ЖҮЙРІКТЕН ЖҮЙРІК ОЗДЫ ЖАРЫСҚАНДА

JÜYRİKTEN JÜYRİK OZDI JARISQANDA

| Apr 26, 2018

Ruhani jañğıru

Atamekenge aq şaşu…

JÜYRİKTEN JÜYRİK OZDI JARISQANDA

Bağzı zamannan beri babalarımızdıñ jeñisi de jetistigide jılqımen ölşengen ğoy, sondıqtan bolar «Attı er saqtaydı, erdi el saqtaydı» dep danışpan halqımız beker aytpağan. Er jigittiñ bes qaruınıñda biri de osı at, kezinde Aqan seriniñ Qwlageri, Qabanbaydıñ Qubas atı, Jänibektiñ Kök döneni, Marğabıldıñ Qara qasqası da osığan dälel. Bılay aytqanda qazaqtı attan bölip qaraudıñ özi künä sekildi.

Kezinde at qwlağında oynap, birde kökpar tartsa, birde bäygege attarın qosıp, tört mausım boyı jeldiñ ötinde, maldıñ şetinde, attıñ jalında, tüyeniñ qomında köşip jürgen köşpendilerdiñ wrpağımız deytinimiz de sodan. Qazaq qay jerde bolsa da qazaqtığın isteydi demekşi, şet elden atamekenin añsap kelgen, äsirese qıtay elinen otanına oralğan qandastarımızdıñ köbi at qwlağımen oynap ösken jandar.

Mine, egemendi el bolıp, esimizdi jynağalı atamekenge qanşama qandastarımız qonıs audardı deseñizşi, solardıñ işinde talay aqın, jazuşı, önerpazdar, bilikti mamandar, saudager, mal şaruaşılığı bolsın ülesin qosıp jatqandarı da jetip artıladı.

Öz eline kelip, özegindegi jürgen ökiniş-qayğıları seyilip şat-şadıman tirlik keşken qandastarımızdıñ qatarında atqa miner, wltjandı azamattar az emes. Solardıñ arasındağı Seterhan, Beysen, Mwratjan, Erdibek, Qadırnwr Qabılet, tağıda atı atalmağan belsendi azamattar Almatı obıstıq bäyge federaciyasımen birlesip El basınıñ ruhani jañğıru maqalası ayasında jäne Birinşi mamır birlik merekesine oray Taldıqorğannıñ atşabarında «Atamekenge aq şaşu» attı at bäygesin wyımdastırdı.

Änwranımız orındalıp, aqsaqaldı atalarımızdıñ aqbatası berilip, aq jaulıqtı analarımızdıñ aq şaşuı şaşılıp bastalğan dübirli duman äuelegen änge wlastı.

Eñ qızığı 125 kg kök qoşqardı köteru boldı. Bilektiler men jürektilerdiñ bwl sınında Köksu audanınan kelgen Miras esimdi atanjilikti azamat osı qoşqardı 30 märte köterip, halıqtıñ tañdayın qaqtırdı.

Bwl wlı dala tösin dübirletken bäygege qatısuğa arısı Öskemennen berisi Alakölden talay toylarda topjargan säygülikter jinaldı. Jarıs tay , qwnan, top bäyge jäne wlı alaman bäyge bolıp tört kezeñmen ötkizildi.

Birinşi kezeñde 5 şaqırımğa jarısqa tüsken 37 taydıñ arasınan ozıp kelgen Jambıl audandıq Qabılet Näsirhanwlınıñ Aqaukeri jüldege tigilgen taydı jeteledi. Al 11 şaqırımdıq qwnan bäygege 40 qwnan baqtarın sınadı. Mwnda «Bayserke agrodan» kelgen Temirhan Dosmwhametovtıñ «Olja» attı torısı qara üzip kelip, jüldege tigilgen qos qwnandı jetektep qayttı. Al top bäygede şaşasına şañ juıtpağan Jambıl audannınan kelgen Bağıdattıñ Baqtorısı tigilgen 5 jılqını aldına saldı. Al wlı alaman bäygeniñ bas jüldesine tigilgen 7 jılqını Qaratal audannan kelgen Meyrhan Bwlğınovtıñ «Köbit» attı jireniniñ iesine bwyırdı. Bäygeniñ bwl türi boyınşa jeti orınğa aqşalay sıylıqtar berildi. Al qalğan üş türi boyınşa bes orınğa jülde tağayındalıp, olarğada 500 mıñ teñge men 30 tñge aralığındağı aqşalay sıylıqtarmen marapattaldı.

«Elge el qosılsa qwt, elden el ketse jwt» demekşi keleşekte birligimiz nığayıp, halqımızdıñ sanı köbeyip, osılayşa elimizdiñ eñsesin köteruge barınşa at salısa tüssek nwr üstine nwr bolar edi. Osı ötkizilgen dübirli doda da osınday maqsattı közdep, wltımızdıñ qasietti salt dästürlerin jañğırtuğa bağıttalğanı dausız. «Jüyrikten jüyrik ozar jarısqanda» deydi ğoy halıq tämsili. Mine, osı bayraqtı bäygede nağız jüyrikter özderiniñ mıqtılığın däleldep, jwrtşılıqtıñ qoşemetine bölendi.

Saltanat Qwmarhan

Salqwmar

kerey.kz

Qazaq etnogeneziniñ dağdarısı ham jaña koncepciya

kerey.kz

Arma ağayın! Şağın saraptama Birinşi, qazaq etnogeneziniñ dağdarısı kele jatır. Dağdarısqa qarsı qazaq etnogeneziniñ jaña koncepciyasınıñ jasalmauı alañdatadı. Biz qazir 18 ğasırlardağı qazaq han-swltandarı qabıldağan etnogenezdik koncepciyasımen äli ömir sürip kele jatırmız. Odan keyingi üş ğasırda kolonizaciyalıq kiriptarlıq etnogenezdik jaña koncepciyanı qabıldauğa häm transformaciyalauğa mwrsat bermedi. Qoldanıstağı qazaq şejiresin aşıp qarañız, rular şejiresiniñ koncepciyası 18 ğasırlarda qabıldanğan mizamğa säykes keledi. Tipti şejiredegi atalıq rular sol ğasırdağı qandayda bir tarihi twlğadan (batırdan) bastau aladı nemese şejiredegi atı atalatın rular 18- ğasırğa barıp toqtaydı, arı qaray üzik-üzik. Bwl 18- ğasırdağı jaugerşilik zamannıñ talabına say swrıptalğan qazaq etnogeneziniñ körinisi edi. YAğni qazaq şejiresiniñ koncepciyası qazaq etnogeneziniñ modelin qalıptadı. Ekinşi, sayasi jäne mädeni şeşimderdiñ
KÖKBAY ATA ŞIĞARMALARI – QAZAQTIÑ ÖRKENIETTİK ÖRESİNİÑ AYĞAĞI

kerey.kz

Adamnıñ bäri birdey emes. Aqıl-oyı erkin, mändi, qwndı dünieler tuğıza alatın, jasampazdıq quatı zor adamdar boladı. Sol siyaqtı örkeniettik äleueti (potencialı) zor halıqtar boladı. Onday qasiet özindik qwndılıqtar jüyetin jasay alatın, eşkimge wqsamaytın, tereñ tamırlı ruhaniyatı bar halıqtarda boladı. Qazaqtıñ bükil tarihı men mädenieti bizdiñ sonday halıqtar sanatına jatatınımızdıñ ayğağı. Sonday ayğaq Abaydıñ aqındıq mektebiniñ körnekti ökili Kökbay Janataywlı şığarmaşılığında molınan tabıladı… Keşe Semey qalasındağı Abaydıñ qorıq- muzeyinde Kökbay Janataywlınıñ 165 jıldığına arnalğan “Abaydan sabaq aldım bala jastan” attı ädebi keş ötti. Zal belgili abaytanuşı, professor Jandos Äubäkirdiñ tağılımı mol, äserli bayandamasın erekşe ıntamen tıñdadı. Spikerdi tıñdap otırıp: “Biz Kökbaydı tipti bilmeymiz deuge bolğanday eken ğoy… Keyde tipti jeñil, üstirt
ĞALIM BOQAŞ. «Özine ar twtqan, jattan zar twtadı!»

kerey.kz

Eki mıñınşı jıldardıñ basında qazaq ruhaniyatında erekşe basılımdar boldı. Atap aytsaq, Atırau şärinde şıqqan «Altın Orda» gazeti bolsa, odan keyingisi Almatı qalasında şığıp twrğan «Jas qazaq», sonday-aq «Şetel Ädebieti» sındı gazetter edi. «Altın Orda» gazetine Meyirhan Aqdäuletwlı, al qalğan ekeuine Talğat Eşen men Ardaq Nwrğazı ispetti qazaqtıñ intellektual azamattarı bas redaktor bolğan edi. Bäri de esimderi elge mälim, ğajayıp aqındar. Bäz bireulerdiñ: «Jurnalist bolmasa, aqın eşqaşan jarıtıp gazet şığara almaydı», – degen sıpsıñ sözderiniñ auızına qwm qwyıp, älgi äperbaqan tüsiniktiñ ayağın kökten keltirgen de osı talanttı qalamgerler boldı. «Ädebiet portalı» «UAQIT PEN KEÑİSTİK…» aydarımen tek atalğan osı basılımdar ğana emes, jaña ğasırdıñ basında qazaq baspasözinde jarıq körgen nebir jilikti jazbalar men tanımdıq
Naurız merekesi qwrmetine Panfilov köşesindegi Sahnada «Än qanatındağı Naurız» attı dästürli önerde jürgen jas orındauşılardıñ än keşi ötti.

kerey.kz

Bügin Almatı qalası äkimdigi Mädeniet basqarmasınıñ wyımdastıruımen Panfilov köşesi boyındağı sahnada Naurız merekesine arnalğan «Än qanatındağı Naurız» attı jas orındauşılardıñ dästürli än keşi joğarı deñgeyde ötti. Almatı qalası HH ğasırdıñ 30-jıldarınan bastap wlt mädenietiniñ wyıtqısı, ordası qızmetin atqarıp keledi. Dästürli önerdiñ iri ökilderi, zertteuşileri osı qalada twrıp, eñbek etti. Qazir de professionaldıq tiptegi dästürli muzıkanıñ eñ iri oşağı – Almatı. Mwnda etnomuzıkanıñ belgili qayratkerleri, dästürli dombıraşı, qobızşı, sıbızğışı, änşi-termeşiler äzirleytin arnaulı orta jäne joğarı oqu orındarı, öner wjımdarı şoğırlanğan. Qazaq köne muzıka aspaptarınıñ jer betindegi jalğız muzeyi men elimizdegi jalğız dästürli öner teatrı da osında. Soñğı uaqıttarı Almatı qalasında dästürli önerdi nasihattap jürgen jas önerpazdardıñ arnayı än keşi ötpep edi.
Toqaev mırza til jaylı tağı birdeñe depti

kerey.kz

Zhalgas Yertay Orıs tiliniñ märtebesin eş tömendetpedik, onıñ bäri küñkil söz degen eken. Qazaq tiliniñ de märtebesi tömendedi dep baybalam salmañdar dep wrsıptı. Aldımen jauabı joq swraqtardan bastayıq. Toqaev mırza, eger eşteñe özgermese, onda “teñ” söziniñ “qatarğa” auısuı jay köz aldau äreketi me? Qoğamdağı gradustı basuğa talpınıs qana ma? Qazirgi memlekettik byurokratiyalıq apparattıñ status-kvonı saqtap qaluğa tırısuı dep bağalasa bola ma? Endi Toqaev mırzanıñ är sözine toqtalsaq.“Jaña Konstituciya mätininiñ resmi qwjat retinde qazaq jäne orıs tilderinde jariyalanuı köp närseni añğartpay ma? Bwl jerde tüsinikteme berip, aqtaludıñ özi artıq”Iä, qazirgi qazaq tiliniñ probleması da sol – qazaq tili men orıs tiliniñ qwqıqtıq teñdigi memlekettik tildi kemsitip twr. Öytkeni byurokratiya qwjattardı orısşa äzirlep, keyin