|  |  |  | 

kerey.kz TV Көз қарас Руханият

РУХАНИ ЖАҢҒЫРУ ҺӘМ ТЕК

31124250_761598714029793_5916073391847929706_n
Aidos Juqanuly

Қазақ біреуге разы болғанда, ісіне тәнті болғанда «Текті азамат екен», «Текті атаның баласы екен», «Қанына тартпай қоймайды, әкесі жақсы адам еді» деп немесе нағашысына тартса, «Қалай дегенмен жатыры мықты ғой, шешесі текті жердің қызы» деп жатады.
Әкесі текті болғанымен, анасы жағының тегі күңгірттеу болып, одан туған бала көңілден шықпай жатса, «Жақсыдан жаман туар, бір аяқ асқа алғысыз» деп апарып тастайды. Ал әкесінің қаны сұйықтау болып, анасы тектіден туған бала ел аузына ілігіп жатса, «Жаманнан жақсы туар, адам айтса нанғысыз» деп көтермелейді.
Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты мақаласында ұлттық код туралы айтылады. Өткен хабарымызда ұлттық кодты тәпсірлегенбіз. Яғни рух туралы айтқанбыз. Кодымызды – болмысымызды жаңғыртып, тегімізді сақтап қалу үшін рух керек деп.
Мақалада Президент «Меритократиялық қоғам құрып жатырмыз» дейді. Адамды «Кәсіби біліктілігіне» қарап бағалаймыз деп отыр. Ондай жерде тамыр-таныстыққа, жерлестікке, рушылдыққа жол жоқ. Олай болса, коррупция да азаяды деген сөз.
Қандай да бір мемлекеттік мекеменің басшысы болсаңыз, найманды, адайды, албанды руыңызға қарай жұмысқа алуды доғарасыз. Жерлесім деп тарбағатайлық, жаңаөзендік, нарынқолдықтарды қасыңызға жинамайсыз. Бұл тыйым емес. Бұл тектіліктің белгісі.
Текті адам маңына тектіні жинайды. Яки еңбегіне қарай бағалайды. Тексіздер ғана өзі тектестерді айналасына топырлатады. Жұмыс жүрмейді, бір бірінің көңіліне қарайды. Бюджеттің ақшасы, Сіз бен біздің ай сайын жалақымыздан жиналған салықты, қаражатты «өлгенімде көргенім» деп жейді. Сыбайластық, жемқорлық тексіздерден шығады. Соңы неге апаратынын өздеріңіз де көріп отырсыздар. Бір бірден сотталып жатыр.
Елбасының сөзін тағы қайталайын: Ұлттық код, ұлттық мәдениет сақталмаса, ешқандай жаңғыру болмайды. Дұрыс айтады. Ұлттық код деп отырғаны – ұлттық тек, тектілік. Тексізде қайдан мәдениет болсын. Тексіз, мәдениетсіз болса, қайдағы жаңғыру?! Жаңғыру деген сөзді түсінбейді де. Жаңғыру туралы айтсаңыз, жаңғырғаны былай тұрсын, қаңғырып, айдалаға лағып кетеді.
Бізде бір жаңсақ түсінік бар. Хан тұқымдарын, яки төрелерді текті дейтін. Бәрінің тегі мықты деп айтуға келмес. Мықты болса, бір бірімен қырылысып, билікке таласып Алтын Орданы ыдыратар ма еді? Олардың арасында да тексіздер болған. Мемлекеттің емес, өз қамын, тақты ойлайтын. Солардың кесірінен алып империя ыдырады. Текті тақты билейді, тексізді тақ билейді.
Қазіргі тілмен айтқанда, текті болса креслоны билеп, ұжымның жұмысын дөңгелетіп әкетеді, қаны да, жатыры да жаман болса, оның үстіне тексізді тектіге айналдырар тәрбиесі жоқ болса, креслосы өзін билейді. Соған жабысып қалады. Креслосын сақтау үшін бәріне баруға дайын.
Әлқисса, тектілер неге азайды, тексіздер қайдан шықты? Тағы да тарихқа үңілеміз. Жиырманшы ғасырдың басы. 30-33-жылдар. Қолдан колхоз ұйымдастырды. Капиталистік жолдағы тектілердің малын тартып алды да, жалшыларына бөліп береміз деді. Тексіз большевиктер кедей-кепшіктерді солай алдады.
Ортақ өгізден, оңаша бұзау артық деген капиталистік даму жолын бұзды. Малын бергісі келмеген текті азаматтарды «бай, шонжар» деп қудалады. Үрерге иті, сығарға биті жоқ кедей-кепшіктеріміз большевиктердің айтағына ерді. Малдан, бардан айырылдық.
Ақыр соңында не өзіне жоқ, не өзгеге жоқ болып, аштан қырылды. Ашаршылықты Ленин ұйымдастырды. Сталин қолдады. Аралдың балықшылары вагон-вагон балықты Мәскеуге жөнелтті. Қатын-баласы үйде аш отырды. Осылайша қазақтың жартысынан астамы қырылды. Нақты сандары мен сол бір зобалаң жылдар туралы Мұқтар Мағауиннің еңбектерінен оқуға болады.
Тірі қалғандардың ішіндегі ауқаттылары аттылы-жаяулы арғы бетке, Қытай жаққа асты. Біразы ол жақтан қысым көріп Ауғанстан, Пәкістан, Иран, Сирияға қоныстана отырып, көбі Түркияға жетті. Енді бір бөлігі Францияға дейін барды. Мойны ырғайдай, биті торғайдай болып, мінерге, яки мініп қашуға аты жоқтарымыз қалдық атамекенде.
Елге ие болып қалған тектілер де баршылық еді. Оларды 37-38-жылдары ұстап бердік. Сатқындардан аман қалғандарын большевик – НКВД жендеттері іздеп жүріп тапты, атты, қамады.
«Тірі болсам, қазаққа қызмет қылмай қоймаймын» деді Әлихан Бөкейхан. Текті адамның ғана аузынан шығатын сөз. Сөзіне ісі де сай болды. Қазақ үшін жұмыс істеп, жанын пида етуге дайынтұғын. Коммунистердің атасы большевиктер ол кісінің де түбіне жетті. Аштан қырылып жатқан қазақтарға көмектесу үшін Жүсіпбек Аймауытұлы мен Міржақып Дулатұлы текті меценаттардан мал жинап көмектесті. Оларды ұстап алып, бірін атты, бірін Сібірге айдады. Сөйтіп тектілеріміздің тең жарымынан айырылдық.
Көрер күніміз бар екен. 91-жылы тәуелсіз болдық. Шекара ашылды. Мұндағы тектілер атамекенге шақырды. Ондағы тектілер бірден көшіп келді. Мысалы, Моңғолиядан. Тексіздері «қашып-пысқандардың ұрпағы» деп өзектен тепті. Текті атаның ұрпақтары болған соң 90-жылдардағы қиындықты елмен бірге көрді. Суығына тоңып, ыстығына бірге күйді. Сіңісіп кетті. КАМАЗ жүк көлігін жіберіп, пештің көсеуіне дейін тиеп, өздерін ұшаққа мінгізіп әкелгенде, жұртта қалып қалғандарды түсінбедік. Не үшін қалды? Бұл сұрақ жауапсыз. Алтайдың арғы беті мен бергі бетіндегі текті қазақтар біріккенде Қазақ мемлекеттілігі тезірек нығаяр еді.
Жаңа хабар барысында төренің бәрі текті емес деп айтқан болатынмын. Яғни, тектілік қанмен бірге немесе туа біте келе бермейді. «Жақсыдан жаман туар, бір аяқ асқа алғысыз, жаманнан жақсы туар, адам айтса нанғысыз» деген қазақ. Демек текті қылып тәрбиелеуге болады. Ол қазақтың дәстүрі, ырым-тыйым және кітап. Үйдегі кітаптан және мектептегі мұғалімнен алған теориялық білімді практикаға ұштастыра білсеңіз текті болып шығасыз. Әркім өз ісінің білгір маманы болуы керек. Сонымен қатар мәдениетті болуымыз қажет. Сонда текті болып шығасыз. Ұлттық кодымыз сол. Президент осыны меңзеп отыр.
Ұлттық кодтың, тектіліктің, рухты болудың мың қатпарлы жолдарының бір осы.
Мақалада «Алға басу үшін ұлттың дамуына кедергі болатын өткеннің кертартпа тұстарынан бас тарту керек» дейді. Яки тексіздіктен бас тарту керек. Жаман мінезден, жаман әдеттен арылуымыз керек. Тендерді «жеңдер» деп түсінбей, өзге этнос пен диаспораның алдында таба болмай, өз ұлтыңды жоғары ұстап, өз тіліңде сөйлеп, бұл мемлекет өзгенікі емес, өзімдікі, менің үйім деп, әрқайсымыз өз жұмысызды тыңғылықты һәм адал атқара білсек Президент айтқан «Меритократиялық қоғам» тезірек қалыптаспақ.
Еңбегіне қарай бағалау. Жұмысыңыздан айырылмас үшін бастығыңызға жағымсу – тексіздік. Жұмысшының өтірік мақтауына бастықтың еліруі де тексіздік. Басқа жұмыс табылмайды ғой деп көніп отыру – көнбістік мінез тексіздіктің белгісі. «Тырнадан бастық қойсаң, басыңнан қиқу кетпес» дегендей, жұмысшыларға әкіреңдеп, жалақысын уақытылы бермеу де тексіздік. Олардың қызметін, еңбегін бағалай білу тектілік. Әркім өз ісінің білгірі болса, ешкім ешкімді қудаламайды. Заң бар. Жүрген жерде заңды талап ету керек. Бұл да тектіліктің белгісі.
Өзінің жеке құлқынынан мемлекеттік мүддені жоғары қою тектілік болса керек. Иә, совет одағы кезінде тектілікті құртуға барын салды. Абыздарымыз бен ақсақалдарымыздың біразы күйбең тірліктен аспайтын шалға айналды. Шал-шауқан емес, әдемі қартайып, абызға, ақсақалға айналып, бір ауданды болмаса да, бір ауылды ұйыстыра білетін текті болғанымыз абзал.
Текті болсаң, ауылыңызға меценат болып, мектеп салдырар едіңіз. Кедей-кепшіктің баласын шетелде оқытып әкеліп, осында жұмыс істетер едіңіз. Тексіз болсаңыз ақшаны шетелге тығып, сол жақтан үй ала бересіз. Текті Осман империясы венгр, болгар, гректерді жаулап, қыздарын әйел ғып алды. Көздері көк, жасылға айналғанымен текті болғандықтан тілдер мен діндерін сақтап қалды түріктер. Сөйтіп қандарын асылдандырды.
Адам түгілі мал ұсақталып кетпес үшін ата малды ауыстырып отыратын әдет бізде де бар. Сондықтан діні мен тілі басқа осындағы украйын немесе поляк қызын алып, исламды қабылдатып, қазақша сөйлетуге шамаңыз жететін тектісіз бе? Қиын сұрақ. Өзге ұлтқа қызымызды бермейміз деп байбалам саламыз, өзіміз қыз ала алмай жүріп. Ойланатын мәселе.
Рухани жаңғыру үшін рухты, рухты болу үшін текті болайық, ағайын! Аман болыңыздар!

facebook парақшасынан алынды

http://oskementv.kz/…/pr…/programs_social/ruhti_altai/743620

Related Articles

  • Шарқи Түркістан мен Шыңжаң қазақтары туралы

    Бұл 1933-жылы құрылған Шарқи Түркістан үкіметінің Англия елінен саяси, әскер көмек сұрап жолдаған xат-дұр. Естеріңізде болса бірер айдың алдында осында Шарқи Түркістан үкіметінің Түркиядан әскери көмек сұрап жолдаған xатын салғамын. Небәрі бірер ай өмір сүрген Шарқи Түркістан респубиликасының қилы тариxы қазақ қоғамының баса назарында болу керек деп ойлаймын. Дәл қазіргі күнде Қазақстан немесе тұтас орталық Азия үшін екі стратегиялық өңір бар. Олар: Ауғаныстан және Шыңжаң (Синьцян/ШУАР). Ауғаныстан туралы айтып жүрмін. Осы екі өңірдегі стратегиялық тариxты жақсы білсек орталық азия елдерінің жарқын келешегін күні бұртын ойлай алған боламыз. Не үшін Шарқи Түркістан уақытша респубиликасы Англия, Түркиядан әскери көмек сұрайды? 30-жж Түркия-Қытай қатынастары; Англия-Қытай қатынастары қалай болған? Бұл мәселеге совет пен германия,

  • Алаш арыстары және коммунист «көкелер»

      1918 жылдың 29 қазан күні Совет өкіметін орнатушы коммунист- большевиктердің ізбасарлары – комсомолдардың жеке ұйымы құрылған екен. Бұл ұйым кезінде арнайы дайындықпен келіп, қабылдаушы комиссияның қатаң сынынан сүрінбей өткен жастарды ғана өз қатарына қабылдағаны рас. Комсомол қатарына өту болашағын биік мансаппен, үлкен атақпен байланыстыратын әрбір жастың басып өтуге тиісті шартты баспалдақтарының бірі болатын. Ал әкесі «халық жауы» аталып сотталып кеткен немесе біржола атылып кеткен бозбала мен бойжеткенге комсомол қатарына алатын сынға түсуге мүмкіндік бергенді қойып, артына ит қосып қуатын болған. Мәселен, орта мектепті үздік бітірген, «Алтын медаль» иегері, мектептегі ең білімді, ең талантты оқушы, болашақта қазақ әдебиетінің тарихын үш ғасырға ұзартқан ғалым, «Алаштың алмас қылышы» атанған қазақтың қазіргі көзі

  • Азат Тұрлыбекұлы бүгін Мәжілісте мінез көрсетті.

    Осы фейсбукте мақтанып сурет салу деген салт бар еді ғой. Сол салтты бүгін орындайын деп шештім. Азат Перуашевпен түскен суретімді ұялмай салам. Азат Тұрлыбекұлы бүгін Мәжілісте мінез көрсетті. Соңғы аптада өзім ерекше қадірлейтін біраз ағаларым атауың өшкір Сәбеттің ешкімге керексіз ескі датасын тойлап, сол комсомолдың 100 жылдығына барғанды арланбай айтып, одан қалса барғандарды ақтап жатқанын көріп, өкпеледім. Кәдімгідей өкпеледім. Аттарын атап, түстерін түстеп, сойып салғым келді. Өйткені – ол ағаларға енді біз, жастар сенбейміз!!! Кешіріңіздер, сенбейміз. Мен өз басым сенбеймін. Мен үлгі тұтқан ағалардың айдың күні аманында алжып, жолдай тайғаны өте өкінішті. Келмеске кеткен кеңестің елесі миларының қыртыс-қыртысын аралап жүрген ол ағалар – енді маған үлгі емес. Олардың бұл қылығы ақтауға

  • Энергетиканың болашақ жолдары

    Украина астанасы Киев қаласында, 2018 жылдың 16-19 қазанының аралығында «Орталық және шығыс Еуропаның тұрақты энергетикасы» атты 10-шы Халықаралық форумы мен көрмесі (Sustainable Energy Forum and Trade Show, SEF 2018 Kyiv) өтуде. Осы жиынға 35 астам елдердің шамамен 500 өкілдері қатысуда. 80 астам мамандар баяндамаларын оқиды, 100-ге жуық компаниялар өз жетістіктерін көрсетуде. Бұндай шараның шеңберінде, «Әлем жел энергетикасы қауымдастығы»-ның Бас хатшысы Стефан Ксангер (Stefan Gsänger) бізге сұхбат берді. Неміс қайраткерінің жауаптарына назар аударайық. Тұрақты энергетикада Қазақстанның мүмкіншіліктері туралы: күн, жел энергетикасында. Мысалы, еліміздің оңтүстік-шығысында таулы аймағы Жоңғар Қақпасы жел энергетикасы үшін өте тиімді. Осы тақырып жайында сіздің пікірлеріңіз қандай? Қазақстан жел энергетикасының болашағы – зор! Теориялық түрде, еліңіз бүткіл әлемді жел

  • Қазақ әліпбиін латынға ауыстыру мәселесі қытайдың назарын аударып жатыр.

    Қазақ әліпбиін латынға ауыстыру мәселесі бүгінгі күні қытайдың назарын аударып жатыр. Қытай Қазақстандағы барлық ақпараттық жаңалықты қадағалап отыратынын ескерсек білдей мемлекет құрушы ұлттың әліпби ауыстыруын назардан тыс қалдырмасы анық. Және ол тек қаріп ауыстыру мәселесі емес, тілдік реформа деп отыр. Қош, енді мына қызықты қараңыз! Қазақстанда латын әліпбиі мәселесі 90-жылдары қазақ тілтанушы ғалымдары (Академик Ә.Қайдаров) жағынан ауызға алынғаны рас, дәл сол тұста қытай бұл ақпаратты жабық күйде талқыға салды, өйткені 90-жылдары қытайда ЕКІ МЫҢнан астам таза қазақ мектебі және Құлжада қазақ университеті, Күйтінде қазақ институты сонымен қатар Алтай, Шәуешек, Санжыда қазақ тілінде білім беретін педегогикалық жоғары білім беру орындары бар-ды және барлық қазақ мектебі, колледж, университет қазақша іс-қағаз қолданатын, қазақ

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: