تاريح قازاق حاندىعىنا 550 جىل قازاق شەجىرەسى
قازاق رۋ-تايپالارىنىڭ وتباسى سانى ترالى ءتىزىم داپتەرى
kerey.kz
(تسيانلۋنا جىلنامىسىنىڭ 23-جىلى 1-اي) 1758-جىلى اقپان 21-قۇجات
1758 جىلعى اقپان ايىندا حاتتالىپ، تىركەلگەن «قازاق تايپالارىنىڭ سانى تۋرالى»
تىزبەدە: «ورتا جۇزدە: تاراقتى، ارعىن، نايمان، كەرەي، ۋاق، تولەڭگىت، قىپشاق قاتارلى 7 تايپا بار»، ەكەندىگى كورسەتىلەدى دە، ولاردىڭ سانى، كىمنىڭ بيلىگىندە ەكەندىگى قۇجات تۇرىندە جازىلعان. كونە تاريحي ماعلۇمات رەتىندە ، بۇل دەرەكتەر «قوجابەرگەن باتىر» اتتى زەرتتەۋ كىتابتىڭ 192-194 بەتتەرىندە تولىق بەرىلگەن.
مۇندا ءبىز اۋەلى 21-قۇجاتتى ەرەكشە اتاعىمىز كەلەدى، ويتكەنى، وزگە
قۇجاتتاردا ساقتالعان ماعلۇماتتارعا قاراعاندا، بۇل قۇجاتتىڭ ارعى
تۇپنۇسقاسىن وزگە ەمەس، ابىلاي حاننىڭ ءوزى جازىپ بەرگەن. دەمەك، مۇنداعى
اتالعان تۇلعالار – ابىلاي حان مويىنداعان، ساناسقان ورتا ءجۇز قازاق
باسشىلارى.
اشامايلى-كەرەيدىڭ 10 000 وتباسى تۇرسىنباي باتىردىڭ (بالتا-كەرەي تۇرسىنباي اتاناعان باتىر. –ز.ت.) بيلىگىندە;
اشامايلى-كەرەيدىڭ قۇرقار رۋىنىڭ 2 000 وتباسى مازاركەلدى باتىردىڭ بيلىگىندە;
اباق-كەرەيدىڭ 1000 وتباسى قوجابەرگەن باتىردىڭ بيلىگىندە;
اباق-كەرەيدىڭ 500 وتباسى نياز باتىردىڭ بيلىگىندە;
يتەلى-كەرەيدىڭ 1000 وتباسى جانتورە باتىردىڭ بيلىگىندە.
ۋاق تايپاسىنىڭ 1000 وتباسى سارى باياننىڭ بيلىگىندە;
ۋاق تايپاسىنىڭ 1000 وتباسى تىلەۋ باتىردىڭ بيلىگىندە.
ۋاق تايپاسىنىڭ بارماق باتىرى 500 وتباسىن باسقارادى.
ەرگەنەكتى-ۋاق رۋىنىڭ 1000 وتباسى ەسەنقۇل باتىردىڭ بيلىگىندە.
جاڭا ۋاقتىڭ 500 وتباسى سارى باتىردىڭ بيلىگىندە.
قىپشاق تايپاسىنىڭ 3000 وتباسى قوشقارباي باتىردىڭ بيلىگىندە;
«تاراقتى تايپاسىنىڭ 400-گە جۋىق وتباسى نايمانتاي باتىردىڭ بيلىگىندە. (تاراقتى بايعوزى باتىردىڭ اكەسى نايمانتاي باتىر. –ز.ت.)
قانجىعالى ارعىننىڭ 2000 وتباسى بوگەنباي باتىردىڭ بيلىگىندە;
قاراكەسەكتىڭ 2000 وتباسى قازىبەك ءبيدىڭ بيلىگىندە;
التاي-ارعىننىڭ 3000 وتباسى نياز باتىردىڭ بيلىگىندە،
اباقتىڭ 500 وتباسى نياز باتىردىڭ بيلىگىندە، بۇرىنعى تەكسەرۋدە بۇل تايپا ءتىزىم داپتەرىندە بولماعان. (قارقارالى سىرتىنداعى كوكشەتاۋ كەرەيلەرى ەمەس پە ەكەن؟ –ز.ت.)
اتىعاي-ارعىننىڭ 1000 وتباسى جاپەك باتىردىڭ،
قاراۋىل-ارعىننىڭ 2000 وتباسى يتقارا باتىردىڭ،
باسەتيىن-ارعىننىڭ 2000 وتباسى جانۇزاق باتىردىڭ،
توبىقتى-ارعىننىڭ 1000 وتباسى قارپىق ءبيدىڭ،
قوزعان-ارعىننىڭ 1000 وتباسى تولەۋكە ءبيدىڭ،
ءتورتۋىل-ارعىننىڭ 2000 وتباسى بابەكە ءبيدىڭ،
ارعىن مايلى-بالتا رۋىنىڭ 1000 وتباسى يتقارا باتىردىڭ،
بابا-ارعىنننىڭ 500 وتباسى بابانازار ءبيدىڭ قاراۋىندا.
جوعارىدا اتالعان ارعىننىڭ 11 رۋى جىلدىڭ ءتورت ماۋسىمىندا وباعان-توبىل، حانشاعان-مودە قاتارلى جەرلەردە كوشىپ-قونىپ، مال باعىپ جۇرەدى…
بيىل التاي-ارعىنداردىڭ قازىبەك بي، نياز باتىر سىندى ادامدارى قارقارالى، قازىلىق (ەجەلگى اۋىز ادەبيەتىندە «ون ەكى قازىلىق وي تۇندىك» اتالعان: قارقارالى، قۋ، كەنت، بوقتى، مىرجىق، ەدىرەي، قىزىلاراي، بۇعىلى، تاعىلى، باياناۋلا، جەلتاۋ، دالبا، كەيدە «ارقاداعى «بەس قازىلىق» اتالعان: قارقارالى، قۋ، ەدىرەي، مىرجىق، كەنت تاۋلارى ايماعى. –ز.ت.) جەرلەرىنە قونىستانعان.
تولەڭگىت تايپاسىنىڭ 1000 وتباسى جانازار (جانبازار بولۋى مۇمكىن. –ز.ت.) باتىردىڭ بيلىگىندە، بۇرىنعى تەكسەرۋدە بۇل تايپا ءتىزىم داپتەرىندە بولماعان. ەلدىڭ ايتۋىنا قاراعاندا، بۇل تايپانىڭ حالقى تاۋكە حاننىڭ يەلىگىندە بولعان. مۇندا ءار ءتۇرلى ادامدار بار.
تەرىستاڭبالى تايپاسىنىڭ 1000 وتباسى جارىلعاپ باتىردىڭ بيلىگىندە;
قاراكەرەي-بايجىگىت نايماننىڭ 10 000 وتباسى قابانباي باتىر مەن داۋلەتباي باتىردىڭ بيلىگىندە;
ماتاي-نايماننىڭ 10 000 وتباسى ولجاباي مەن اتالىقتىڭ بيلىگىندە;
سادىر-نايماننىڭ 1000 وتباسى مالاي باتىردىڭ بيلىگىندە;
ءتورتۋىل-نايماننىڭ 1000 وتباسى تۇڭعاتار ءبيدىڭ بيلىگىندە;
بولاقشى-نايماننىڭ 500 وتباسى تاز باتىردىڭ بيلىگىندە. بۇرىنعى تەكسەرۋدە بۇل تايپا ءتىزىم داپتەرىندە بولماعان.
كوكجارلى-نايماننىڭ 1000 وتباسى باراق باتىردىڭ بيلىگىندە;
بۋرا-نايماننىڭ 2000 وتباسى جاۋباسار باتىردىڭ بيلىگىندە;
باعانالى-نايماننىڭ 2000 وتباسى مالار باتىردىڭ بيلىگىندە;
«مالىمەتتەردى قازاق دالاسىنا بارعان ءمانجۋ ەلشىلەرى ابىلاي حاننىڭ ءوز اۋزىنان ەستىپ، جازىپ العانىنا»
باقىت ەجەنحانۇلى
پىكىر قالدىرۋ