ЖҮЙРІКТЕН ЖҮЙРІК ОЗДЫ ЖАРЫСҚАНДА

JÜYRİKTEN JÜYRİK OZDI JARISQANDA

| Apr 26, 2018

Ruhani jañğıru

Atamekenge aq şaşu…

JÜYRİKTEN JÜYRİK OZDI JARISQANDA

Bağzı zamannan beri babalarımızdıñ jeñisi de jetistigide jılqımen ölşengen ğoy, sondıqtan bolar «Attı er saqtaydı, erdi el saqtaydı» dep danışpan halqımız beker aytpağan. Er jigittiñ bes qaruınıñda biri de osı at, kezinde Aqan seriniñ Qwlageri, Qabanbaydıñ Qubas atı, Jänibektiñ Kök döneni, Marğabıldıñ Qara qasqası da osığan dälel. Bılay aytqanda qazaqtı attan bölip qaraudıñ özi künä sekildi.

Kezinde at qwlağında oynap, birde kökpar tartsa, birde bäygege attarın qosıp, tört mausım boyı jeldiñ ötinde, maldıñ şetinde, attıñ jalında, tüyeniñ qomında köşip jürgen köşpendilerdiñ wrpağımız deytinimiz de sodan. Qazaq qay jerde bolsa da qazaqtığın isteydi demekşi, şet elden atamekenin añsap kelgen, äsirese qıtay elinen otanına oralğan qandastarımızdıñ köbi at qwlağımen oynap ösken jandar.

Mine, egemendi el bolıp, esimizdi jynağalı atamekenge qanşama qandastarımız qonıs audardı deseñizşi, solardıñ işinde talay aqın, jazuşı, önerpazdar, bilikti mamandar, saudager, mal şaruaşılığı bolsın ülesin qosıp jatqandarı da jetip artıladı.

Öz eline kelip, özegindegi jürgen ökiniş-qayğıları seyilip şat-şadıman tirlik keşken qandastarımızdıñ qatarında atqa miner, wltjandı azamattar az emes. Solardıñ arasındağı Seterhan, Beysen, Mwratjan, Erdibek, Qadırnwr Qabılet, tağıda atı atalmağan belsendi azamattar Almatı obıstıq bäyge federaciyasımen birlesip El basınıñ ruhani jañğıru maqalası ayasında jäne Birinşi mamır birlik merekesine oray Taldıqorğannıñ atşabarında «Atamekenge aq şaşu» attı at bäygesin wyımdastırdı.

Änwranımız orındalıp, aqsaqaldı atalarımızdıñ aqbatası berilip, aq jaulıqtı analarımızdıñ aq şaşuı şaşılıp bastalğan dübirli duman äuelegen änge wlastı.

Eñ qızığı 125 kg kök qoşqardı köteru boldı. Bilektiler men jürektilerdiñ bwl sınında Köksu audanınan kelgen Miras esimdi atanjilikti azamat osı qoşqardı 30 märte köterip, halıqtıñ tañdayın qaqtırdı.

Bwl wlı dala tösin dübirletken bäygege qatısuğa arısı Öskemennen berisi Alakölden talay toylarda topjargan säygülikter jinaldı. Jarıs tay , qwnan, top bäyge jäne wlı alaman bäyge bolıp tört kezeñmen ötkizildi.

Birinşi kezeñde 5 şaqırımğa jarısqa tüsken 37 taydıñ arasınan ozıp kelgen Jambıl audandıq Qabılet Näsirhanwlınıñ Aqaukeri jüldege tigilgen taydı jeteledi. Al 11 şaqırımdıq qwnan bäygege 40 qwnan baqtarın sınadı. Mwnda «Bayserke agrodan» kelgen Temirhan Dosmwhametovtıñ «Olja» attı torısı qara üzip kelip, jüldege tigilgen qos qwnandı jetektep qayttı. Al top bäygede şaşasına şañ juıtpağan Jambıl audannınan kelgen Bağıdattıñ Baqtorısı tigilgen 5 jılqını aldına saldı. Al wlı alaman bäygeniñ bas jüldesine tigilgen 7 jılqını Qaratal audannan kelgen Meyrhan Bwlğınovtıñ «Köbit» attı jireniniñ iesine bwyırdı. Bäygeniñ bwl türi boyınşa jeti orınğa aqşalay sıylıqtar berildi. Al qalğan üş türi boyınşa bes orınğa jülde tağayındalıp, olarğada 500 mıñ teñge men 30 tñge aralığındağı aqşalay sıylıqtarmen marapattaldı.

«Elge el qosılsa qwt, elden el ketse jwt» demekşi keleşekte birligimiz nığayıp, halqımızdıñ sanı köbeyip, osılayşa elimizdiñ eñsesin köteruge barınşa at salısa tüssek nwr üstine nwr bolar edi. Osı ötkizilgen dübirli doda da osınday maqsattı közdep, wltımızdıñ qasietti salt dästürlerin jañğırtuğa bağıttalğanı dausız. «Jüyrikten jüyrik ozar jarısqanda» deydi ğoy halıq tämsili. Mine, osı bayraqtı bäygede nağız jüyrikter özderiniñ mıqtılığın däleldep, jwrtşılıqtıñ qoşemetine bölendi.

Saltanat Qwmarhan

Salqwmar

kerey.kz

Toqaev mırza til jaylı tağı birdeñe depti

kerey.kz

Zhalgas Yertay Orıs tiliniñ märtebesin eş tömendetpedik, onıñ bäri küñkil söz degen eken. Qazaq tiliniñ de märtebesi tömendedi dep baybalam salmañdar dep wrsıptı. Aldımen jauabı joq swraqtardan bastayıq. Toqaev mırza, eger eşteñe özgermese, onda “teñ” söziniñ “qatarğa” auısuı jay köz aldau äreketi me? Qoğamdağı gradustı basuğa talpınıs qana ma? Qazirgi memlekettik byurokratiyalıq apparattıñ status-kvonı saqtap qaluğa tırısuı dep bağalasa bola ma? Endi Toqaev mırzanıñ är sözine toqtalsaq.“Jaña Konstituciya mätininiñ resmi qwjat retinde qazaq jäne orıs tilderinde jariyalanuı köp närseni añğartpay ma? Bwl jerde tüsinikteme berip, aqtaludıñ özi artıq”Iä, qazirgi qazaq tiliniñ probleması da sol – qazaq tili men orıs tiliniñ qwqıqtıq teñdigi memlekettik tildi kemsitip twr. Öytkeni byurokratiya qwjattardı orısşa äzirlep, keyin
Konstituciyada qazaq tilin memlekettik äri resmi til etsek, basqa tilderdiñ qwqı şektele me?

kerey.kz

Bwğan naqtı jauap – joq, bwl şeşimnen eşbir tildiñ, sonıñ işinde, orıs tiliniñ de qwqı şektelmeydi. Nege? Öytkeni konstituciyadağı memlekettik til märtebesi biliktiñ jwmıs tilin ğana retteydi. Ol normanıñ qarapayım adamdardıñ qatınas tiline qatısı joq. YAğni, memlekettik til – memlekettik organdar men jergilikti özin-özi basqaru wyımdarı jwmıs isteytin til degen söz. Bwl şeşim orısşa söyleytinderdiñ qwqığın şektemeydi, orısşa söyleuge tıyım salmaydı. Qarapayım adamdar üyinde, qoğamdıq orındarda, bizneste, media men mädeniet oşaqtarında qalağan tilinde söyley de, jwmıs istey de aladı. Bwğan konstituciyanıñ basqa baptarı naqtı kepil bolıp otır. Al jaña konstituciyada 9-baptıñ 2-tarmağı qazirgi küyinde qalsa, bwl – qazaq tiliniñ qwqığın şekteydi. Sebebi memlekettik organdar qwjattardı özderi üyrengendey aldımen orısşa jazıp,
Qazirgi biliktiñ eñ ülken qorqınışı…

kerey.kz

Zhalgas Yertay Konstituciyadan orıs tilin alıp tastasaq, Resey bizge soğıs aşa ma? Bilik osılay qorqıta bastadı. Biraq ol swraqqa qısqa jauap – joq. Sebebi, Reseyge qarsı Äzirbayjan da, Armeniya da neşe türli äreketke bardı, barıp ta jatır, biraq olarğa qazir soğıs qaupi tönip twrğan joq. Bwl ädisti sayasi manipulyaciya deydi, şın mäninde, bwnı qazirgi status-kvo jağdayın saqtap qalğısı keletin jüyeniñ asığıs oylap tapqan argumenti deuge boladı. Oylap köriñizşi, Reseyge bizdiñ memlekettik organdar qay tilde is-qağaz jürgizetini emes, loyal bolğanımız kerek. Endeşe, Resey bizdiñ loyaldığımızdı saqtap qalğısı kelse, konstituciyadağı til mäselesine qarsı bolmauı kerek. Sebebi bwl işki twraqtılıq mäselesi. Deni sau eldiñ biligi öz körşisine osınday qarsı argument aytar edi. Endi
Bizdi basqarıp otırğan bir top adam üşin orıs tili – IVL apparatı ispetti.

kerey.kz

Arman Älmenbet Eki-üş kün uayımğa salınıp kettim. Osı soñğı jazğanım bolsın. Äri qaray Qwdayğa tapsırıp, jwmısımdı isteyin. 6 aqpan küngi oyım: Bizdi basqarıp otırğan bir top adam üşin orıs tili – IVL apparatı ispetti. Kovid kezinde ökpesi jwmıs istemey qalğan adamdarğa Türkiyadan IVL degen apparat äkelgeni esteriñizde me? IVL bolmay, qanşa adam ölip qaldı. Orıs tilin alıp tastasaq, Mäñgilik el men Esil özeniniñ ortasındağı bes-altı ğimarat bosap qaladı. Tek orısşa oylanatın adamdar jinalıp ap, özderi ädemi otır o jerde. Meniñ tüsinigimde, orıs tilin konstitciyadan alıp tastau üşin oğan aldın ala dayındalu kerek. Soñğı eki jarım jılda osını qattı oylanıp jürmin. Wsınayın dep edim, qızığatın adam taba almadım. Söytip «Ana til
Tek tilge baylanıstı…

kerey.kz

Qazaq Respublikasında bir ğana memlekettik til bar. Ol- qazaq tili. Qazaq tilinen basqa eşbir ekinşi tilge memlekettik märtebe berilmeui kerek! Otız jıldan astam uaqıttan beri geosayasi ahualdı sıltauratıp keldik. Endi bizdiñ de minezimizdi häm mısımızdı körsetetin uaqıt keldi. QR-nıñ azamatı häm salıq tapsıruşı qatardağı twrğını retinde talap etemin! Aldağı bes jılda Qazaq Respublikasında eleuli demografiyalıq özgerister boladı. Atap aytqanda 2030 jılınan keyin qazaqtardıñ respublikadağı jalpı ülesi 80-85% ke deyin artadı. Slavyan halıqtarınıñ ösimi azayıp 10%-ğa deyin tüsedi. Esesine eldegi türkitildes özbek, tatar, wyğırlardıñ ösimi eselep ösip tipti 10-15 jılda orıstardıñ ornın basıp ozuı mümkin. Sol kezde Qazaq Respublikasındağı jalpı türkitildes halıqtardıñ üles salmağı 85-90% ke jetedi. Nätijesinde qazaq mektepteriniñ sanı,