ЖҮЙРІКТЕН ЖҮЙРІК ОЗДЫ ЖАРЫСҚАНДА

| Apr 26, 2018

Рухани жаңғыру

Атамекенге ақ шашу…

ЖҮЙРІКТЕН ЖҮЙРІК ОЗДЫ ЖАРЫСҚАНДА

Бағзы заманнан бері бабаларымыздың жеңісі де жетістігіде жылқымен өлшенген ғой, сондықтан болар «Атты ер сақтайды, ерді ел сақтайды» деп данышпан халқымыз бекер айтпаған. Ер жігіттің бес қаруыныңда бірі де осы ат, кезінде Ақан серінің Құлагері, Қабанбайдың Қубас аты, Жәнібектің Көк дөнені, Марғабылдың Қара қасқасы да осыған дәлел. Былай айтқанда қазақты аттан бөліп қараудың өзі күнә секілді.

Кезінде ат құлағында ойнап, бірде көкпар тартса, бірде бәйгеге аттарын қосып, төрт маусым бойы желдің өтінде, малдың шетінде, аттың жалында, түйенің қомында көшіп жүрген көшпенділердің ұрпағымыз дейтініміз де содан. Қазақ қай жерде болса да қазақтығын істейді демекші, шет елден атамекенін аңсап келген, әсіресе қытай елінен отанына оралған қандастарымыздың көбі ат құлағымен ойнап өскен жандар.

Міне, егеменді ел болып, есімізді жйнағалы атамекенге қаншама қандастарымыз қоныс аударды десеңізші, солардың ішінде талай ақын, жазушы, өнерпаздар, білікті мамандар, саудагер, мал шаруашылығы болсын үлесін қосып жатқандары да жетіп артылады.

Өз еліне келіп, өзегіндегі жүрген өкініш-қайғылары сейіліп шат-шадыман тірлік кешкен қандастарымыздың қатарында атқа мінер, ұлтжанды азаматтар аз емес. Солардың арасындағы Сетерхан, Бейсен, Мұратжан, Ердібек, Қадырнұр Қабылет, тағыда аты аталмаған белсенді азаматтар Алматы обыстық бәйге федерациясымен бірлесіп Ел басының рухани жаңғыру мақаласы аясында және Бірінші мамыр бірлік мерекесіне орай Талдықорғанның атшабарында «Атамекенге ақ шашу» атты ат бәйгесін ұйымдастырды.

Әнұранымыз орындалып, ақсақалды аталарымыздың ақбатасы беріліп, ақ жаулықты аналарымыздың ақ шашуы шашылып басталған дүбірлі думан әуелеген әнге ұласты.

Ең қызығы 125 кг көк қошқарды көтеру болды. Білектілер мен жүректілердің бұл сынында Көксу ауданынан келген Мирас есімді атанжілікті азамат осы қошқарды 30 мәрте көтеріп, халықтың таңдайын қақтырды.

Бұл ұлы дала төсін дүбірлеткен бәйгеге қатысуға арысы Өскеменнен берісі Алакөлден талай тойларда топжарган сәйгүліктер жиналды. Жарыс тай , құнан, топ бәйге және ұлы аламан бәйге болып төрт кезеңмен өткізілді.

Бірінші кезеңде 5 шақырымға жарысқа түскен 37 тайдың арасынан озып келген Жамбыл аудандық Қабылет Нәсірханұлының Ақаукері жүлдеге тігілген тайды жетеледі. Ал 11 шақырымдық құнан бәйгеге 40 құнан бақтарын сынады. Мұнда «Байсерке агродан» келген Темірхан Досмұхаметовтың «Олжа» атты торысы қара үзіп келіп, жүлдеге тігілген қос құнанды жетектеп қайтты. Ал топ бәйгеде шашасына шаң жуытпаған Жамбыл ауданнынан келген Бағыдаттың Бақторысы тігілген 5 жылқыны алдына салды. Ал ұлы аламан бәйгенің бас жүлдесіне тігілген 7 жылқыны Қаратал ауданнан келген Мейрхан Бұлғыновтың «Көбит» атты жиренінің иесіне бұйырды. Бәйгенің бұл түрі бойынша жеті орынға ақшалай сыйлықтар берілді. Ал қалған үш түрі бойынша бес орынға жүлде тағайындалып, оларғада 500 мың теңге мен 30 тңге аралығындағы ақшалай сыйлықтармен марапатталды.

«Елге ел қосылса құт, елден ел кетсе жұт» демекші келешекте бірлігіміз нығайып, халқымыздың саны көбейіп, осылайша еліміздің еңсесін көтеруге барынша ат салыса түссек нұр үстіне нұр болар еді. Осы өткізілген дүбірлі дода да осындай мақсатты көздеп, ұлтымыздың қасиетті салт дәстүрлерін жаңғыртуға бағытталғаны даусыз. «Жүйріктен жүйрік озар жарысқанда» дейді ғой халық тәмсілі. Міне, осы байрақты бәйгеде нағыз жүйріктер өздерінің мықтылығын дәлелдеп, жұртшылықтың қошеметіне бөленді.

Салтанат Құмархан

Салқұмар

kerey.kz

Қазақ этногенезінің дағдарысы һам жаңа концепция

kerey.kz

Арма ағайын! Шағын сараптама Бірінші, қазақ этногенезінің дағдарысы келе жатыр. Дағдарысқа қарсы қазақ этногенезінің жаңа концепциясының жасалмауы алаңдатады. Біз қазір 18 ғасырлардағы қазақ хан-сұлтандары қабылдаған этногенездік концепциясымен әлі өмір сүріп келе жатырмыз. Одан кейінгі үш ғасырда колонизациялық кіріптарлық этногенездік жаңа концепцияны қабылдауға һәм трансформациялауға мұрсат бермеді. Қолданыстағы қазақ шежіресін ашып қараңыз, рулар шежіресінің концепциясы 18 ғасырларда қабылданған мизамға сәйкес келеді. Тіпті шежіредегі аталық рулар сол ғасырдағы қандайда бір тарихи тұлғадан (батырдан) бастау алады немесе шежіредегі аты аталатын рулар 18- ғасырға барып тоқтайды, ары қарай үзік-үзік. Бұл 18- ғасырдағы жаугершілік заманның талабына сай сұрыпталған қазақ этногенезінің көрінісі еді. Яғни қазақ шежіресінің концепциясы қазақ этногенезінің моделін қалыптады. Екінші, саяси және мәдени шешімдердің
КӨКБАЙ АТА ШЫҒАРМАЛАРЫ – ҚАЗАҚТЫҢ ӨРКЕНИЕТТІК ӨРЕСІНІҢ АЙҒАҒЫ

kerey.kz

Адамның бәрі бірдей емес. Ақыл-ойы еркін, мәнді, құнды дүниелер туғыза алатын, жасампаздық қуаты зор адамдар болады. Сол сияқты өркениеттік әлеуеті (потенциалы) зор халықтар болады. Ондай қасиет өзіндік құндылықтар жүйетін жасай алатын, ешкімге ұқсамайтын, терең тамырлы руханияты бар халықтарда болады. Қазақтың бүкіл тарихы мен мәдениеті біздің сондай халықтар санатына жататынымыздың айғағы. Сондай айғақ Абайдың ақындық мектебінің көрнекті өкілі Көкбай Жанатайұлы шығармашылығында молынан табылады… Кеше Семей қаласындағы Абайдың қорық- музейінде Көкбай Жанатайұлының 165 жылдығына арналған “Абайдан сабақ алдым бала жастан” атты әдеби кеш өтті. Зал белгілі абайтанушы, профессор Жандос Әубәкірдің тағылымы мол, әсерлі баяндамасын ерекше ынтамен тыңдады. Спикерді тыңдап отырып: “Біз Көкбайды тіпті білмейміз деуге болғандай екен ғой… Кейде тіпті жеңіл, үстірт
ҒАЛЫМ БОҚАШ. «Өзіне ар тұтқан, жаттан зар тұтады!»

kerey.kz

Екі мыңыншы жылдардың басында қазақ руханиятында ерекше басылымдар болды. Атап айтсақ, Атырау шәрінде шыққан «Алтын Орда» газеті болса, одан кейінгісі Алматы қаласында шығып тұрған «Жас қазақ», сондай-ақ «Шетел Әдебиеті» сынды газеттер еді. «Алтын Орда» газетіне Мейірхан Ақдәулетұлы, ал қалған екеуіне Талғат Ешен мен Ардақ Нұрғазы іспетті қазақтың интеллектуал азаматтары бас редактор болған еді. Бәрі де есімдері елге мәлім, ғажайып ақындар. Бәз біреулердің: «Журналист болмаса, ақын ешқашан жарытып газет шығара алмайды», – деген сыпсың сөздерінің ауызына құм құйып, әлгі әпербақан түсініктің аяғын көктен келтірген де осы талантты қаламгерлер болды. «Әдебиет порталы» «УАҚЫТ ПЕН КЕҢІСТІК…» айдарымен тек аталған осы басылымдар ғана емес, жаңа ғасырдың басында қазақ баспасөзінде жарық көрген небір жілікті жазбалар мен танымдық
Наурыз мерекесі құрметіне Панфилов көшесіндегі Сахнада «Ән қанатындағы Наурыз» атты дәстүрлі өнерде жүрген жас орындаушылардың ән кеші өтті.

kerey.kz

Бүгін Алматы қаласы әкімдігі Мәдениет басқармасының ұйымдастыруымен Панфилов көшесі бойындағы сахнада Наурыз мерекесіне арналған «Ән қанатындағы Наурыз» атты жас орындаушылардың дәстүрлі ән кеші жоғары деңгейде өтті. Алматы қаласы ХХ ғасырдың 30-жылдарынан бастап ұлт мәдениетінің ұйытқысы, ордасы қызметін атқарып келеді. Дәстүрлі өнердің ірі өкілдері, зерттеушілері осы қалада тұрып, еңбек етті. Қазір де профессионалдық типтегі дәстүрлі музыканың ең ірі ошағы – Алматы. Мұнда этномузыканың белгілі қайраткерлері, дәстүрлі домбырашы, қобызшы, сыбызғышы, әнші-термешілер әзірлейтін арнаулы орта және жоғары оқу орындары, өнер ұжымдары шоғырланған. Қазақ көне музыка аспаптарының жер бетіндегі жалғыз музейі мен еліміздегі жалғыз дәстүрлі өнер театры да осында. Соңғы уақыттары Алматы қаласында дәстүрлі өнерді насихаттап жүрген жас өнерпаздардың арнайы ән кеші өтпеп еді.
Тоқаев мырза тіл жайлы тағы бірдеңе депті

kerey.kz

Zhalgas Yertay Орыс тілінің мәртебесін еш төмендетпедік, оның бәрі күңкіл сөз деген екен. Қазақ тілінің де мәртебесі төмендеді деп байбалам салмаңдар деп ұрсыпты. Алдымен жауабы жоқ сұрақтардан бастайық. Тоқаев мырза, егер ештеңе өзгермесе, онда “тең” сөзінің “қатарға” ауысуы жай көз алдау әрекеті ме? Қоғамдағы градусты басуға талпыныс қана ма? Қазіргі мемлекеттік бюрократиялық аппараттың статус-квоны сақтап қалуға тырысуы деп бағаласа бола ма? Енді Тоқаев мырзаның әр сөзіне тоқталсақ.“Жаңа Конституция мәтінінің ресми құжат ретінде қазақ және орыс тілдерінде жариялануы көп нәрсені аңғартпай ма? Бұл жерде түсініктеме беріп, ақталудың өзі артық”Иә, қазіргі қазақ тілінің проблемасы да сол – қазақ тілі мен орыс тілінің құқықтық теңдігі мемлекеттік тілді кемсітіп тұр. Өйткені бюрократия құжаттарды орысша әзірлеп, кейін