|  |  |  | 

kerey.kz TV Көз қарас Руханият

РУХАНИ ЖАҢҒЫРУ ҺӘМ ТЕК

31124250_761598714029793_5916073391847929706_n
Aidos Juqanuly

Қазақ біреуге разы болғанда, ісіне тәнті болғанда «Текті азамат екен», «Текті атаның баласы екен», «Қанына тартпай қоймайды, әкесі жақсы адам еді» деп немесе нағашысына тартса, «Қалай дегенмен жатыры мықты ғой, шешесі текті жердің қызы» деп жатады.
Әкесі текті болғанымен, анасы жағының тегі күңгірттеу болып, одан туған бала көңілден шықпай жатса, «Жақсыдан жаман туар, бір аяқ асқа алғысыз» деп апарып тастайды. Ал әкесінің қаны сұйықтау болып, анасы тектіден туған бала ел аузына ілігіп жатса, «Жаманнан жақсы туар, адам айтса нанғысыз» деп көтермелейді.
Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты мақаласында ұлттық код туралы айтылады. Өткен хабарымызда ұлттық кодты тәпсірлегенбіз. Яғни рух туралы айтқанбыз. Кодымызды – болмысымызды жаңғыртып, тегімізді сақтап қалу үшін рух керек деп.
Мақалада Президент «Меритократиялық қоғам құрып жатырмыз» дейді. Адамды «Кәсіби біліктілігіне» қарап бағалаймыз деп отыр. Ондай жерде тамыр-таныстыққа, жерлестікке, рушылдыққа жол жоқ. Олай болса, коррупция да азаяды деген сөз.
Қандай да бір мемлекеттік мекеменің басшысы болсаңыз, найманды, адайды, албанды руыңызға қарай жұмысқа алуды доғарасыз. Жерлесім деп тарбағатайлық, жаңаөзендік, нарынқолдықтарды қасыңызға жинамайсыз. Бұл тыйым емес. Бұл тектіліктің белгісі.
Текті адам маңына тектіні жинайды. Яки еңбегіне қарай бағалайды. Тексіздер ғана өзі тектестерді айналасына топырлатады. Жұмыс жүрмейді, бір бірінің көңіліне қарайды. Бюджеттің ақшасы, Сіз бен біздің ай сайын жалақымыздан жиналған салықты, қаражатты «өлгенімде көргенім» деп жейді. Сыбайластық, жемқорлық тексіздерден шығады. Соңы неге апаратынын өздеріңіз де көріп отырсыздар. Бір бірден сотталып жатыр.
Елбасының сөзін тағы қайталайын: Ұлттық код, ұлттық мәдениет сақталмаса, ешқандай жаңғыру болмайды. Дұрыс айтады. Ұлттық код деп отырғаны – ұлттық тек, тектілік. Тексізде қайдан мәдениет болсын. Тексіз, мәдениетсіз болса, қайдағы жаңғыру?! Жаңғыру деген сөзді түсінбейді де. Жаңғыру туралы айтсаңыз, жаңғырғаны былай тұрсын, қаңғырып, айдалаға лағып кетеді.
Бізде бір жаңсақ түсінік бар. Хан тұқымдарын, яки төрелерді текті дейтін. Бәрінің тегі мықты деп айтуға келмес. Мықты болса, бір бірімен қырылысып, билікке таласып Алтын Орданы ыдыратар ма еді? Олардың арасында да тексіздер болған. Мемлекеттің емес, өз қамын, тақты ойлайтын. Солардың кесірінен алып империя ыдырады. Текті тақты билейді, тексізді тақ билейді.
Қазіргі тілмен айтқанда, текті болса креслоны билеп, ұжымның жұмысын дөңгелетіп әкетеді, қаны да, жатыры да жаман болса, оның үстіне тексізді тектіге айналдырар тәрбиесі жоқ болса, креслосы өзін билейді. Соған жабысып қалады. Креслосын сақтау үшін бәріне баруға дайын.
Әлқисса, тектілер неге азайды, тексіздер қайдан шықты? Тағы да тарихқа үңілеміз. Жиырманшы ғасырдың басы. 30-33-жылдар. Қолдан колхоз ұйымдастырды. Капиталистік жолдағы тектілердің малын тартып алды да, жалшыларына бөліп береміз деді. Тексіз большевиктер кедей-кепшіктерді солай алдады.
Ортақ өгізден, оңаша бұзау артық деген капиталистік даму жолын бұзды. Малын бергісі келмеген текті азаматтарды «бай, шонжар» деп қудалады. Үрерге иті, сығарға биті жоқ кедей-кепшіктеріміз большевиктердің айтағына ерді. Малдан, бардан айырылдық.
Ақыр соңында не өзіне жоқ, не өзгеге жоқ болып, аштан қырылды. Ашаршылықты Ленин ұйымдастырды. Сталин қолдады. Аралдың балықшылары вагон-вагон балықты Мәскеуге жөнелтті. Қатын-баласы үйде аш отырды. Осылайша қазақтың жартысынан астамы қырылды. Нақты сандары мен сол бір зобалаң жылдар туралы Мұқтар Мағауиннің еңбектерінен оқуға болады.
Тірі қалғандардың ішіндегі ауқаттылары аттылы-жаяулы арғы бетке, Қытай жаққа асты. Біразы ол жақтан қысым көріп Ауғанстан, Пәкістан, Иран, Сирияға қоныстана отырып, көбі Түркияға жетті. Енді бір бөлігі Францияға дейін барды. Мойны ырғайдай, биті торғайдай болып, мінерге, яки мініп қашуға аты жоқтарымыз қалдық атамекенде.
Елге ие болып қалған тектілер де баршылық еді. Оларды 37-38-жылдары ұстап бердік. Сатқындардан аман қалғандарын большевик – НКВД жендеттері іздеп жүріп тапты, атты, қамады.
«Тірі болсам, қазаққа қызмет қылмай қоймаймын» деді Әлихан Бөкейхан. Текті адамның ғана аузынан шығатын сөз. Сөзіне ісі де сай болды. Қазақ үшін жұмыс істеп, жанын пида етуге дайынтұғын. Коммунистердің атасы большевиктер ол кісінің де түбіне жетті. Аштан қырылып жатқан қазақтарға көмектесу үшін Жүсіпбек Аймауытұлы мен Міржақып Дулатұлы текті меценаттардан мал жинап көмектесті. Оларды ұстап алып, бірін атты, бірін Сібірге айдады. Сөйтіп тектілеріміздің тең жарымынан айырылдық.
Көрер күніміз бар екен. 91-жылы тәуелсіз болдық. Шекара ашылды. Мұндағы тектілер атамекенге шақырды. Ондағы тектілер бірден көшіп келді. Мысалы, Моңғолиядан. Тексіздері «қашып-пысқандардың ұрпағы» деп өзектен тепті. Текті атаның ұрпақтары болған соң 90-жылдардағы қиындықты елмен бірге көрді. Суығына тоңып, ыстығына бірге күйді. Сіңісіп кетті. КАМАЗ жүк көлігін жіберіп, пештің көсеуіне дейін тиеп, өздерін ұшаққа мінгізіп әкелгенде, жұртта қалып қалғандарды түсінбедік. Не үшін қалды? Бұл сұрақ жауапсыз. Алтайдың арғы беті мен бергі бетіндегі текті қазақтар біріккенде Қазақ мемлекеттілігі тезірек нығаяр еді.
Жаңа хабар барысында төренің бәрі текті емес деп айтқан болатынмын. Яғни, тектілік қанмен бірге немесе туа біте келе бермейді. «Жақсыдан жаман туар, бір аяқ асқа алғысыз, жаманнан жақсы туар, адам айтса нанғысыз» деген қазақ. Демек текті қылып тәрбиелеуге болады. Ол қазақтың дәстүрі, ырым-тыйым және кітап. Үйдегі кітаптан және мектептегі мұғалімнен алған теориялық білімді практикаға ұштастыра білсеңіз текті болып шығасыз. Әркім өз ісінің білгір маманы болуы керек. Сонымен қатар мәдениетті болуымыз қажет. Сонда текті болып шығасыз. Ұлттық кодымыз сол. Президент осыны меңзеп отыр.
Ұлттық кодтың, тектіліктің, рухты болудың мың қатпарлы жолдарының бір осы.
Мақалада «Алға басу үшін ұлттың дамуына кедергі болатын өткеннің кертартпа тұстарынан бас тарту керек» дейді. Яки тексіздіктен бас тарту керек. Жаман мінезден, жаман әдеттен арылуымыз керек. Тендерді «жеңдер» деп түсінбей, өзге этнос пен диаспораның алдында таба болмай, өз ұлтыңды жоғары ұстап, өз тіліңде сөйлеп, бұл мемлекет өзгенікі емес, өзімдікі, менің үйім деп, әрқайсымыз өз жұмысызды тыңғылықты һәм адал атқара білсек Президент айтқан «Меритократиялық қоғам» тезірек қалыптаспақ.
Еңбегіне қарай бағалау. Жұмысыңыздан айырылмас үшін бастығыңызға жағымсу – тексіздік. Жұмысшының өтірік мақтауына бастықтың еліруі де тексіздік. Басқа жұмыс табылмайды ғой деп көніп отыру – көнбістік мінез тексіздіктің белгісі. «Тырнадан бастық қойсаң, басыңнан қиқу кетпес» дегендей, жұмысшыларға әкіреңдеп, жалақысын уақытылы бермеу де тексіздік. Олардың қызметін, еңбегін бағалай білу тектілік. Әркім өз ісінің білгірі болса, ешкім ешкімді қудаламайды. Заң бар. Жүрген жерде заңды талап ету керек. Бұл да тектіліктің белгісі.
Өзінің жеке құлқынынан мемлекеттік мүддені жоғары қою тектілік болса керек. Иә, совет одағы кезінде тектілікті құртуға барын салды. Абыздарымыз бен ақсақалдарымыздың біразы күйбең тірліктен аспайтын шалға айналды. Шал-шауқан емес, әдемі қартайып, абызға, ақсақалға айналып, бір ауданды болмаса да, бір ауылды ұйыстыра білетін текті болғанымыз абзал.
Текті болсаң, ауылыңызға меценат болып, мектеп салдырар едіңіз. Кедей-кепшіктің баласын шетелде оқытып әкеліп, осында жұмыс істетер едіңіз. Тексіз болсаңыз ақшаны шетелге тығып, сол жақтан үй ала бересіз. Текті Осман империясы венгр, болгар, гректерді жаулап, қыздарын әйел ғып алды. Көздері көк, жасылға айналғанымен текті болғандықтан тілдер мен діндерін сақтап қалды түріктер. Сөйтіп қандарын асылдандырды.
Адам түгілі мал ұсақталып кетпес үшін ата малды ауыстырып отыратын әдет бізде де бар. Сондықтан діні мен тілі басқа осындағы украйын немесе поляк қызын алып, исламды қабылдатып, қазақша сөйлетуге шамаңыз жететін тектісіз бе? Қиын сұрақ. Өзге ұлтқа қызымызды бермейміз деп байбалам саламыз, өзіміз қыз ала алмай жүріп. Ойланатын мәселе.
Рухани жаңғыру үшін рухты, рухты болу үшін текті болайық, ағайын! Аман болыңыздар!

facebook парақшасынан алынды

http://oskementv.kz/…/pr…/programs_social/ruhti_altai/743620

Related Articles

  • Жекешелендірдік. Жетістік пе?

      Халықтың хал-ахуалын жақсарту үкіметтің алдындағы ең бірінші міндет. Ол үшін халықтың нақты табысы артуы керек, алайда оның өсуі мүлде мардымсыз. Халық қаражатының шығыс құрылымына қарасақ, адамдар қазір барлық табысының жартысынан астамын тамаққа жұмсауға мәжбүр. Өйткені, бәрі қымбат және баға күннен күнге арта түсуде. Ал әлеуметтік қызмет көрсету сапасы қандай десек, бұл бағытта да тілді тістететін мәселелер көп. Осы мәселелерді айта келіп Мәжілістегі «Халықтық коммунистер» фракциясының жетекшісі Айқын Қоңыров үкімет басшысы Асқар Маминге жолдаған депутаттық сауалында жекешелендіруге берілген әлеуметтік нысандардың жай-күйі туралы сұрау салды. «Бүгінгі таңда жекешеге берілген әлеуметтік нысандар саны 500-ге жетіп қалды. Соның жартысы коммуналдық меншікке жататын емханалар, сауықтыру кешендері, диагностикалық орталықтар, диспансерлер, санаторийлер, спорттық клубтар, музыкалық және

  • Тереңнен терген жәуһар ілім

    Педагогика-философмямен тамырлас ғылым.Оны қысқаша пайымдасақ:ол-адамды дамыту жолын айқындаушы  философия. Ал,дін дегеніміз адамзатты Жаратушының салған жол-ынан адастырсай алып жүрер, бағыт-бағдарын нұсқаушы шамшырақ.  Міне,  сондықтан да, Иманипедагогика жеке бір ұлттың немесе нәсілдің,діннің  несібесі емес жалпыға ортақ , ұлтанды таным қоры. Иманипедагогика адамзаттың ең асыл сапасы,адамшылықтың асқар шыңы ізгілікке  негізделгенліктен:Бірінші.Өскелең жас ұрпақ тәрбиесінің педагогикалық идеялары мен тәжірибесінің тарихи дәстүрлер тамыры тереңге кетеді. Отандық педагогика ғылымы ғасырлар бойы – бала ең жоғары құндылық, адам өмірінің жалғасы, адамзат қоғамын жалғастырушы деген ізгілікті ойдың негізінде дамып келеді. Қай кезде де бала тәрбиесі сол қоғамның басты міндетінің бірі болған. Сондықтан отандық ізгілікті педагогиканың дәстүрлерін дамыта  отырып оның тұғырлы түйіндерін тірек етеді.Қазақта тәлім-тәрбиелік көптеген ілім-білім бар.Мәселен:Ерлік-батырлыққа баулу қазақ

  • Былқ-сылқ жауап… Былқ-сылқ істер…

    Бұдан бұрын Мәжілістегі «Халықтық коммунистер» фракциясының атынан депутат Айқын Қоңыровтың дәрі-дәрмек бағасын реттеу туралы Денсаулық сақтау министрі Елжан Біртановқа жолдаған сауалы туралы жазған болатынбыз. («Дәрі-дәрмектің бағасы қашан реттеледі, Біртанов мырза?»., «Керей кз, 18.04.2019 жыл.) Онда депутат қолданыстағы заңнамаға дәрі-дәрмек бағасын мемлекеттік реттеу бойынша өзгерістер енгізілгенін, осыған байланысты министрліктің қандай шаралар қолданатыны сұралған. «Өткен жылдың алғашқы тоқсанымен салыстырғанда, 2019 жылдың бірінші тоқсанында дәрі-дәрмектер бағасы 8,4%-ға қымбаттаған. Бұл басқа бағалардың өсуінен 1,7 есе артық. Бұл жағдай дәрі-дәрмектер бағасы қымбаттауының объективті және субъективті себептерін шұғыл түрде анықтауды қажет етеді. Бұған қоса бөлшектік нарықта пайда түсімі аз арзан дәрі-дәрмектерді ығыстырып, қымбат дәрі- дәрмек саудасын дамыту қаупі да бар. Статистика комитетінің мәліметі бойынша, өткен жылы

  • Досым Сәтпаев: “Ескі кадрлармен жүйені жаңарту мүмкін емес”

    Пётр ТРОЦЕНКО Саясаттанушы Досым Сәтпаев. Алматы, 5 маусым 2019 жыл. Тәуекелді бағалау тобының жетекшісі Досым Сәтпаев Азаттыққа берген сұхбатында Қазақстанда сайлауалды насихаттың қалай өткені және жаңа президентті ішкі және сыртқы саясатта қандай сынақ күтіп тұрғаны туралы айтты. Азаттық: Қазақстандағы сайлауалды насихаты түрліше бағаланып жатыр. Бір жақ бәсеке мен саяси балама бар дейді. ЕҚЫҰ миссиясы бастаған екінші жақ сайлауалды насихатын сүреңсіз, азын-аулақ ұран мен билбордтан аспайтын науқан деп сипаттайды. Бұл сайлауалды насихатын тартысты бәсеке деуге келе ме? Досым Сәтпаев: Бұл сайлау бақылау тізгінін уысынан шығармаған бірінші президенттің (Нұрсұлтан Назарбаев – ред.) билікті мұрагерге тапсыру процесін заңдастыру әрекеті екенін негізге алу керек. Сондықтан сайлау ойыншылардың бәрі өздеріне берілген рөлі мен орнын жақсы білетін спектакльге

  • Ғылымсыз өндіріс дами алмайды

      Кез келген елдің экономикасы ғылым жетістіктерін өндіріске енгізбей дами алмайды. Ғылыми жетістіктердің негізінде жасалған үздік өнімдер ғана халықаралық рынокта бәсекелестікке қабілетті бола алады. Ал біздің өндірісшілеріміз ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарға көңіл бөлмейді. Сарапшылардың зерттеуіне қарағанда әлемдегі үздік тауар өндірушілер өткен ғасырдың аяғымен салыстырғанда ғылыми-зерттеу жұмыстарына бөлінетін шығыстарын 7 есе арттырған. Ал біздің барлық меншіктегі өндірісшілеріміз соңғы бес жылда бұл тараптағы шығындарын үнемі азайтумен келеді. Қазір ол ІЖӨ-нің 0,12 пайыздық үлесіне дейін түскен. Бұл дамыған елдер түгіл дамушы елдердің арасындағы ең төменгі көрсеткіштердің бірі. 2018 жылы біздің ғылымға көңіл бөлген кәсіпорындарымыздың саны 384 қана болды, ал бұдан 10 жыл бұрын оның саны 438 болатын. Кәсіпорында ғылыммен айналысатын қызметкерлер саны да

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: