور التايدىڭ كوكتوعاي اۋدانىنا قاراستى دۇرە اۋىلىندا 61 جاستاعى قاۋان ورىنباسارۇلى دەگەن اقساقال ايتقانىنان جەكە ارحيۆىمدە ساقتالىپ قالعانىنان تاۋىپ وقىرمانمەن ءبولىسىپ وتىرمىن. اي، قۇداي – اۋ، اققا جاق، ءوزىڭى ايان مەن ناقاق. اقيقات دەگەن جولىڭنىن، ابىرويىڭدى اشپا حاق. اياتبەنەن قادىسقا، اللا نيەت اق ىسكە. جان الماسام جوق ەدى-اۋ، جازا تارتسىن دەگەن باق. مەنى سوتتاپ بايلاتىپ، زىعىرداندى قايناتىپ. ماسايراسىن ءماز بولىپ، قيناعاندى ءوزىڭ تاپ جاقىن جەردەن جاۋ شىعىپ، ماقۇل ىستەن داۋ شىعىپ. دۇشپان ءۇستاپ قولىمنان، يتتەر تىستەپ تونىمنان. جامان توسۋ بولعان شاق، تۇتقىن بولىپ تارىعىپ، جالعىز جاتىپ زارىعىپ، اشۋ قىسىپ ويدى الىپ، دەرت ءجايىلىپ بويدى

  • قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق.

    قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق.

    Zhalgas Yertay قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق. ول حالىقتىڭ ىشكى كۇشى مەن بيلىكتىڭ ساياسي ەركىنە قارايلاپ تۇر ەرتەرەكتەن باستايىق. باياعىدا قازاقتىڭ باستى پروبلەماسى سانىندا ەدى، ول راس. قازاقتار ءوز جەرىندە ازشىلىققا اينالعان-دى. ال قالادا قازاقشا ەستۋ قيىن بولاتىن. مەكتەپتەردە، ۋنيۆەرسيتەتتەردە، مەملەكەتتىك باسقارۋدا، بيزنەستە قازاق ءتىلى شەتتەتىلدى. سول كەزدە قازاق ءتىلىنىڭ تاعدىرى دەموگرافياعا تاۋەلدى ەدى. بۇل لوگيكا ۇزاق ۋاقىت دۇرىس سانالعان. بىراق بۇگىنگى قازاقستانعا قاراساق، جاعداي وزگەردى. قازاقتار كوپشىلىككە اينالدى. قازاق ءتىلىن تۇسىنەتىندەر مەن سويلەيتىندەر سانى بۇرىن-سوڭدى بولماعان دەڭگەيگە جەتتى. قازاق مەكتەبىنە باراتىن بالالاردىڭ سانى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. قازاق ءتىلى كۇندەلىكتى ءومىردىڭ نەگىزگى تىلىنە اينالدى. بىراق نەگە ءتىل ماسەلەسى ءالى وزەكتى بولىپ تۇر؟ ماسەلە سانعا ەمەس، ساناعا

  • قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    ارما اعايىن! شاعىن ساراپتاما ءبىرىنشى، قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى كەلە جاتىر. داعدارىسقا قارسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ جاڭا كونتسەپتسياسىنىڭ جاسالماۋى الاڭداتادى. ءبىز قازىر 18 عاسىرلارداعى قازاق حان-سۇلتاندارى قابىلداعان ەتنوگەنەزدىك كونتسەپتسياسىمەن ءالى ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتىرمىز. ودان كەيىنگى ءۇش عاسىردا كولونيزاتسيالىق كىرىپتارلىق ەتنوگەنەزدىك جاڭا كونتسەپتسيانى قابىلداۋعا ءھام ترانسفورماتسيالاۋعا مۇرسات بەرمەدى. قولدانىستاعى قازاق شەجىرەسىن اشىپ قاراڭىز، رۋلار شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى 18 عاسىرلاردا قابىلدانعان ميزامعا سايكەس كەلەدى. ءتىپتى شەجىرەدەگى اتالىق رۋلار سول عاسىرداعى قاندايدا ءبىر تاريحي تۇلعادان (باتىردان) باستاۋ الادى نەمەسە شەجىرەدەگى اتى اتالاتىن رۋلار 18- عاسىرعا بارىپ توقتايدى، ارى قاراي ۇزىك-ۇزىك. بۇل 18- عاسىرداعى جاۋگەرشىلىك زاماننىڭ تالابىنا ساي سۇرىپتالعان قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ كورىنىسى ەدى. ياعني قازاق شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ مودەلىن قالىپتادى. ەكىنشى، ساياسي جانە مادەني شەشىمدەردىڭ

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: