|  |  |  | 

kerey.kz TV Көз қарас Руханият

РУХАНИ ЖАҢҒЫРУ ҺӘМ ТЕК

31124250_761598714029793_5916073391847929706_n
Aidos Juqanuly

Қазақ біреуге разы болғанда, ісіне тәнті болғанда «Текті азамат екен», «Текті атаның баласы екен», «Қанына тартпай қоймайды, әкесі жақсы адам еді» деп немесе нағашысына тартса, «Қалай дегенмен жатыры мықты ғой, шешесі текті жердің қызы» деп жатады.
Әкесі текті болғанымен, анасы жағының тегі күңгірттеу болып, одан туған бала көңілден шықпай жатса, «Жақсыдан жаман туар, бір аяқ асқа алғысыз» деп апарып тастайды. Ал әкесінің қаны сұйықтау болып, анасы тектіден туған бала ел аузына ілігіп жатса, «Жаманнан жақсы туар, адам айтса нанғысыз» деп көтермелейді.
Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты мақаласында ұлттық код туралы айтылады. Өткен хабарымызда ұлттық кодты тәпсірлегенбіз. Яғни рух туралы айтқанбыз. Кодымызды – болмысымызды жаңғыртып, тегімізді сақтап қалу үшін рух керек деп.
Мақалада Президент «Меритократиялық қоғам құрып жатырмыз» дейді. Адамды «Кәсіби біліктілігіне» қарап бағалаймыз деп отыр. Ондай жерде тамыр-таныстыққа, жерлестікке, рушылдыққа жол жоқ. Олай болса, коррупция да азаяды деген сөз.
Қандай да бір мемлекеттік мекеменің басшысы болсаңыз, найманды, адайды, албанды руыңызға қарай жұмысқа алуды доғарасыз. Жерлесім деп тарбағатайлық, жаңаөзендік, нарынқолдықтарды қасыңызға жинамайсыз. Бұл тыйым емес. Бұл тектіліктің белгісі.
Текті адам маңына тектіні жинайды. Яки еңбегіне қарай бағалайды. Тексіздер ғана өзі тектестерді айналасына топырлатады. Жұмыс жүрмейді, бір бірінің көңіліне қарайды. Бюджеттің ақшасы, Сіз бен біздің ай сайын жалақымыздан жиналған салықты, қаражатты «өлгенімде көргенім» деп жейді. Сыбайластық, жемқорлық тексіздерден шығады. Соңы неге апаратынын өздеріңіз де көріп отырсыздар. Бір бірден сотталып жатыр.
Елбасының сөзін тағы қайталайын: Ұлттық код, ұлттық мәдениет сақталмаса, ешқандай жаңғыру болмайды. Дұрыс айтады. Ұлттық код деп отырғаны – ұлттық тек, тектілік. Тексізде қайдан мәдениет болсын. Тексіз, мәдениетсіз болса, қайдағы жаңғыру?! Жаңғыру деген сөзді түсінбейді де. Жаңғыру туралы айтсаңыз, жаңғырғаны былай тұрсын, қаңғырып, айдалаға лағып кетеді.
Бізде бір жаңсақ түсінік бар. Хан тұқымдарын, яки төрелерді текті дейтін. Бәрінің тегі мықты деп айтуға келмес. Мықты болса, бір бірімен қырылысып, билікке таласып Алтын Орданы ыдыратар ма еді? Олардың арасында да тексіздер болған. Мемлекеттің емес, өз қамын, тақты ойлайтын. Солардың кесірінен алып империя ыдырады. Текті тақты билейді, тексізді тақ билейді.
Қазіргі тілмен айтқанда, текті болса креслоны билеп, ұжымның жұмысын дөңгелетіп әкетеді, қаны да, жатыры да жаман болса, оның үстіне тексізді тектіге айналдырар тәрбиесі жоқ болса, креслосы өзін билейді. Соған жабысып қалады. Креслосын сақтау үшін бәріне баруға дайын.
Әлқисса, тектілер неге азайды, тексіздер қайдан шықты? Тағы да тарихқа үңілеміз. Жиырманшы ғасырдың басы. 30-33-жылдар. Қолдан колхоз ұйымдастырды. Капиталистік жолдағы тектілердің малын тартып алды да, жалшыларына бөліп береміз деді. Тексіз большевиктер кедей-кепшіктерді солай алдады.
Ортақ өгізден, оңаша бұзау артық деген капиталистік даму жолын бұзды. Малын бергісі келмеген текті азаматтарды «бай, шонжар» деп қудалады. Үрерге иті, сығарға биті жоқ кедей-кепшіктеріміз большевиктердің айтағына ерді. Малдан, бардан айырылдық.
Ақыр соңында не өзіне жоқ, не өзгеге жоқ болып, аштан қырылды. Ашаршылықты Ленин ұйымдастырды. Сталин қолдады. Аралдың балықшылары вагон-вагон балықты Мәскеуге жөнелтті. Қатын-баласы үйде аш отырды. Осылайша қазақтың жартысынан астамы қырылды. Нақты сандары мен сол бір зобалаң жылдар туралы Мұқтар Мағауиннің еңбектерінен оқуға болады.
Тірі қалғандардың ішіндегі ауқаттылары аттылы-жаяулы арғы бетке, Қытай жаққа асты. Біразы ол жақтан қысым көріп Ауғанстан, Пәкістан, Иран, Сирияға қоныстана отырып, көбі Түркияға жетті. Енді бір бөлігі Францияға дейін барды. Мойны ырғайдай, биті торғайдай болып, мінерге, яки мініп қашуға аты жоқтарымыз қалдық атамекенде.
Елге ие болып қалған тектілер де баршылық еді. Оларды 37-38-жылдары ұстап бердік. Сатқындардан аман қалғандарын большевик – НКВД жендеттері іздеп жүріп тапты, атты, қамады.
«Тірі болсам, қазаққа қызмет қылмай қоймаймын» деді Әлихан Бөкейхан. Текті адамның ғана аузынан шығатын сөз. Сөзіне ісі де сай болды. Қазақ үшін жұмыс істеп, жанын пида етуге дайынтұғын. Коммунистердің атасы большевиктер ол кісінің де түбіне жетті. Аштан қырылып жатқан қазақтарға көмектесу үшін Жүсіпбек Аймауытұлы мен Міржақып Дулатұлы текті меценаттардан мал жинап көмектесті. Оларды ұстап алып, бірін атты, бірін Сібірге айдады. Сөйтіп тектілеріміздің тең жарымынан айырылдық.
Көрер күніміз бар екен. 91-жылы тәуелсіз болдық. Шекара ашылды. Мұндағы тектілер атамекенге шақырды. Ондағы тектілер бірден көшіп келді. Мысалы, Моңғолиядан. Тексіздері «қашып-пысқандардың ұрпағы» деп өзектен тепті. Текті атаның ұрпақтары болған соң 90-жылдардағы қиындықты елмен бірге көрді. Суығына тоңып, ыстығына бірге күйді. Сіңісіп кетті. КАМАЗ жүк көлігін жіберіп, пештің көсеуіне дейін тиеп, өздерін ұшаққа мінгізіп әкелгенде, жұртта қалып қалғандарды түсінбедік. Не үшін қалды? Бұл сұрақ жауапсыз. Алтайдың арғы беті мен бергі бетіндегі текті қазақтар біріккенде Қазақ мемлекеттілігі тезірек нығаяр еді.
Жаңа хабар барысында төренің бәрі текті емес деп айтқан болатынмын. Яғни, тектілік қанмен бірге немесе туа біте келе бермейді. «Жақсыдан жаман туар, бір аяқ асқа алғысыз, жаманнан жақсы туар, адам айтса нанғысыз» деген қазақ. Демек текті қылып тәрбиелеуге болады. Ол қазақтың дәстүрі, ырым-тыйым және кітап. Үйдегі кітаптан және мектептегі мұғалімнен алған теориялық білімді практикаға ұштастыра білсеңіз текті болып шығасыз. Әркім өз ісінің білгір маманы болуы керек. Сонымен қатар мәдениетті болуымыз қажет. Сонда текті болып шығасыз. Ұлттық кодымыз сол. Президент осыны меңзеп отыр.
Ұлттық кодтың, тектіліктің, рухты болудың мың қатпарлы жолдарының бір осы.
Мақалада «Алға басу үшін ұлттың дамуына кедергі болатын өткеннің кертартпа тұстарынан бас тарту керек» дейді. Яки тексіздіктен бас тарту керек. Жаман мінезден, жаман әдеттен арылуымыз керек. Тендерді «жеңдер» деп түсінбей, өзге этнос пен диаспораның алдында таба болмай, өз ұлтыңды жоғары ұстап, өз тіліңде сөйлеп, бұл мемлекет өзгенікі емес, өзімдікі, менің үйім деп, әрқайсымыз өз жұмысызды тыңғылықты һәм адал атқара білсек Президент айтқан «Меритократиялық қоғам» тезірек қалыптаспақ.
Еңбегіне қарай бағалау. Жұмысыңыздан айырылмас үшін бастығыңызға жағымсу – тексіздік. Жұмысшының өтірік мақтауына бастықтың еліруі де тексіздік. Басқа жұмыс табылмайды ғой деп көніп отыру – көнбістік мінез тексіздіктің белгісі. «Тырнадан бастық қойсаң, басыңнан қиқу кетпес» дегендей, жұмысшыларға әкіреңдеп, жалақысын уақытылы бермеу де тексіздік. Олардың қызметін, еңбегін бағалай білу тектілік. Әркім өз ісінің білгірі болса, ешкім ешкімді қудаламайды. Заң бар. Жүрген жерде заңды талап ету керек. Бұл да тектіліктің белгісі.
Өзінің жеке құлқынынан мемлекеттік мүддені жоғары қою тектілік болса керек. Иә, совет одағы кезінде тектілікті құртуға барын салды. Абыздарымыз бен ақсақалдарымыздың біразы күйбең тірліктен аспайтын шалға айналды. Шал-шауқан емес, әдемі қартайып, абызға, ақсақалға айналып, бір ауданды болмаса да, бір ауылды ұйыстыра білетін текті болғанымыз абзал.
Текті болсаң, ауылыңызға меценат болып, мектеп салдырар едіңіз. Кедей-кепшіктің баласын шетелде оқытып әкеліп, осында жұмыс істетер едіңіз. Тексіз болсаңыз ақшаны шетелге тығып, сол жақтан үй ала бересіз. Текті Осман империясы венгр, болгар, гректерді жаулап, қыздарын әйел ғып алды. Көздері көк, жасылға айналғанымен текті болғандықтан тілдер мен діндерін сақтап қалды түріктер. Сөйтіп қандарын асылдандырды.
Адам түгілі мал ұсақталып кетпес үшін ата малды ауыстырып отыратын әдет бізде де бар. Сондықтан діні мен тілі басқа осындағы украйын немесе поляк қызын алып, исламды қабылдатып, қазақша сөйлетуге шамаңыз жететін тектісіз бе? Қиын сұрақ. Өзге ұлтқа қызымызды бермейміз деп байбалам саламыз, өзіміз қыз ала алмай жүріп. Ойланатын мәселе.
Рухани жаңғыру үшін рухты, рухты болу үшін текті болайық, ағайын! Аман болыңыздар!

facebook парақшасынан алынды

http://oskementv.kz/…/pr…/programs_social/ruhti_altai/743620

Related Articles

  • Ясин Құмарұлы: Ежелгі Түркі тайпаларындағы төтемдік аң – құстардың аңыздық негіздері

    Анотация  Мақалада грифон, көкбөрі (Құсбөрі) тәңір ұғымдары мен атаулары төңірегіндегі сондай-ақ Сақ, Ғұн, Үйсін, Түркілердің бөрі төтемділігі және аттарының да бөріге байланыстылығы зерттеледі. Грифон және көкбөрі Грифон (griffon) қазірге дейінгі анықтамаға сай жартылай арыстан, жартылай құмай немесе басы, қанаты құс, денесі арыстан аңыздық мақұлық (狮鹫). Біреулер оны жауыздықтың символына баласа енді біреулер ізгіліктің (тіпті Христостың)нышаны деп біледі. «Этимология» атты  еңбекте: «Христос – арыстан, өйткені онда теңдессіз парасат және қүш-қуат бар, Христос әрі құзғын, өйткені ол қайта тірілген соң аспанға көтеріліп, жұмаққа шығады», – деп жазылған. Грифон көбіне грек аңыздарында жолығады. Оның арғы және кейінгі заманғы мәдениет, этнос, т.б. танудағы орны маңызды. Ол қиыр шығыстың айдаһары сияқты бір дәуір мәдениетінің символы. Десе де, грифон грек аңыздарында ғана сақталып қалмастан,  басқа  аймақтарда да  кеңінен  таралғандығы  байқалады.  Әсіресе оның археологиялық дерегі Орталық Азия өңірінен көп байқалады. Байырғы Еламдықтар оны архитектурада кеңінен пайдаланған. Геродоттың «Тарих» атты ұлы еңбегінде griffon  бірнеше  жерде  жолығады,  барлығы  сақтарға  байланысты.  Геродот  және сақтар  жерінде  грифонның  әйгілі  болғандығын  да  жазады.  (IV.79)  Тарихи деректерге,  аңыздарға  негізделгенде  грифон  Украинадан  Орта  Азияға  дейінге скиф даласында болған деп қаралады. Сақтардың грифон әсем өнері туралы: сақ молаларында бар. Берелде, Пазырықта, Есікте, Алагуде, тіпті ғұндардың көші және жойқын жорығымен бірге Қиыр Шығыс жеріне дейін жеткендігі байқалады. Геродоттың  айтуынша,  исседондардың  жоғарғы  жағында  аримаспы,  яғни жалғыз  көзділер  тұрады.  Ал  олар  тұрған  жерде  алтынды  қорып  жатқан  грифон болады  десе,  ол  тағы,  исседондардың  аримаспы  жағынан  ығыстырылып,  одан скифтер исседондар жағынан ығыстырылғандығын жазады [1]. Геродот:  «Бұл  арадан  шалғайдағы  жағдайлар  туралы  мәліметтерді  тек исседондардың айтқандарынан ғана білеміз. Олар жалғыз көзділер мен алтын қорып жатқан грифон туралы әңгімелейді. Скифтер бұл әңгімелерді исседондардан естиді. Одан скифтер оны гректерге жеткізеді. Сонымен біз оларды жалғыз көзділер деп атадық. Скифтер Arimaspi  дейді. «Arima» бір дегенді, «spu» көз дегенді білдіреді», – дейді [2].

  • БАҚЫТБЕК

      …Бұлғын деген – ұшқатты қойнау, ұларлы, ұшпалы ұйық дүр. Жусаны үлбірек, изені табадай, жирені күдірейген түмен белестерден мұнарты-ып тұратын тәңір жер. Алтайдың тұман жамылған жүлгесінің іргелі қиығы осы өңір. Осы бейғажайып мекеннің басы – жайлау, балағы- күзеу, ойпаты қыстау. Бақ тұнған баялыш, ақбұйра өзенді өлкеде Бақытбек Бәміш туыпты. Шудабай бәһадүр зәңгінің табынан. Мен оны “тірідей” тоқсаныншы жылы көрдім! Қан – сөлі жоқ ақсұры, сұрқы сұсты суық, иығынан төмен желбіреген жалбыр шашты, осызаманауи “Баба түкті Шашты Әзиз”!!! Қолтығына қысқаны Мағауиннің екі кітабы… Саусағында бадана тасты жылтырақ жүзігі бар әйтеуір сықиып келіп тұр. Түрінен, қимылынан, шәлт мұрт қойысынан ежелгі massagtai ме, текті Мағауин бе, әйтеуір бір сұлба көрінердей. Өзіне сенімді, күреңкі

  • Қош бол, Советтік атаулар!

    Редакциядан: Күні бүгінге дейін Болат Бакауов басқаратын Павлодар облысына, ондағы тілдік мәселелерге, жер-су атауларына, әлеуметтік мәселелерге т.б. қатысты сыни сөз Abai.kz ақпараттық порталында аз жазылған жоқ. Біз жазсақ өткір һәм әділ сын жаздық. Біреуді нақақ қаралап, дерек бұрмалаған жоқпыз. Өзекті проблемаларға өз ойымызды қостық. Соның бірі – өңірдегі өгей атаулар еді. Ескі одақтың кезінде идеологиялық мәжбүрлеу арқылы енген сол бір саяси һәм бейсауат атаулардың күні бүгінге дейін сақталып келе жатқанын талай рет жаздық.  Бүгін редакциямыздың электронды поштасына Павлодар облысы Тілдерді дамыту жөніндегі басқармасының ономастика жұмыстары бөлімі өңірдегі жер-су, елді-мекен мен көше, аудан атауларын қазақыландыру бойынша атқарылған жұмыстар туралы егжей-тегжейлі баяндап, мақала жолдапты. Сөйтсек, Кереку жұрты “Қош бол, советтік атаулар” депті. Нақтылап

  • Қазақ тілі тек кедейлерге керек…  

        Еліміздегі жалпы  отбасының саны 2,3 млн-нан астам деседі.Жарияланған деректерге сүйенсек олардың  сексенге таяуы  әлемдік бахуатты байлармен теңесе  алатын шамалы  екен.Жалпы ұлттық буржуйлардың  негізі қаланған тәрізді.Екінші жағынан кедейлер де оларға сай, қалыспай өсіпті.Білікті уәлидің  сөзіне қарағанда әлеуметтік жағынан аз қам-тылған отбасы- 600 мыңға таяу көрінеді.Оларды тақыр кедейге санайтындар да бар екен. Қазақ қоғамының өткен тарихына  көз жүгіртсеңіз,өлкемізде,жалпы аумақта, тыныштық орнап,адамдар алаңсыз өмір сүріп, тірлік кешкен, «қой үстіне боз торғай жұмыртқалаған да», аштықтан қырылып-жойылып,тентіреп безіп,ауып-көшіп,зар еңіреген заман  да болыпты. Бірақ,қай-қайсысы да ұзаққа созылмапты.Елбасына жақсылықты орнатып,басын біріктіріп,мемлекет  құрып,халықтың әл-ауқатын қалпына келтіруде, хандардың,билердің,сұлтандардың,батырлардың,ойшыл-ғұлама ақылмандардың , күрес-керлердің,қайраткерлердің салихалы саясаты шешуші рөл атқарыпты.Ал,қырылып жойылу,тентіреп безу,басқаның қол астына еніп,бодандыққа айналу жауларымыздың жымысқы саясаты,ұлы державалық шовинистік пиғылы

  • Жекешелендірдік. Жетістік пе?

      Халықтың хал-ахуалын жақсарту үкіметтің алдындағы ең бірінші міндет. Ол үшін халықтың нақты табысы артуы керек, алайда оның өсуі мүлде мардымсыз. Халық қаражатының шығыс құрылымына қарасақ, адамдар қазір барлық табысының жартысынан астамын тамаққа жұмсауға мәжбүр. Өйткені, бәрі қымбат және баға күннен күнге арта түсуде. Ал әлеуметтік қызмет көрсету сапасы қандай десек, бұл бағытта да тілді тістететін мәселелер көп. Осы мәселелерді айта келіп Мәжілістегі «Халықтық коммунистер» фракциясының жетекшісі Айқын Қоңыров үкімет басшысы Асқар Маминге жолдаған депутаттық сауалында жекешелендіруге берілген әлеуметтік нысандардың жай-күйі туралы сұрау салды. «Бүгінгі таңда жекешеге берілген әлеуметтік нысандар саны 500-ге жетіп қалды. Соның жартысы коммуналдық меншікке жататын емханалар, сауықтыру кешендері, диагностикалық орталықтар, диспансерлер, санаторийлер, спорттық клубтар, музыкалық және

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: